Appendix. 



125 



tontmv.cliaTamcn citra conuitium Sc calumiiiam oportct 

 vt tiadent luos. Alias hoc pi.xccpto tcncntur. 



V. Ftnm,Ji <]uu Tnentiatiir voiemitquod facium adu- 

 latoresjenedtnr hoc prdcepto ? 



Rcfp. Omnino- Etfi cnimnulU (ir iniuria , qui fit in vo- 

 lcntem . ttaiunt ICti : >yA«tK(t , vel potius tis^w illi,ni.-igna 

 ptoximum& tcnip.afliciunc iniuiia.tiuanJonondicunt quod 

 tes cll : & ptoindc tencntufhoc prxccptp. 



V I. Ftrum etiam defunilo pojju feri comitiurn aut 

 contumtlia hac legeprohibita ? 



Refp. NuUius viui, vcl dcfundli famam licct la:dctc. 



VII. An omnes falfarij hoc prtceptoteneantur^ 

 Refp. Maxime. Committitur autcm falfum in tcbus diui- 



nis pci hiicfim & calumniam vcrbi Dci : in rcbus humanis, 

 (\ quiscorrumpat, immutet, vcl fupponat falfa pro vcris,fiue 

 publisc inpondcribus, mcnfuris, monctis , cdidisj&refpon- 

 fisprincipum in fcntcntiis fercndis , incaufis proponcndis 

 iudicandifque in foro : (iue priuatim in dicendo ttftimonio, 

 xu tertamcntis.in contradibus^in colloquiis. 



VIII. Curnpericulofurnjit dicere ttpimoniHm in /'«- 

 dicio , vtrum (jMilibet teneatur tejiimomum dicere eorum, 

 aut, vidit dr audiuit ? 



Rcfp. Nemo tcnetur vltro leuclatc omnia,maxim^, (i aga- 

 tur de gloria Dei & falute piorum. At fcelcra,quae fcire inier- 

 cftreip. qiiilibct bonus vltiodebetindicatc Deniquefi quis 

 authoritatc iudicis intcrpellatut ad diccndum verum ,dcbcc 

 4iccte tcftimonium. Vterqucenim reuseft,vt fcit^ait Augu* 

 ftinus,& qui vcritatem occultat, & qui mendacium dicit:quia 

 illc prodclfe tron vult,hic nocere dcfiderat. 



I X. 0»id faciendumiudici,Ji rem pluriurn tejlimonijs 

 conuincMHr, iudex autemjciat , rem aliterje habere ? 



Rcfp. ludcx in tali cafu dcponet perfonam & officium 

 fuum,&: allumet perfonam tertis : ne quis innoccns opprim.i- 

 tur. Extra talem autemcafum iudex fccundiim aila & pro- 

 bata iudicabit. 



X. An itidex fecundnm plurimortsmjenten tias, an fe- 

 cttndum fuam conjcientiam iudicare debeat ? 



Refp. Si fententise plurium aduerfentur Dco , & eius ver- 

 bo,iudcx non fcquetur pluralitatem votorum, fed potius ce- 

 dit mac;ilbatu,vt confcientiam feruetillicfam.Sinantcm vo- 

 ta illa (iiit contra fcnfum iudicis, idque (iat citra confpiratio- 

 nem , iudex potius pluribus oculis quam vni oculo fidct. Et 

 hoec cft praxis iudiciorum , vt cx plutium (enfu lites dcci- 

 dantur. 



X I. Vtriim mutatio nominis hac lege teneaturt 



Refp. Sl mutatio nominis fiat in fraudem & damnum al- 

 terius,mntare nomcn non licet , etiam dc iure ciuili. Si vcro 

 mutatio fiat ycI alicuius rei commcmoranda: vcl conferuan- 

 di causa,nihil falfi coiitinct. Ita enim Deus Abrahi & Saras 

 nomina mutauit : & Salon\on,Iedidiah:SauIus , Paulus : Syl- 

 uanus,Silas : Simon Batjonas a CKrifto vocatus eft Petrut. 



X 1 1. Si tjiiii veva tjuidem prohra obiecerit aUoii^fed 

 tamen^nimo cenuitiandi,vtrum hac legeterreattir i 



Rtfp.Omnino. Nam animo corrigcndi.non infamandi & 

 couuuianJi dctegcrc oportct crimina;*: quidcm tum quando 

 Rcip. intcrelt, illa conftarc. 



X 1 1 1. ^;; hoc prtcepto dam}ietur omne merMcinm, 

 perniciofum , ojjiciofum , & iocofum i 



Rcfp. Omno mendacium hic prohibctur , qualc quale fit. 

 Sed quando mcndacium quoddam dicitur officiofum & io- 

 colum, catachrefticcaccipitur voxmendacij :itavt ibi pru- 

 dcns cclatio vcritatis,hk apologus vcl l-ibula crudita intclli- 

 gatur. Et hoc fenfu ifla ponuntur in laudc. 



