OEconomica; Cap. III. 



139 



Sofiftas V I. SocictM contimur <tqnabilltate,mn ajualltate. 



conctnc- 



bT* "lc^" jT7 Qii^ibilitas cft proportio Gcomctiica inter fupcriorcs 

 /1 j& uitciiorcs , ncproiniic nou cxdutlit iiixviu.ilitan-in. 

 Afiualitas cll proportio Arithmctica , t]ux nullaui tcrt in- 

 arqualitatcni. -Si nialis, ita habc. Vnioclt vcl rcrum,vcl pct- 

 fonarum. Vtraquc c(t Avitlimctica , vcl Gconictrica Illa c(l, 

 cjuiomncsrcs &; pcrlona: (unt .•vi']ualcs;& h.-cc in nullo ftatu 

 cft tolcraniia: H;vc t(l , i^u.i rcs & pcrlon.c pro nicrito (an- 

 guiuis ac viitutis funtdi(Uiicl,c ; & h.vc c(Hormafocictatis. 

 Dcindc in rcbus , qu;c Jata: funt hominibus , poircflio ab vfu 

 cft dirtinguenda. lilomodononluntcommuncs, fcd ifto. 



Tiiplex VII. Tnplex i!l,t focietOJ dorne/fica,'}a.jxix.)], (tsa.feA''-» > '4 

 ricictas Aartntv.vi, id ej},ftiiptialis,patn.t,& herilis,efi iuris 



viVnim ruuiira ^£cntiurn,ciii4im , cr ciuilis, 



1'kciiure, T^Tcnim focietineoniugalu \ natura inftituta eft proptct 

 XZ^^^oiifi-TU^^"^""-""' fp^cici , qu.un omnc animal appctit na- 

 turalitcr; &:apud omncs gentescft rccepta; & Dco probatur 

 a quo inlHtuta c(l ; & in mrc ciuili munita ed certis priuilc- 

 giis.DcindeA<-/>i'<i</'«/wn.T inftitutaeft proptctfucccnioncm 

 icrum a natura,& in omni populo habet Iocum,& in fcriptu- 

 ris laudatur , vt &iniurc ciuili. Tmxoforietiu heriinz natu- 

 ra cll iiillitnta proptcr ordinem pctfonarum , & ed v(itata 

 omnibits populis , & in (acia Scriptura confirmata diclis & 

 cxcmplis, vt & in iuic ciuili. Scd ais:MuIti fuc^iunt tripliccm 

 iftam (ocictatcm. Erj^o non eft fecundum naturam.Aio : Ho- 

 nio diciturauimal fociale vel inchoatc , vcl pcrfcifte. luchoa- 

 tc,fecundum putcntiam animi, pcrquampropendet,&aptus 

 cftad (ocictatcm. Peifedc , quatenus potcntia illa exit in 

 adlum. Et(i vero non fempcr exit in aiflum ob ccrta impcdi- 

 menta : idco tamcn non tollitur aptitudo natura:. Hic folet 

 qu.i:ri , an vita ("olitaiia fit vllo niodo toleranda? Rcfp. Qua- 

 tuor modis ficri potcft , vt aliquis fit cxpers focictatis. Alij 

 enim neccditate fortunae coguntur , vt paupcrcs & mendici: 

 alij praultatc humorum abripiuntur, vt mclancholici<Sc infa- 

 iii : alij impcliuntur prauitate morum, vtfures , latrones , & 

 alij qui fugiunt lucem:afij deniquc pictate , S:ard<:nti co.ii- 

 nioucnrur lludio, vt funtvere theoiici , aliique contemolan- 

 tes, fiuc Philolophi.fiueThcologi.qui exuti & liberati tcrnm 

 mortalium curis intcntius multorcbus diuinis ftudcnt. Pri- 

 mum &:fecundum genus folitariorum dicitur infortunatum, 

 quod mifcria:rcrtium malediftum , qi.todinfamia : quartum 

 beatum, quod vita; fanftimonia fcquitur. Homines primi & 

 fecundi ordinis funt tolerandi.Qui funt in tertio gcncrcfunc 

 quafi vultures inter aues, & quafi lupi inter oues , homines 

 Clde & fanguine (olurn capti & laginati,idc6que ad eufcs,ad 

 truccscondcmnandi. Poftremo in gcnere qui funt,quoniam 

 Dcum pto fe & Rep. placant, non foiilm tolcrandi, fcd etiam 

 vt rara virtutiscxcmplariacelcbranoi funt;fi abfit opiniome- 

 liti,& fi libcre.non autem coaftealiquis viuat huinfmodivi- 

 tam lolitariam. Sic igitur ftatuamus , Quemadmodum homo 

 4nimal cft oninium animalium prs:ftanti(limum:lta qui a fo- 

 cietate fcmotus viuit finc causa necelTitaris aut pictatis, om- 

 nium animalium deterrimum habcri debct.Talis enim eft ar- 

 niatus adomnefacinus:armatam vcromalitiam fequiturper- 

 jiiciesimmanc quanta? Excipiunt hic aliqui , & contenduiit 

 focietatcm coniugalcn & herilcm noli edc iuris natur:c,qu6d 

 fiibcflc viro fit mulieri loco pcEU.v, G^». 3. & feruirc ht dcfe- 

 dus, qui cft praeter naturam : ncc ante lapfum ferui fuiirent. 

