1 38 E ncyclopa^di^ Lib. X X I L^ 



folicsta. ld.epifi.9u Homo eftmagis anim^l fociabile ,quam 

 apis. Arifl.i.poht. Soiitariusaut clUnfoitunatus, vt turiolus: 

 aut malcdiaus, vt latro : aut beatus,vt fpcculatores. hxCa. 

 fo i.polit.Sen.epifi.i^. Viuit is, qui multis vfuielti viuit is,qui 

 fe vtitur : oui vero latitant & torpcnt, mortem fuam antc- 

 cclTetiint. /</^/>«7?.6 I. Omnia robis mala folitudo perfuaaec. 

 Kemo efticui non fenflius (it cum quolibet effe quim fecum. 

 Ihid. Licet foris rcfoneut omma , dum intus tumultus non 

 flt , dum inter fe non rixentur cupiditas & timor: dum auari- 

 tia luxuriaque non diifideant, nec altera alteram vexet, bene 

 eft animo: Nam quid prodeft totius regionis filcntium,!! af- 

 feclus fiemuiit. iyi'i- Nulia virtus )atct. Id.epift. 74. A D a g. 

 Scytiiarura foHtudo : Homo non homo : Timon. S i m i l i- 

 T V D. f^^ui viuunt in folitudinc , (imiles funt athletis ,qui 

 donii fe continent , ac cura nemine manus conferunt :item 

 fimiles funt viatori , qui folus ambulans facilc aberrat a via. 

 E X E M p L. Timon fticm'iB-^i>i7rS^ rogatus , cur in folitudinc 

 riderct,cum cifet folus .' Atqui ob hocipfum , inquic, ridco; 

 fubindicans graciflimam fibi folicudinem. Antonius, magnns 

 ille /Egjpti raonachus, quem Conftantinus Imp. valde dile- 

 xic , adeo vitam folitariam dilexit, vt fiequcntcr dixetit: 

 Quod pifcis in arido, id monachus in oppido. Pythagotas 

 Snno integro iii fubtetraneo quodam fpecu latuit. M. Anto- 

 nius poft dadem Adiacam rclida vrbe in mari fibi doniici- 

 lium extraxit ad Pharum , proicdlo in altum aggcre , idque 

 Timonium vocauit , atque ibiextorris ab hominibus cgit. 



1 1 1. Plui cwri impendendHm efi In focUtatem dd- Majti.na 

 meftkam , ejukm in poffejfionem. faiiul.a, 



RAtio huius eft ; quia focietas cft natura prior & dignioi 

 poirelTione. Vnde philofophi focietatcsillas modo cnu- 

 meratas vocant partes elTentialcs , poireiTioncs veio partes 

 fortuitas & accidentales , quos exiftenciam potiiis farailije 

 quam elfentiam fpedlcnt. Sane , poITcIfiones vocantur in- 

 ftrumenta neceflaria : verum non limpliciter , fed fccundum 

 quid , non necelTitace abfoluca, fed necelTitate finis fcu cxpe- 

 dientij; ; quia, tametli clfentia domus in trina focietatc con.^ 

 fiftat, ad cxiftcnciam tamcii eius nccelfaria cft poIfcirio.QuaB 

 ciim ita fint, paterfamilias, in lioc vnice incumbet , vt focic- 

 tates ift.B tanquam partcs elTenciales re<fto ftent talo. Sicuc 

 enim ciuicacum euerlio non tam muroium,quam morum eft 

 cafus : ita familia; ruina non tam a diuitiis imminucis , quam 

 a viciis in ttlplici ifta focietate, nunc ferpcntibus, uunc graf.^ 

 fantibus dependet. Hic ica occurritur a quibufdara : Res 

 poITelfa: funt fubftancii , vc aget , lana , &c. Ergo noii lunt 

 partes accidencales. His talibus talis comparanda eft refpon- 

 lio : ElTentia familix confiftic in relacionc. Idco pcrfonse 

 domeftica:, & res poITcIfae nondcbcnt conridcr.iti in occono- 

 micis tanquam fubftantice, fed lub ratione relacionis quam 

 fuftinent. 



