Ethica^ Cap. XXXII. 



115 



C A r V T XXXII. 

 Be ABione morali- 



P R ^ C E P T A. 



^^^ V r T Aiecologia : fcquitui- Praxiologia, quac 

 IJ^J^ goicmlitcr traftat de adtionc morali. 



Adlio moralis cfl: motus hominis ad bonum vel 

 malum morale dcccrminati. 



Eius occurrunt principia, &c gencra. 



Principiaadionismoralisexternafunt finis & cf- 

 ficiens : inccrna, matcria& forma. 



Finis cft boni propofici aflecucio , & mali decli- 

 nacio. 



Efficicns alia cft in homine,alia excra hominem. 



Inhomine eft i.nacura,feu propofitio naturalis ad 

 bonum vcl malummorale agcndum, orca ex cempe- 

 ramenco corporis. 2. incelledus , & habicus intellc- 

 «flualis. } . libcrum arbitrium. 



Extra hominem efficicns alia eft praeparans,vt edu- 

 cacio, infticucio , & difciplina reda vel praua:alia im- 

 pellens , vt fuafio & diituafio , laus & vitupcrium, 

 prxmium & pcena, &id gcnus alia. 



Maceria eft mocus nacuralis : forma, dererminacio 

 mocus nacuralis ad bonum vcl malum morale. 



Gcneratio adionis moralis ccrnunturin hacqua- 

 druplici diftributione. 



1. Eftquebona, vcl mala. 



2. Eft interna , vel externa. Illa infcnfilis : harc, 

 fcnfilis. 



? . Eft abfoluta,veI fymbiotica.IIIa eft hominis cx- 

 tra focictatem degentis : hsc , vt dcgit in tociccace. 



4. Eft fimplex, vel mixca. 



A(5lio moralis fimplex eft , qus vnius& eiuldem 

 cft nacurae. 



Eftque fpontanea, vel inuica. 



Adio fponcanea eft , qux fic ab homine ad agen- 

 dum propenfo , & cognofcence fingulas aftionis cir- 

 cumftancias. i 



Eftque confulca, quae ficdeliberaro animo & ex 

 cerca proa:refi : vel inconfulca, qu£ ficlinedclibera- 

 tionc & prosrefi. 



Vcraque vcl ancecedic , vel confequicur habitum 

 moralem. 



A6tio antcccdens cft, qua habitus moralis acquiri- 

 tur : confcquens, qua habitus moralis iam acquificus 

 exercecur& declaracur. 



Inuicaadlio cft,qu£ ficab homincper ignoranciam 

 vel vim. Proinde cftimprudens, velviolenca. 



Imprudens adio eft,qux fit perignorantiam fadli 

 poEnitentcm : violenca , quje fic \ principio excerno 

 concra hominis agencis propcnfionem & volunca- 

 ccm. 



Atflio moralis mixcaeft, qux fimplicircr neque 

 fpontaneaeft, nequc violenta, fed medi.x naturse. 



R E 



G V L ^. 



Aifo na- I. ABlo nattiralii,<]na talii,ejl hona : eadem in ordine ad 

 niyalii r^v»r«/jti cjl indijftretu. Sed aElio moralis aut efl bona^ 

 k Iia- aiit tnala in hypotheJi,etJi in theji potefl effe indiffirens. 



ACth nxiuralU eft natmaliter bona , ficut prasternaturalis 

 rempcr eft mala.Et huc facit diltindlio bonl naturalis Sc 

 moralis. Aciio moralU confideratar in genere , vel in fpecie: 

 feu , quatcuus ficti poteft , aut iam reipsa fic. Prioti modo 

 aflio moralis eft bona, vt lauddteDeum; velmala, vt Deum 

 blalphemare; vel indifferens, vt frequentare templum.Pofte- 

 rioti modo nondatur indifFerentia in aiftionibus moralibus. 

 Nam eo ipfo, i^uo adio aliqua moralis proficifcitur ab agcn- 

 te, eo ipfo, inquam.quo fit,bene aut male fit.v.g.ftequentare 

 templum in thefi eft indifferens , fed ipsa operis fpccie cft 

 opus bonumvel malum. 



1 1. A£lio hnmana efl , ijux ex lihera horniai^ vo- 

 luntate origlnem habet. 



HJS.C autcm aflio cft , qux ck rationis dcHbcrationc fcu 

 mcntisconfultationc progignitur • itavtaftio liumana 

 idcm penitus fit , quod adio hominis dclibcrata , fiuc adio, 

 qua: cx ratic^ne dclibctante pronianat:vt funt vcrba Ich^nnii 

 ji^i^ortj iib. I. Infl. moralium c. I. vbi clcgantcr cxplicat , quo 

 fcnfu Thomof Aquinas i .i.q.i.art. i .tria irta dc adionc huma- 

 na tradidcrit. Prim6,cam elTc, qux conucnichomiui,quatc-. 

 iiuscfthomo. Secundo, clfc cara,cuius homo dominus cft. 