 Refp. ad primum : FuilTet ctiani in ftatn innocentije mnlicr 

 fub viri potel^atc,vcrum nou coafte, non molcftc ,nullaque 

 vol^itatis repugnanria.led libens,volens:at po.1 lapfum ferO 

 fubcft: viro magnacum molcftia,quatcnus afpcre plcrumquc 

 traftatur i viro,& iniquo animo fcrt imperium mariti.Dcinde 

 feruire eil pcrfcLlio fcrui , fcd dicitur dcfciflus refpeflu donn- 

 nij. Et veroquidamdcfedus funt naturales : vti funtimpo- 

 tcnfii: naturalcs in pra;dicam'ento qualitatis. Tettio homo 

 antc lapdtmnon fcn(i(ret feruitutispcenam.quiaomncs a:que 

 fuidcnt pcrfcdi Fuiffet tamcn ibi impcrium hcrilc politicum, 

 lion dcfpoticum. Nam fi Ad;m protoplaftus feruafTctfuam 

 s oiiginc:n ,non foliim vxorfuilTct fjb potcftatc maritali , & 



libcri fubpotcilate patria , fcd ctiam fcrui fubpoteftatehe- 

 r:Ii:quialicet in omnibus .-rque fuiffct imago Dei , quantum 

 ad fubftaiitiani fu.nn fcu dotes e^Tcntialcs : non tamen quan- 

 tumadcircumftantiam a;tatis ac fcxus,itcmque quoad cxpe- 

 ricntiam.in omnibus:cquc fulfilfct.Scrui Cigo ibi fuilTentin- 

 f-'riores a;tatc ac expcrientiil. Scrnirus onerofa interimetiam 

 eft a narura, qua; in neceffariis non deficit : quod quidcm fie- 

 ret,fi fuam miferiam (eruorum opc non reficerct.Scruns cnim 

 non adcrucem,fcdadv[umdatur , vtait Sencca. Vidcrishac 

 detedccrctum fvnodi Gangrenfis aduerfus eos, quxprxtex- 

 rcxtuEuangclij feruos volcbant c(l"e liberos. CaEtcriim fcrui- 

 tutis oncrofle initium monftratur Genef. 9. -verf. 15. vbi 

 Cham dcrifor parcncis in feruitatcm cft dcditus vna cum 

 poftcritatc. 



VIII. SocietM coniugAiis dnpUci nornirie eft k natura, Socicta* 

 prxjlripto injitit rationis , o~ exernplo brut^- comug»- 



rum nnm.tntiim. ^'Xi 



N natur». 



Am rcfta ratio diflat,hunc ncxum cflc neccirarium pro- 

 ptcr confcruationcni l"pccici,diftin(flioncm prolis ,ob- 

 lcruationcm ordinis , augmcntationcm rcifamiliarisj, pcrfc- 

 ftioncm amoris,& propagationcm finguinis ccrt;rquc poftc- 

 ritatis, & celcbrationcni nominis diuini. Deindc biuta; ani- 

 niantcs hanc locictatcm inftinrtu naturac colunt, vt turturcs, 

 coIumba-,cygni,ciconi:c,pclicani. Adde quod palmafocmina 

 fine contaftu viri eft fterilis • & arbor amvgdalus folitariaclt 

 niiniis frecunda. Scd obiiciis libcrtatem ita vcndi,& naturam 

 per fccflc liberam,ideoquc vni aftringi & mancipati non c(l'c 

 naturi confcntancum. Rcfp. Natura dicitur libcra, quia noit 

 agit impedita , vcl coafta, id eft, non alligatur ncccflitati co- 

 adionis.Alias natura atligatur nccc(litari,qu.-c dicitur immu- 

 tabilitatis,itemquc natur.v.Sic ciim Philofophi dicunt,nuptia- 

 lc fredusclfe a natura , naturam intclligunt humanam ,qu3C 

 agit quidem IiTjcrc,i.c.non coa(flc,fcd tanicn ctiam nccclfario, 

 quatenus oidinem in locictatc , & rationcm in ipfo ordinc 5c 

 amorc rcfpicit.Hinc illud:natura cum agit,bcnc agit. 



I X. EJJentia/ocietatis coniugalis diflincui debet 

 ab accidentibus. 



