Ethic;^ Cap.XXXII. 



COntiatietatis.qu.TTtrique hominicfl cflcnti.ilis, Atvcio fi 

 cxtendatur ad vircs libcii aibittij, dirtiniTacn.oportct iutcr 

 bonum mor alc & fpirituale. 



1 4. An fola intenth bcna reddtit adionem bonam ! Neg. 

 «juia bonitas aiflionis debct xftimari cx bonitatc pro.«ic- 

 (is , finis , & mcdioium. 



AaioBM I X. uiEliones Jyml/lotfca latijftme patent : & fj>eSfaft- 



«""quo" tnringenere, vel in Jpecie. VKde ipfarHm traElatio 



Biodo tr,. dici pgtefl Symbiotica > & diuidi in comrnmem & 

 dcnJr? ', 



proprnim. 



TRadamus itaque hoc locD iftam Ethicx partem , oppido 

 fane vtilcm Sc ncceUaiiam. It.ique 

 I. S-/mbio:ic* communti , feu generalu , agit deintt^itate 

 focietatit in genert : »c froindi de officijs fymbiotaritm ex ■virtu- 

 tefuenlibtu , CT eorumfeliti Jlntu. 



Hlc m.iximura fuelrit cbmpcndiilm in enarrationc oflficio- 

 rum ojconomicorum , politicorum , & fcholafticorum , pct- 



\ t^ 



cutrcrc fiugula dccalogi prxcepta: vclomnia &(iiigula feli 

 citatis ac virtutis genera, in Ethicis cxpofita, ita vt circa 

 Ynumquodque ofticium videas fequentia. In officio cuiuf- 

 que videbis finem feu felicitatem, & media fe«Tirtutcm.Fe- 

 licitas cft animi vel corporis. Ibi eft gloria, 3c gaudium, quo 

 aliquis Cbi coraplacet in boni alicuius cetti pofl'clfione,maxi- 

 nie autcm omnium in contemplatioue Dei , vt faucntis : hic 

 cft fanicas coiporis , & rerum ad h.iitc vitam tuendam Ik. fo- 

 uendam necellauarum fufficientia. Fclicitati oppomttti mi- 

 feria , Sc glorix quidem ignominia , gaudio triftitia , fanitati 

 morbuE , fufficientia: rerumegeftas, Vinus pefitacft ia mc- 

 dio, fcilicct intcr duo vitia, vnuminexcelfa , alterum in dc- 

 fcrtu,quod in Scriptutis eftad dextram & fmiftram deflccle- 

 re, Virtus confideratur quantum ad caufas cfficientes , com- 

 iBunes afFediones, & fpecies. Caufa: efficientes funt luxna- 

 tmx , Scriptura facra , temperamentum , honcfta cducatio, 

 flagella Dei , &c. Communes ipfius aftediones funt fincc- 

 rit3S& conllantia, communitas & fingolaritat. Per finccri- 

 t-atcm tales eflc ftudemus, quales habcri volumus. Hinc 

 fi'A(»g^»j(r dicitur , quaC tiTwAij Kg^vifSfi&', qlii ad fpicndo- 

 rem Solisfacil^difccraitur. Conftantiaeft, per quam quisin 

 honcfto pcrfcuerat. Commanitascft , perquam virtus eft 

 vulgaris: fiugularitas ,per quam eftheroica feu cximii. Illi 

 opponitur vitium, huicflagitium,<^uodcxeo nomen habet, 

 ciuia flagitatione , id eft accufatione , cft dignum. Vitcutum 

 fpecies duplici mcthodo enarrari poffiint. Principio iuxti 

 ordinem decalogi. Nam decem pfaecepta ita fe habett ad 

 virtutes & vitia , vt dccemptaEdicaracntaad omnc gemisre- 

 rum. Prima tabula cradtat de pietate erga Dcum : fecunda de 

 probitace ergahomines,&prim6 de parentibusjfecundo pro- 

 mifcue dequibufuis hominibus, quantum ad illorum vitara, 

 & faraam : & vitam quidcm tuendam , propagandam , & per 

 bona externa confcruandam : qui ordo eft fapientiffimus, vt- 

 pote quem fapientiffimus legiflator ipfe in.Iege fua pra:iuic. 

 Deinde obferuari poteft methodus a nobis in hoc Syftemate 

 Ethico exprcfla. Si ergo , Verbi gratia , dc officio magiftratus, 

 pr«ceptoris , vel patrisfamilias dilTerendum fit , ha:c via in- 

 cunda,v t dicamus de fine ac mediis , feu felicitate & virtute: 

 & hancexpcndamus quantam ad caufas cfficicntes , proprie- 

 tatcs, & fpecics. Itaque magiftratus proponcc fibi bonum fi- 

 ncm, videlicecaiftionem vircutis. Confiderabic caufas vircu- 

 tis , videlicet lucem natur.x , temperamencum , &c. Studcbit 

 fmccritaci & conftantisc. Eric pius & probus , &c. 