C A 



P V T 



Ilt. 



De Societate conittgali. 

 Pr^cepta. 



^iC^E D I A , per qus felicitas ccconomica obri- 

 aMjlnemr, refpiciunt (latum intcgrum , vcl afte- 

 £tiim & turbatum. Ibi efl: fundatio , conlcruatio , & 

 amplilicatio : hic eft curatio familiac. Si mdis , ita 

 difhone : Media duo Junt , Conftitntie feu Fitridatio fa- 

 miltA t & adminiHratio ; anjue h/sc ref^itit ftAtnm vel 

 intearHm , vt ConfimMie j & Ampiificatio ; vel turba- 

 tum, vt Curatio^, 



Fimdaric) feu conftitutio famili.x refpicit focieta- 

 tem fiUe fyzygiam CEConomicam leu clomefticam,iS>: 



rem familiarem leu domefticam. 



Socictas domeftica eft triplex ; Coniugalis , Pa- 



tnx,&c Herilis. 



Societas cohiugalis eft vnio Sc communio inter 



maritum & vxorem. 



Re 



G V L it. 



Partes 

 doinus 



l.Partes domtu dm funt , homo &poffeffio. 



INtellige partcS raatcrialei feii integrales.Ex hisenim dua- 

 bus conftatdomus, perfonis &rcbus oeconomicis. Forma 

 vero eft alteta pats eflTentialis , vidclicet vnio feu coniunitio 

 lcitima. At ais , Ariftoteles i. aeccn. cap. 1. ait : Donius qui- 

 dempartcsfunthomo&poireflTio , homo materia: jpolfcirio 

 fotmsrationemhabet. Refp. Pars famili* eft ptimaria , vel 

 fecundaria. Illa eft ipfa forma , vtordo fcu vnio familia: in 

 virtncc oeconomicS : liic eft alFcdlio confequens ipfam for- 

 mam, & ficpolTcflio formaautpars formalis dicitur. Sicnim 

 res polfefla omnino tollatur, domus corruat necelfe eft Hinc 

 rcfte dicic Cxfm i. polit. quod fine re polTefsa. domus ncc 

 clfe , nec bencclfepoint. Vt cnim nauis tuta non eft fine 

 inftrumentis :itadomus noneftfalua, fl dclint inftvumcnta 

 OEConomica. Et rurfus qaemaditiodum in naui gubernator 

 kabet inftrumentainanimata, vtclauum ,& animata, vt ic- 

 miges ; ita patrifarrtilias inftrumentum irtanimatum eft fu- 

 pellex , feruus eft inftrumcntum animatum : vt ica feruus 

 confideretur partim vc perfona in focictatc herili , partiin vt 

 respolfcflain adminifttatione. 



Societa- 1 1. Sacietas domeftica ell menfura rci famillaru. 



tisdome- J J J J 



«minen* Ih ^^"'"^ focletas eft finis <;ili , ad quem rcfertut rcs pof- 



-- iZ^Ccda tanquam medium. Hinc focietas domcftica cft 



velut corpus , cuius anima vircus , caput niaritus , cor libcEi 



& vxor, miniftri pcdes ac manus , rcs familiaiis cft cibus& 



■yeftis , quibus corpus fuftentatat. 



t)'.nUi 



pcrfcaa 



vt intc- 

 gtetiit? 



I V. Domtii perfetca ektrinafocietnte, nuptiali , 

 paterna , e5" herdi coniiat. 



AT indomoimpetfai.T:a fipe aliqua iftarlim connexio- 

 num defidcracur.Nam domus paupcris ex domino & bo- 

 lic aliquando tantumconrtat. Ex his autcm tiibusconiuga- 

 tionibus ptima cfl nupcialis, vt conftat ex Gencf.i.rjr i. non 

 hcrilis , vt vulc Ariftotclcs , hoc nixus argumcnco : quod in 

 liomine intellciSus domini, appeticus fcrui rationem habcat. 