Qjiinam 

 accuracc 

 iint diC- 

 cerncnda 



HOc tenendum eft contraillos.quiobiiciunr, vitanicon- '" coniu- 

 iugalem circ Occanuin calamitatum ac Euripnm molc- S'° 

 (tiaruin. Ad cflcntiam pcrtincntmatejiale & formalc. Acci- 

 dcntia (unt bona , vcl mala. Bona manant ab ellcntla coniu- 

 gii:Mala pcEn.-c a malcdidione diuina, qua ranquam fulmine 

 vita coniugalis fidcrata cft.Mala culp.l: partim ab infirmitatCj 

 partim ainaliti.A hominum.Nihilergoagunt,qui ca;libatum 

 cop.iagio prxftarcaiuntob mala& incommoda coniugij plu- 

 rima,ob curas domcfticas innumeras,ob mulierum vitia mul- 

 titudine innumcrabilia , magnitudine immania , qualiafunt 

 fupcrbia>libido,inconftantia , pcrfidia, legis & impcrij impa- 

 ticn:ia,rcgcndicupiditas,garrulitas,fordcs,lites & iurgia. Et 

 h.ccquidcm ("unt infcparabilia, inquiunt ofores , acciden- 

 tii coniugij. Sed tcncndnm , infcpatabile poni vcl pro illo 

 quod di fficulter potcft feparari , vel pro co , quod plane non 

 poreft.Mala ifta nequc perpetua (unt , ncque coniunfta funt, 

 neque tanta (unt, vt (cminaiium vitx humanx,ieddant infa- 

 nie vel malumfuanatura. Et veio hic cogitandumiIIud:0»j- 

 ni( ro<nmniiitai fuafert incommoda fecum.tiiac patct,quid iudi- 

 candum fit de illo Socratis-Matrimonium comitantur pcrpe- 

 tua folicitudo.iugcs querehc.incertus liberoru euentus,cuna- 

 rum fajtor.pucroiumvagitus.Itcmdc illo Catonis:Simundus 

 carcrc poffct liberis,conuerfatio noftra non effct finediis. 



X. Societas coningalis efl vincHlum duorttm 

 duntaxat hofainum. 



HOc enim fuadct origo primi coniugi j, qui debet effe ar- 

 chetypum huius focietatis: quam prlmam legcm valerc 

 iubctCHRisTvs Matfh.ii^.Sc fpirituale coniugium Christi 

 cum Ecclefiaidein c5finnat:& dcnique vtilitas imperat, quia 

 vt perfccftaamicitia non cft nifi intcrduos, itafidclitas con- 

 iugalis non eft nifi intcr duo capita : ficut cnim parum mcllis 

 in inultum aqux infufi.nn,mcllis guftum nonhabet:ita vnius 

 mariti amor in plures vxores difperfus , amicitix nomen noa 

 meretur , qux tarrten maior efle debet intermaritum & vxo' 

 rem,quam intcr parcntcs & libcros. Huc accedit faniorum 

 gentium confcnfus. Vidcrunr illa:, quodmultiplicatio vxo- 

 rum potius ftcrilitatein,quam fcecunditatem pariat,atque ita 

 uon confcruet &augeat Rcmp.fcd potius corrumpat. Quid 

 vero fcntienduin de polygamia , fiue illa fit bigamia,fiuc 

 •;aA«o;«^/<z, vt itadicamjlu-fp.Bigamia fumitur tribusinodis. 

 t. Pro coniundionc viri cum vidua , Vel vidux cum viro : & 

 h:tc cft legitima. z.Pro coniuncflione viri cum duabus vel 

 piuiibus vxotibus fucccfliuc:qu.ielicetnon fit mala.eft tamen 

 pcriculofa proptcr vinculum prioris dile(ftionis,quod in mcn- 

 te fcmper h.xrct, atquc pcriculum contentionis, qux exiftit fi 

 liberi fint fupcrffitcs ex priori coniugio.Vitricus cnim , qualis 

 qualis fir,vitrcns cft patcr:& noucrca.qualis qualis fic.fcmper 

 eft noucrca , id cft, iniufta & infcfta , quippe mouens arcam. 

 Vnde duo illa cpithcta apud poetas: Nouerca terribilis & in- 

 iufta. }. Pro coniun^flione viriad duas vel plurcs vxorcs co- 

 pulatiuai& fic eft illegitim3,quia violat legem naturx,encr- 

 uat vircs mentis ac corporis , ac paric infiniras contcntioncs. 

 Ad polygamiam patrum in V.T. quod attinet,Deus illam to- 

 lerauit , non probanit. Vnde Beza recflc ait, Deum in politia 

 Ifraelis,& in populi fui primis authoribus adpolygamiam 

 vcluti conniuere pro fua clementia voluifle non modo ca ra- 

 tion.qua libcllum diuortij pcrmifir , ( qucm tamen fimplici- 

 ter nunquam probauit ) fcdetiam vt prxftandje fus fidci dc 

 innujnerabili niultitudine cx pauciffixnis oritura ,quendam 



adici m 



Societas 

 coniuga- 

 lis elt 

 duorunit 



A 