XIV. Ftritjnhoc pracepto damnentiirjlrategemata: 

 tumplerum^ue alicjuid fal/i haheam adrnixtiim ? 



Rcfp. Ipfc Deusrtrategemataimperauit fuis: lcf.i.Iud.10, 

 i.Sjm.^.T/.jj.&ipfcmifitexploratorcs, Sum.i^. 



X V. Vtrum hoo praceptoteneatur u, ^ui errort animi 

 deceptus ipfe ,falfum dicit > 



Refp. Leuitatis & incogitantli fignum cft , piofcrrc td 

 quodnoneft fatis exploratum. Satius igitur elt tacere, quam 

 temere aliquidaffirmarc, quod fallu.n eft:ne pccccmus ad» 

 ucrlus hoc pracccptum. 



Ad praiceptum decimum. 



I. ^uid 9pfu fuerit hoc decimo pntcepto , ciim in fupf 

 rioribHs ommbm , nonfilitm externA ailiones ,fed etiam 

 praui affeUm fuerint damnati ? 



Rcfp.In fupctioribus prxccptis damnantut cogitationes 

 & concupifcentii , quje cum aliquo aifenfu funt coniunftas: 

 (cd hoc ptxceptum illas etiam concupifcencias deteltatut, 

 qu* nullum adhuchabentaflcnfum, fed ^el animumprxter- 

 uolant tanquamcogitationes momentanes,vel gaudioquo- 

 dam pcaoratitillantjicatamcn rt illas exccremur. 



I I. Cnm omnes concupifcenti* in genere prohibean- 

 titr hoc prAcepto , cur in Jpecie tantitm quarundam Jit 

 mentio ? 



Rerp.Hocfitcxmotefcfiptutx.quas in ptjcceptis «•««««A- 

 ;t<>!d,- ex parte totum, & cx fpccie senus colligit. 



IT T /^^ y-t 



1 1. Liirn ornnis comupijtentia hoc prAcepto damnt" 



tur, lacob. i. v. ly. dicitur,concupiJcentiam tumdemum 



gignere p«ccatum,poflejHam opere impleta eji i 



Rcfp. Apoftolus oftcndic ibi gtadus pSccatorum, atque ita 



matrcm cuin filia, fcatutigincm cBm aquis , tadicem cum at- 



borc daronat. 



I V. rtritm hocpracepto teneanturttiam turpia ^ la- 



Jciua infomnia,blanda titillationet carnis,& altj mottUiqui 



noHu ^uandocjue dormientes inuadunt ? 



Refp. Si fomnia & pollutioncs noftutns oriantur , vel er 



turpi cogitatione diurna.vel ei nimiis deliciis, omnino tene- 



mut hoc pra:ccpto. 



COMPENDIVM 



ETHICiE ARISTOTELIS, 



PERPETVIS QjViE STI O NI B VS 



CONTEXTVM. 



O H A N N E s Cafus Anglus edidit fpecu- 

 ium morale in vniuerfam Ariftotclis philo- 

 lophiam ; quod compleditur grauiffima- 

 um quaflionum elegantiffimam decifio- 

 .,cm. Redegi illud in Enchiridij foxmam, 

 quam hic exhibeo ■ tum quod omnia in^Sg 

 x^ >~uKiMK^f fint cxpofita , tum quod vni- 

 uerlam Ariftotclis Ethicam ponant ob oculos, ita vtfinCTUlat 

 feftioncs tefpondeant fingulis libris. ° 



SECTIO PRIMA. 



1. An philofiphia praStica Jit praflantior 'jMam tkeo" 

 retica ? 



AlF. Eft cnim orlgine illufttiDt , fiuiftu vbetiot , finc bea- 

 iioriqufa euidentius cft , ipfam a Deo trahere ortum , quam 

 iheorecicam:& occupatui citca bonum: & finem habet aaic- 



nem virtutis, qui eft ipfa beacitudo. Hinc alias artes ad hinc 

 tanquam teginam dcamque referuntur.Hinc Ciceroniphilo- 

 fophia.qux in moribus vcrfatur.dicitut fetacior philofophia, 

 qus in obfcuritate rerum eft pofita. 



l\, ^umodo Arislotelts diuidat philofophidm pra- 

 Elicam ? 



Refp. InEthicam,qu« dc raotibus: in Potiticam , qu2 de 

 ciuitate : in OEconomicam,qu2 de familia : in Monaiticam, 

 qux de piiuata ac foiitaria vita diiretic. 



III. An plui valtat tidvirtutis fiuditfmtdncatiOt 

 ^uam doSlrina ? 



Dift. Educatio eft naturalis,vel ciuilis.IUa eft Confeiilatio 

 infantis in fanitate coiporis: haec eft publica,vel priuata Pu- 

 blica fit pet magilliatum,priuata pet ptJCccptores.Ciuilis pri- 

 uata hic intelligitur. Et h»c plus valet ad yittutis lludium, 

 quam doiftrina'; idque 



jprofteic 