 Ibi cnim tlon nifl analogia domini & fcrui cernicur.Cxteturrt 

 hx crcs fociccates func vcluci crigae crconoinicc , quas cle* 

 ganter conferunccum mur.do maiorc , ita vtmaricus fitcce- 

 lum & primum mobile, vxor tcria fercilis.liberi fruftus coe- 

 li, & ccna: famuli. Societas ceconomica alioquoque nominc 

 vocatur iugum ccconomicum , quia pcrfonae domcfticaE reci- 

 proco conlcnfu dcuinciuncur ad prxftandum fibi inuiecm de- 

 bica in familia ofHcia. 



xr ^ . I »?• • • -> • Soiclens 



V . Societas domefttca conttnetur vnione & commmtont domeUi- 



ta quibii» 

 £ontinea* 

 (ur? 



virtutis &feUcitatis oeconomici.. 



SEu , vtalij loquuntur , contiiientut coniunftione & fim" 

 ctione lcgitima, coniun>ftione inquam munerum & Q\St- 

 rum. Atque hxceft vnitas& communicasnon numeti.fcd 

 viicutis : non Platonica & Anabapciftica, fcd Chriftian^.Vni- 

 tas Platonica eft maxima illa vnitas, per quam fit vt focicca» 

 ilullam admittat diftinftioncmiernmiperfonarum,vcl aiftio- 

 num. Hacc vnitas pugnac cura nacura fociecacisi quia fociecas 

 eft mulcicudo, confiltens in diftiniftione feu difFerentia & vfl* 

 rietate graduum,quam ifta vnicas Placonicacollit. Requiri'^ 

 tur aucem hic vnicas confenfus , qus confiftit in confpitacid- 

 ne vfuque virtucum, & in proporcione Geomccrica. Ad com- 

 munitatcm Platonlcam quod attinet , illa eft ttiplex , videli- 

 Cet commuiiitas vxorum, libciotum , & rcium fcu polTeflio- 

 num. Scd communitas illa viorum & liberotumcil contra 

 nacuram ; quia gradus confanguinitatis confundit qiios na-' 

 turainuexit ; quiapermittit inceflum concubicum ; quiafcE- 

 cunditatenl impcdit; quia certitudinem liberorum.curamque 

 parencum, acquc adco ftorgen , naturalcm iUum ignem , qui 

 ctiam in bcftiis lucct & calet , toIliti& c coiUrario introdueit 

 amicitiam aquofam, qux fic dicitur, aut quia fluit nimis, aut, 

 quia frigidacumfit , citoextinguitur. Dcinde Platonicailli 

 communitas rerum fcu polfcfnonum cft contra iuftitiamiquia 

 bonum focietacis , puta concordiamdirimit , & diligenEiam 

 fingulorUm rainuit,& confundit diftincftionem illam in ceco- 

 nomicis & politicis vnice ntceirariam, quac eft inter KTtiir.i & 

 ^'^T.i. Inccrim manec nacuralis illa communio aeris , aquae 

 flucncis,pifcium, aUium, ferarum, carumque retum.qua; noa 

 habent priuatum dominium , & qux in communem vfum 

 funcgeiiiti , ac cicra vllius iniuriain comrtunicafi polfunCj 

 ccduncqde occupanti.nifi longa ptsfcriptione aliter fit coiri» 

 paratum. tnft. de rer. diuif. ?. (y qiiidem. Quaedam tamen iura 

 naturalicommunia magiftratus fccit propria , confcntience 

 populo:vt ius venationis.DeniquePIaconica communicaseffc 

 concracxercitlura piet.lcis & probicatis. Vide hac de re Ari- 

 ftotelert i.fo/(V.f.i.i. vbioftendit, vnitatemPlatonicam pa< 

 rere ncgligentiani rerura , liccntiam morum , ofcitantiam ci- 

 uium, ruinam ciuitatura , horribilcm vxorum , libcrorum,& 

 dominiorum in rcp.confufioncm & perturbationem. In fum- 

 nia: communicatio vcilicacum & amicorum eft licira, noii 

 confufio Anabapciftica dominiorum. Nos igicnr expIosS vni- 

 tate uumeri tctineamut vnicatcm prdinis 3C virtucis. 



yi.Secie 