 Tcrtio , huiufmodi aftioncm clfe , quae ex libcra hominis 

 voluncate proficifcitur. Cum docct,ai2ioncm hunianam eiic, 

 qu.i; conuenit homini, vt homo cft,pcrindc cft, ac fi dixilfct, 

 qua; congtuic hominipcr rationis & voluiJtatis facultatcm: 

 nam aftiones conucnicntcs homiui cx fola intclligcndi ,ri- 

 dendi , flendi , & loqucndi vi , quanuiis folius hominis pro- 

 pri.x fint^non tamcn dicuntur eflc adioncs hoininis,vt homo 

 eft, quia folum conueniunt homini cx aliqua parte , & facul-.' 

 tace cerca , licec hominis propria , non ex omni pai tc : homo 

 cnim,vc homo cft, id dicitur cllc , quod cx toto cft.non quod 

 ex parte eft : ex toto autem homo eft, cx rationis & volunta- 

 tis facultate, non vcio ex fola intclligcndi,ridendi,flendi,aut 

 loqucndipoteftatc. Itaque actio humana cft , quajconucnic 

 homini, vthomo eft,hoceft, qux conucriit liomini cx toto, 

 non cx partc, Eodem pafto ptiuii voluntatis adus , qui ra- 

 tionis deliberationem praccurrunt , quaniuis folius hominis 

 fint ptopii), non tamcn fuiit atftus hominis,vt homo cftrquo- 

 niam non conuemunt homini cx toto, f>d cx pr.rte,ncmpc ex 

 voluntaterationem penitus pra-ucnientc. Dcinde, aflio hu- 

 niana cft , cuius homo cft dominus : vbi non e(l fcrmo de 

 dominio ciuili, qiialc dominus habct in aftionc opcra, &: of- 

 ficia ferui; fcd de dominio naturali, quodquifque h,ibet in 

 fuas functiones, & opera ,ob libeiuui arbitrium ,quxeft fa- 

 cultas rationis Si. voluntatis, ex quibus Iaudaii,aut vitupera- 

 ri, iure benefada & malefadta poffunt. 



III. A^io Ubera efl talis vel a neceffltate , vel 

 k vlokmia. 



0.11 id H; 

 . attri.' hu- 



Qj^iid fic 

 aftio li- 

 beta? 



l 



Llbertas apud Magiftrum fcntcnciairum lib.z.tHfi.ii. dici- 

 tur quadrifariam. Eft enim libcrtas , qua quis libcr efta 

 peccato. Et haecpcrnatuiam cftiin Dco, pcr gratiam vnionis 

 in humana Chrifti natuta , pcr gratiam infutionis in bcatis 

 angelis & hominibus.Deinde eft libertas a miferia , fiue pce- 

 na , qu« refultat ex priori. Tertio eftlibcrtas a ncctflitate, 

 lu-E in eo vercitur , vt ea caufadicatur libere agcrc,qu« po- 

 cis oranibus in agendo requifitis ita opcratur,vt abfque vlla 

 varietatc,vel mutatione in fe,vcl in altero fafta , pofllt agere 

 vel non agere. Denique llbertas a violencia eft in omnibus 

 iis,qus inuite non fiunt, fiue ex voluntatc,fiue cx naturic ne- 

 ceffitate libeitas ea proficifcacur. Nacuraenim dum nacurali 

 propenfione mouetur, vimnon p3cicur:& voluncas dum cx 

 cognitione, aut cum cognitione operatur, fponte fua, & non 

 per vim agit ; & tametfi ncccflario aliquando vclic , noii co- 

 gicur, quoniam (\ voluntatis eft aclus, eo ipfo eft iuxta natu- 

 ralem voluntatis propenfionem ctFeftus. Eft cnim voiuntas 

 ad volcndum fua: natura: conditionc procliuis:vt funt veiba 

 jizori) d.l.cap.i. Itaquc libcrum a violentia cft,quidquid in 

 agcndo vimextrinfecus illatam non patitur At libertas, qua 

 quis liber eft a necefliitate,eft,cum aliquis non cx natura: ne- 

 ceditateopcratur, fedexrationis & voluntatis facultatc fic 

 agic, vc nonagere pofllc. Atqueharcgemina libertas dicitur 

 naturs^cui opponitur libertas gratia;, Sc gloria:. Hinc f.icilc 

 eft refpondere adquaeftionem propofitam , quid fit adio li- 

 bera ? Ea nempe , quce libera eft a necelTitate , vel violentia: 

 ifta enim vtraque libertas hic intelligitur. Libertas a neccfli- 

 tate dici foIetindifFerentia:,conrratietatis,& contiadiftionis. 

 IndifFerentis quidem, quia caufa in agendo libera no n vnum 

 certeacdefinite , fed quod mauult acprobac arbicratufua, 

 determinat. Contrarietas vero dicitur, quia caula libera po- 

 teftitavnumprocrtare , vtpoirit ctiam contrarium profequi: 

 nam poteft voluntas temaliquam amare,&odifle. Conrradi- 

 dionisautemdicitur, quia caufa libera poteft vnum agere, 

 & poteft etiam obire , ac exequi, quod id ipfum pcr negatio- 

 nem tollit : poteft voluncas amarcpoccft odiflc.potcft opra- 

 re ! item poteft eciam non amare.non odifl^c, non opcare. At- 

 que hatc libertas elt propria nacura: intclligcntia praeditse. 



I V. A^io volnntaria efl, <jU£ ^t prauiJi cognitione. 



ET hoc quidem pafto voluntatium eft, cuius principium 

 exiftit in operante , cum cognitione cius , quod agitur. 

 Eft autem duplex appetitus , qui cognitioncm fequitur : vo- 

 luntas rationis , qux agit ex cognitione intellciStus , & ap- 

 petitus animalis, qui fenfus cogniiione dirigitur. Itaque re- 

 peritut voluntarium in Deo , angelis , hominibns , pueris, 

 araentibus , & belluis. Et ica quidcm -n voluntatium late 



accici 



Quid fic 

 aftio vo-» 

 hintaria ? 



