1 1 6 E ncyclopa^di^ Lib. X X I. 



Cum coord!n»ttlH focietitte : ybi alij cumalnsagunt vel Terbo, 

 V-1 fcripto : vel iuraro, rel iniuraco. VndecxilUt confeufus, 

 quieft contiuendus; vel diifenfus , qu.legu.m>s viiseftdi- 

 rimcndus, idque vel amicabili compofitione, vt vtraque pars 

 »ltcri aliquantum ccdat , quantum fert tona conlc.ent.a, 

 vel experiuudo iurc , vcl , f. his modis non profic.atur , dr- 



mlcatione. _, • n- 



5 I 'iymbioticn propria MpnSe profomt aHiones ceconomi- 

 eM,politicMjWjoUJiic*h&^"''M^'''^' Dcillis itaquevi- 

 dc fuo loco. 



FLORILEGIVM. 



ACTIO. Sentent. Omnis virtus in aftione confi- 

 flit. Cic.i.offjc.t<OD paranda nobis folum, fed etiam fruenda 

 (ipientia. J^^cm inSa/.Contempiare velut infpeculo aftiones 

 tuas : vt honeftas quidcm magis ornes , turpes vcro abfcon- 

 Aas.Biai npudStcb. ferm.xi. Ad omnes in rcp.tes & aftioncs 

 pcrficiendas tria requiruntui, iinpeiij adminiftratio,obedien- 

 tia, & viftoria. Adrainiftrare imperium , admcliotes pcrti- 

 nct . obedirc , ad detcriorcs : vincere, ad ambos. ArchitM Pji^ 

 thager. de It^e 0- miKJlitia. Natura nosad vtrumqucgcnuit, 

 & contemplationi rcrum, & aftioni. Senec.de vitdbeatd c.} i. 

 Omnes aftiones totius vitx , honcfti ac tavpis rcfpeftu tcm- 

 pcrantur,adhxc faciendi & no faciendi ratio dirigitur.Quid 

 fit hoc dica.n. Vir bonus , quod honeft^ fe fafturumputa- 

 Kcfit, faciet, etiainfi laboriofum crit : faciet, ctiamfi damno- 

 fum erit : faciet,etiamfi pcriculofum erit. Rurfus, quod tur- 

 pe erit , non faciet , etianifi pecuniam , eti.imfi voluptatem, 

 ctiamf. potentiam polliceatur. Idem epifi . y 6 . Aiflionum ho- 

 pcrtan.im fuumell: tcmpus, faaitas : & vero cnnino a turpi- 

 tus folo modo difccrnuntur. Plut.in Agejll.Kaow, 

 Ciim quid fancitim agis, bcnam J^etn 

 Tibi propone , certm quod 

 Conntum iuflttm etiam Dem ttdiunati 



Publius. 

 Txercejiudium, quamtiis pereeperif artem. 

 Vt cura in^enium ,/ic (y manff a.riitiUAt 'vfum. 



Terent. in Adclph. 

 §luid ejl fuauitts , quam bene res gererefublico bono ! 



Perfius. 

 ■ " ' ratio fecretttm gttnnit in cinrem, 

 Hle liceat facere id, quodvis ■vitiahit agtnda^ 



lacobus Billitts facra Anthol. 

 N«» dubie noslri Deitseji ^ recior, &• autht»; 



Chm toio aJfeSu qui bona fiint geritnw. 

 £x operum ffecie clarebnnt intima cordu , 



^i-ve hcminis mentem fpirittCi intus alit, 

 Sancim enim f«nciosfacit, & delnmine lumen 

 Exoritur- nnllw ft bontis abfquebono. 

 HiEROGLYPH. Solfequiuminpiimis foUetur arole,& 

 cumradiis Solis florcscius circumaguntur. Itaquoque prx- 

 clarx laudabiliifque afliones a foleluftitix, lefu Chrifto,fo- 

 Bentur, diriguntur, fecundantur. 



Capvt XXXIII. 



De EthicA fj^eciali. 



Pr^cepta. 



I D 1 M V s Ethicani generalcm : iam vlti- 

 mo loco videbimus Ethicam fpecialem, qna: 



^^ i-efpicit certas circumftantias extra focicta- 

 tem aliquam confideratas. 



Circumftantia iftse iiint fexus , aetas , locus, tem- 

 pus, & temperamentum. 



Sexiis eft mafculinits , vel focmininus. 



i£tas eft pueritia , iuucntus , viriUs xtas , & fene- 

 (ftus : vbi prima veri,fecunda xftati , tertia autumno, 

 -quarta hycmi recfle confertur. Owo etiarn pertinet col- 

 Idttio AtAtwn cumpartihtii diei > ^tta ipfk conferttntur cttm 

 c]Hadrantibn6 anni , vt aursra cum vtre , meridies cttrn 

 &J}ate, crepiiftHlitm cum autumnp , no.x curn hyeme. 



Locus eft patria cuiufque , eaque vcl vniuerfaliter 

 fpeaata, vt Europa, A{ia_, Africa , America, vel par- 

 riculariter,vt Germania, Gallia. 



Tempus eft Vetcris vel Noui Teftamenti. Eft- 

 que vel ante Chriftum , vel poft Chriftum. Et il- 

 ludvel antequatuor Monarchias,' vel fub quatuor 

 Monarchiis : hoc eft , fub Citfaribus , Latinis , Gr^- 

 ci$ j & Germamcis. 



Teraperamentum cft cholericum , fanguineum, 

 phlegmaticum , velmelancholicum. 



Quomodo hxc in Ethicis confidercntur , patfii' 



bit cx regulis . 



R E G V L ^. 



