1 40 Encyclop^dia^ Lib. XXII. 



aditum hoc ctiam modo (ibi patefaccret.Etfi autem bcne vfus 

 cft co patrum tadto Domiuus.non conlequitur tamen.nullum 

 in ea te peccatum tudVe,in qua patrcs a verbo Dei deflcxciut. 

 HincaiuntTheologirPolygamia potius pcrmiilaquam pra;- 

 fctipta, tolerata quam laudata fuit a Deo.Non enim asquita- 

 tem naturalem , fcci infirmitatem humanam ifta confuctudo 

 habuit pro causa & fundamento. Aftcdum inquam patrem, 

 matrem iufirmitatcmhabet. Deinde confenfus omnium pro 

 lce naturx habctur.Scd pauca: gentes polygamiam probant, 

 quarum error non eft putandus lex natura; : ciim honeftioies 

 cthnici ab illa abllinucrint, quod vidcrcnt iplam rcpugnarc 

 fociali cohabitationi , & famihs: gubcrnationi pacificae. Vide 

 Jiez.xm d-'poiy^umiiJ.Ad lentcntiam Tertulliani quod attinct, 

 (qui a laterehabet Hieionymum; qua illc monogamiam feu 

 vniuiratum itadefcndit, vt ius fccundarum nupciarumnul- 

 lum clVe diditct,brcuitcr ita habendum hac de re. Multus cft 

 nuptiarum fauor& honor.qucm mercturearum authoritas, 

 antiquitaSj&ncccflaria vtilitas.NaDcus eltptimus &;. ^./xtF&^ 

 nuptiarumconciliator,ijfW.i.CHRlSTvsDci filiusearundcm 

 cftaduerfus diuoitia vindcx, Matih.i^. Idcm non folum ho- 

 notificentiirima prxfcntia illas approbauit , fcd etiam magni- 

 ficentiirmio titulocondccorauit, loh i. Nuilus pra-tcica vlcx 

 humana- ftatus nuptias vcl dir;nitatc loci,vcl cGditlonis prx- 

 ftantia,vel tcmponspra:rogatma,anteccllit.Abfque nuptiis II 

 fit,gcnushumaiuim vcl pcnituscoUabi, vel vagis libidmibus 

 nccelle cft contaminari. Quaproptcr Apoftolus heb. 1 5 .v.j^. 

 pra:dicat 71«**« tIj yccv^y cv Tturi Kj tIuj y^iTl/j x/^icwnj. Huiul- 

 modi autcm priuilcgia & honoraria ptimis nuptiis airogare, 

 fecundisdcrogarcjiniquum eft.Nulquam cnim iicripturapti- 

 raas nuptias rclpcLla diuinx bcncdidionis lccundis pra^tcir, 

 ncque haS ab illarum dignitate lemouet. Tcrtullianus itaquc 

 (5c antc & poft fuam ad Montaniftas tranfitioncm tccundis 

 nuptiis durior fuit &: iniquior '»i. i.i:d-Jx. Inccrtaplanc clt 

 ipfius con(cciuio:Quid tu reftaures,cui finem Deus impofuit? 

 Nec magis valct quam ifta:Quid tucum fanas,cui Dcusmor- 

 buin immili[?quid tu a:dcs reftauras,quas Dcus fulminc com- 

 bu(Tit?Prodigiofumqvioquccftarguraentuni illorum,qui in- 

 tcr Ku^oK ^-^M ponunt illam,matnmonium nc morte quidem 

 polfe dilTolui : ac proindc ncminem poilc ad kcunda vota 

 tranfire. Similcs funt ifti homincs vxori ifti apud poiitara: 

 lUe meosjprimm qiiime fibi iimxif, amorcs 



Ah^Hlit ■■ ille hahea: fecum feruerijtie fepulchro. 

 Cui foror miniis fupcrllitiofarcfpondcc; 

 1d cinerem aut manes credts curare fepulios} 

 Magna intcrim hic opuseft prudentia, vt nuptias fecundas 

 habcamus vcie fccundasac fcccundas. 

 Anfecun- ^ I. .^d nuftias ficttndas, fineaj feciirtda vota , vcnien- 



dinuptie I ,1 -^ ' rr 



probad* ? dttmejt,no>i nijt (.vnema vrgente mctjjitate. 



DVo htcdicuntur: Priraonon tcmerc nuptias fcciidaseire 

 parandas.Ratio ; quia raro funt fccund.c, idque duas ob 

 \ caulas.quia vidcl.amor non eft ita magnus in fccundo coniu- 

 gio vt inprimo , vndc dici folet : Amor in primisnuptiis cft 

 ■ aureus , in fccundis ligncus. Deinde pcriculumcontentionis 

 metuendum liadfint libcri;quianoucrca infefta& iniuftaeft 

 prioiis vxoiis libctis. Hinc vetetes Romani cam fceminam 

 corona pudicitia: honcftabant , qua: vno contentamatrimo- 

 nio, pcjpetua viduitatc incorrupti animi (inceritatem oftcn- 

 dcbat. Talis fuit Valeria vxor Seruij , qui cum apropinquis 

 rogareturjCuramiflfo matito non nubcrct alij ; rctpondit-. fibi 

 virum (cmpcr viuere Scuiium.Putabat cnim fibi viium viue- 

 rc , qucm in animo afFediiquc gcftabat Et fanc coniugium 

 non corporis illeccbris, qua: funt momentanea;,(ed animi af- 

 fc(ftu,qui debct eire perpetuus,metiri oportet. Sccundum hu- 

 ius regulx membrum loquitur de neccffitatc, qua: non habct 

 legem,& vulgo dicitur durum telum frangcns ferrum.Duplex 

 autem ellneccflitas nuptiarum fecundarum: j.lnfirmitas ho- 

 miuis.fi nempe viduus,vel vidua fit libidinis impatiens.i.Rci 

 domeftica; adminiftratio , qux l'a:pcnumero vidui vel vidux 

 humcros fuperat.Et hoc tcnendum eftcontra TcrtuUiauum, 

 qui nuptias fecundas fua natuiamalas cllct docet. 