1. Officia Symbiotarum confiderantur difiinSie, vel coniunSle. 



j . Di{1inlle confiderantur ratione ferfonarum fubordinata- 

 tum • qttifuntfnftes, (yfnbiecii. 



■ 4. fnfteseft ferfcna alijsptpofna,iuflamfoteftatemhabens 

 aHquidregendi. 



5 . fnUitif -videnda tft vocatio,^funffio. 



6. Vocntto eft ordinaria^-vel extraordinaria.Wii mcdiata,ha8C 

 immcdiata. 



■ 7. Cocatinie ordinarit legesfunt. i .Prafftes fit certus de vo- 

 cacJonc fua, quod fit legitima. z.Vocatio legitimaficcogno- 

 fcicur. Candidacus,qui vocatur, difpiciat an vocctur interncj 

 ica vt fibi confcius fit dc neceflariis donis ad officium fun- 

 gendum ,faltem mediocriter, & an adTirornmprudentium 

 cxamen dignuj iudicetur, qui ornct hanc Sparcam : an deni- 

 qvieDeo religiosc inuocaca fe ad id inclinari , allquatenus 

 raltem lentiat, vel ccrteadid obligari. j. Ad vocationem in- 

 ternam accedere dcbet externa , qux fieti dcbet ab iis,qui ius 

 vocandi habcnt. 4. Si plures vocationcs fimul vrgeantur , ca 

 cft obliganda, in qua euidcntiores & pleniores lcgitimae vo- 

 cationis notae modo commemoratx apparenc : & vbi cori- 

 fcicncia melior ,ac opera noftra magis neceflaria& public^ 

 vtilior yidecur fucura : quasquc fi dcfticuatur noftro auxilio, 

 maius incommodum reip. creare pofllt. j Euentus diuina: 

 prouidenti* perpreces humiliter eft committcndus. S.Quod 

 fi optinu' cogitata, minusfelicitcr cedant ; Deo nihilominus 



fidcndum,&per obftaoala etiam pcrgcndum. Solcccnim 

 Dcus nonnunquam fuos piobatc per Icquioterti cuentum 

 corum , qua; optinic func cogitata. 7. Si quis in vocationis 

 primoaditu cxpcriatur quold.iin iniquos , acquicfc.it invo- 

 luntace magiftracus , aflenfu bonorum , & coulcieiici.c fua: 

 tdlimonio. 8. Si cui lcgiiimc vocato,oninibusnicJiistcnca- 

 tis, rcs non(ucccdac,cogicaiidum,elie liancdc alia vocatio- 

 ne lubcundaadmoaitioncra. Excipefocictatcm indiflblubi- 

 Icm, vci ell couiugium. 



H^ BxtraordtnariA ^ immediataDeivocatio fic dignofcitur, 

 ca mcns vocati planc ccrta rcdditut dc ininudiato Dci 

 iuflu : & ca cxciaotJinariis Jonis eft illuftris : conucnit ctiam 

 cum verbo Dci. Solctquoquc miraculis clara clfc , non ca- 

 men ad cuiufuis lubicumcJcndis. 



9. Fttniiiodebet ep conformu frtctPtit Zthicii , ft bonam 

 confcitntiam afud Deum , Grbonamfamam afud iiemiiti rtti* 

 neamm. 



Inc 



10. FunSHoalia eft fubinitittm, ali» infrogrejfu ,aUa fub 

 finem. 



1 1 . Sub initiamfrafies conciUaiitfibi delitam authorilalemi 

 quod ficreligiofo diuino: glorix ftudio.iuiis fui cuflodi^,hu- 

 nianicate debica , & nKnuiii grauicutc. In priiuis co"icccur il- 

 lud : Qui Dei maicftatcm tuctur , ciiisautLoritateni tuctur 

 Deus, iuxta illud : Honorantes mn, honorabo, contemtvres aiitivf 

 mei ieuci fient. 



II. Infrogrejju prtfiesf^cietoffcium funm diligtnter ,frti- 

 denter, 'ibenter,finceri:, ac co^jftnnter. 



I 5. Officium illud ift indicium , vil itidicium •.fcu modits do. 

 cendiQfimfkndt. Modi ilti docendi& iroplcndifuniprxdi- 

 camenca totius. Symbiotica:. 