QuomO- 

 do ex E- 

 thica ge- 

 neraliHat 

 ff e(i»lii ^ 



I. Ethica jpecialti hoc loco dicitur ea virtutii conjtderA' j. ^ /' r'^* 

 tio , qud reificit mores certorutn hominum extrafo- qu.d? 

 cietatem osconomicam, poUticam, fc holaHicam, vel tc~ 

 clefiafticam conftderatorum. 



ALias Ethica fpccialis nihil cft aliud, quam OEconomi-. 

 ca & Politica : quia nimiium ibi ttaduntut virtutes re-^ 

 ftriftx ad certam focietatem , adeoquc ad circumftantias re- 

 late confideratas , puta tatione parentum & liberorum , do- 

 minorum & feruoru.Ti , principis & fubdicorum : Ethica vero 

 fpccialis hic cftaltera pars Syftematis philofophix moralis 

 tradlansde vittuteteftridlaad certas circumftantiasabfolutib 

 cxtra focietatem oeconomicam,politicam , vcl fcholafticara 

 confideratas. Nimirumhic oportet difpic ere , quomodo prae- 

 eepta iuftitix, fortitudinis , tempcrantix , & fimilia portint 

 applicari fexui, actatibus variis, patrix cuiufque , diueifis fc.. 

 culis, & variis temperamentis. Hucpertinent varij traiStatas 

 de moribus nationum : putade ofculo , de lotione pedum,dc 

 genuflexione orientalium ,de turbinatispileis Turcarum Sc 

 Perfarum, de temperantia jEgyptiorum, qui duobus conten- 

 tieiant ferculis, ds conuiuiorum ratioflc :quempoftremuin 

 titulumcopios^illulUauimusfuprade ciuilit. 



IL Friiceptageneralis Ethicafitnt expendenda ficUH' 

 dum quint]ue titulos Ethicie jpecialii , f «» 

 comprebtnduntur hoc vtifu : 

 Sexui ,fofl iteu, loctu, ^ complexio, temptn, 



EX Ethica gencrali facile fict Ethicafpecialis.fi infingU'» 

 liscapitibus Ethicx generalis attentc ac folicite confi- 

 derauimus quinqae modo recitatascircumftantias,verbigra-. 

 tia,in locodc felicitate morali, confiderabimus temperan- 

 tiam marium & fceniinarum ; puerorum,adolefcentum,iuue- 

 num, virorum,fenum ; puellarum,virginum nobilium, ma- 

 tronarum, vetularum ; Europxorum, Africanorum, Afiatico- 

 lum, Americanorum ; populorum &homiuum antcdiluuia- 

 noi;um, & illorum qui vixerunt tcmpoie quatuor monarchia- 

 ruiT. ; dgnique choleiicorum , fanguineorum , phlegmatico- 

 rum j.^melancholicorura. Diligensenim ifta confideratio, 

 perducet nos in cognitionem plutimarum rerum , de quibus 

 alias nc per fomnium quidem cogitaremus. 



III. Sexus & firniles circttmfiantidt, non variant effen-' 

 tiatfi virtutis,fed tantum exiftentiam., 



Vlrtus in ideafi fpeftetur.eodcmfe habet fempermodo. 

 In fubiedlo variat & veluti modificatur,hoc modo.Prin- 

 cipio fexus mafculinus cum fit ordinaric p^xftantior fexa 

 fosminino iuxta illud poetx : 



Fortites ingeniiim fulpicor ejfe ■viris ; 

 nemo non vidct, virtutis dcterminationem independere.De- 

 inde cum mores hominum varient fecundum xtatcs,loca, 

 tempova , & temperamenta , exercitium quoque virtutis eric 

 maius vcl minus, prout omnia ifta funt affeda.Sic verbi gta- 

 tia, adolefcentes funt caUdi,mutabiIes , prodigi , propenfi ati 

 iram, honoris & contcntionum amantes,cupidiamicofum8c 

 fodalium,inifericordcs. Cgnttaria ferC fenum eft ratio. Vidc 

 infra Oratoriam.Ita morcsgentium variantSic vefercs vclu- 

 ti domeftica probra annotarunt trium prxcipuarum gcn- 

 tium.Thrac um barbariera,Phrygum infipientiam, & Grxco- 

 rum fuperftitionem :& rurfus Thracum fortitudinem.Phry- 

 gum intelligentiam , & Gt.-ecorum fapientiam. qux intelli» 

 genda funt de diuerfis te.nporibus. Videris hac de rc infra ta- 

 bulam loachimi Camerarij de reglonum Sc nationumqua- 

 rundam ptoprictatc : vt Germani funt fi.Tiplices,bencfici, bel- 

 latorcSj&exhis Sueuiloquaces & gloriofi.M.fnenfesmagni- 

 fici & fpcciofi, Heluetij bellicofi & fidelcs ; Itali ingeniofi & 

 vindiftx cupidiiHifpani confulti &arrog antes,&c Huc per- 

 tinct illud-Itali fapiuntantc faftum, Galli in fafto.Germani 

 poft fa(i>n.n Denique cholerici funt ignci v el in vittutis cxer- 

 citio, vcl in vitij (vt ita dicamjfupplicio : melancholici func 

 lenti & conftantes. 



I 



Quomo- 

 do vircu: 

 variet ir 

 fubiedo^ 



I V. Virtutes regulariter & ordinarie erninent in 

 fexu mafculino & <ttate virili. 



Virtnte 

 in quofc 

 xu & xa 

 ic emi- 



IBi en.m conftitutio & temperies corporis eft omnium neanci) 

 aptiff.ma ad eliciendas aftiones morales . quas anima ra- 

 tionalis cxpeditiuspoteft proiiucere, fifpiritus coiporisfinr 