14. li^odui docendi eft,.juopriftes docet inferio^es :idquevcl 

 nmplicitcr, abfque conjitione , vel cum conditione , eaque 

 alias exprefsa,ahas tacita: item vel fiiiipliciter,vel compofitc. 

 Ibi Tnus aliquis docenJi modus vfuipatur,hicplures. 



I;. Modui docendi eftvel ante offiitum inftiioriim , -velpoft 

 iHtid. Ibi eft Narracio & Hortacio,Legiflatio & Sanftio^hic cft 

 ApprObatio & Improbatio^Excufatio & Accufatio,Abfoluti(3 

 & Condemnatio. 



1 6. Narratio eft, qua inferioribus aliquid indlcatur. 



1 7. Henatio eft, quafuperiores admonent inferiores. 



18- Legiflatioeft, qud fuferiores aliquid defignant lege:eft4i 

 frxceffio,iHterdi£iio, -vel conce/fto. lila efl dc faciendii,ifta defu- 

 giendi(,hii.c de rebtis medijs prudenter a^endis ■vel omittmiii. Ac- 

 que huc percinenc confllia , quiK non debcnt elTe de ccrtis ac 

 impollibilibus. Ita non eft deliberandum , an velimus Ded 

 obcdire.auccurpicudinem fugeie. Hicenini valet illudCy- 

 priaMi , qui cum iuberetur i gentibus retraiftarc Chriftianif- 

 mum, Inre, inquiebat, tam faticiationeftconfultatio. 



19. Sandio eft confirmatio legiflationis. Eflcf; promijfto "vel 

 comminatio. Vbin,on extancfanilioMes,ibi eft indulgentiain- 

 tclligenda, qua: eft fehtencia de nulli benignitate vel feueri- 

 tate exetcenda. 



10. Afprebaifo fipe comitem habet cofntnendatitmem : In>fro- 

 batio refrehenfionem ty querime» am^ 



1 T . Excufatio ^sbfolutio eft inndtentium : accufatio (^ con- 

 demnatio nocentium. 



11. Moduiimplendieftjjtiofupiriores imptent indicata. Eft% 

 dtliributio,permijfio, impeditio, 'vel tolcraiic. 



13. Diiiributto eft benejicentiit vel coerSit- feu fr&mitim,vel 

 foena. 



14. Permijfio eft ,.qua fuferiores kUquid fermittunt arbitrid 

 inferiorum. 



1 j . Imfeditio eft , qua fiiperiores aliqnid impediunt. 



16. Toleratioeft ,qudfuperiores, aliqitidneqiie notabil! frn- 

 m'0, nequi notabili fcena afficiunt. 



17. FunBio frafiitis fub finem talis ejfe debet , ■vt iilefolicititt 

 fit de iti, quos habent fibi commendatO! , ne iUii pofl morlem ■vel 

 tranftationem in alium locttm crcerur aliquod incommodum. Hic 

 autemin primis opuseftfamflis precibus,& fauis confiliis. 



z8. Officium fubieHi eft indtcio (y itiJicio prittittifefeibmit- 

 tere : quamdiu fcilicct contra Dcum , & totius communitatis 

 incoluraitatem nihil committitur ; faluis tamen cuiufque 

 priuilegiis. 



19. Officium itaque fubieBoriim finefubdit(i'.-um eft circa mo- 

 diim docendt cr imflendi. Circa modum docendi debet elTe Fr- 

 /!?fJ,refpondens narrationi j C(Vc«wi^c(^/o,cl:galiprtationems 

 Obfequium in 0,'erando, rcfpondens pra:ceptioni ; Obfequiiim in 

 declinando , refpondens iiiterdidlioni ; CircnmffeHiu vfMli- 

 heriatii in rebns medys feu indifterentibUs ; Obedientia fidei, 

 refpondens promiffioni & cofDmiaa.non\;Sufpenfiofidti Qf ffei, 

 refpondens indulgentice ; L&titin , rclpondens approbntioni, 

 Commendacioni,excufationi,& abfolutitini ; Tnx?//;'«,rcfpon- 

 dens improbatioiii,rcprehenfioni; accufationi & coudemiia- 

 tioni. Circa modum implendidebet elTc Gr<jf/f«/fc , telpon- 

 dcns primiis ; Humilitas (^ Emendatio moru?n , relpondens 

 pocBis ; Reflits vfui libfri arbitrij , refpondens pciniiflioni} 

 Baenitentia, refpoudens tolerationi. 



30. Officiafj^biotarHm coniiinffi ffefiantur iquatitnHsiUt 



funt 