 Coniugiii XII. C omimurn perfe£lurn eJ},^ttod coinrakitHr 



pcrteitu ~ r •fl 



quod? . '^ firnihbtu. 



ETfi enim intcr dKTimilcs fape fauda quoque fintinita 

 coniugia : (iEpius taraen funefta quam fcfta fuctunt , ita 

 vt rcLtc cecinerit poeta. 



&ttkm male in,iq»ales veniunt c.d aratra iHuencii 

 S! qna ■voles apte nuhere, ntibefari. 

 Coniugium itaque ne contrahatur cum difIimilibus:Qucm- 

 admodum cnim fimilitudo amicitix.fic & coniugij eftmater. 

 Ca:tcrum dillimilitudo ifta eft i. Diuerfitas religionis ,qux 

 quidpolTit,ex Salomonis excmplo difccre licct, qui profana- 

 ru mulicrij conuiftu fa£lus eft idololatra.i.Diuerlitas .ttatis: 

 vt n fenex iuuenculam,aut iuuenis vctula ducat.Hinc ait phi- 

 lofophus Anglicanus Cafus:Senex aniator cft ridiculus & ex- 

 trcmu infoitunii!i,vetula vero iuucni e(t puri^atoriu.j.Diuer- 

 (itasopum.Si enim paupcr ducat diuitenon vxore,fcd domi- 

 nam ducir,& tuin yeniunt n docc fagitts.vc poeta canit. Idco 



An eon^ 

 fenuis p«- 

 rcntuiiil'r 

 de necrl 



fltBtCCt 



Ciim patiper aliiuif, con.-rahendo nuptitu, 

 Q^fis vxor ajferr accijitpecnniai, 

 Sefi dat ipfe potiio illam qnatn accipit. 

 ^.DiucrfitascoiiiplexiOnis.Sicnonbcne conucnitcomplexlo- 

 ni fanguinea: cum mciancholica. y.Diuerfitasmorum.Ducas 

 icaque, quoad flcli potcTt, parem. Nam : 



Mortua citmviuti inngumttr cerpora, luSitit, 

 Noii leeitii : tumultt4,non thalnmtts fuerit. 

 Magnum hic opcri prctium fuetit tite ipixi :;.►«,««»: qua 

 de re vulc paulo poft cap. j. 

 X 1 1 1. Conftnjiu parentemefi de contugij necejfitate, 



FAcit enim ad iplius ellentiam , nonquidcfti vt parseiren- 

 tialis , raatcria fcil. aut forma : fed vt caufa efhciens non 

 quidcm proxima , fcd tamen propinqua^ Coniugium quippe 

 honcftum eltc nOn poteft, nifi libeiorum confcntus inciudac »"§'<? 

 confcnfum parentuin,aut iliorum , qui funtloco parentum. 

 Quod ita patet.Sponfalia clandeftina repugnant iuri diuino, 

 & naturali xquicati , & quidem c diamctro. Nam ciirti libcri 

 fint fub potcftatc parentum,non licet illis fefe aliis mancipa- 

 rc,nifi cx parcntum confenfu:idque ccquum & honeltuni elVe, 

 res ipfa clamat,cum liberi feipfos parentibusfcciidum Devm 

 debcanc.Hinc quoquc Devs dedit parcntibus praccptadcli- 

 bcris fuis elocandis, Exod. 11. & alibi. Sanc inhoncftum eft, 

 contemncte parenccs,quod fit, quando illis vel infciit vcl in- 

 uitis contrahitur matrimoninm.Dcinde quidohltat.quin pro 

 exprcfsi lege habeatur , quod perpetuo in vfu fuilVe liquet? 

 Nam hiftoria Rebeccs & lacobi in V. T. hanc necefVitatem 

 confirmat:& rattcs tum Gra;ci,tum Latini,multique Pontifi- 

 ces hunc confenfum vrgent.Synodi quoquc vcccrcs eo vfqiie 

 damnant clandcftina coniugia , vt etiam fcicntcs, pratlcntcs, 

 auxiliantes,excommunicationi fubiiciant dc ipfo faclOjVt I0-1 

 quuntur.Leges quoque ciuiles hanc fcntentiam roborant.Di- , 

 cuntur aucem clandeftina duobus modis. i . Qui inter folos 

 contrahentes , non pra;fentibts aliquot teftibus conflantur. 

 1. Qu« contrahuntur citia fcicntiam &: voluntatem eotum • 

 fub quoium potcftate funt contrahcntes,quiquc matrimonia 

 iungetc dc iure & pofVunt & dcbcnt,vt funt pater & mater,& 

 qui corum loco elVepollunc De his ita pronuntiat Lutherust 

 Licctclandeftinis fponfalibus millc intcrucnerint tcftes,fi ta- 

 men citta paientum fcientiam & confenfum contrafta finr, 

 omnium illonim tcftimonium pro vnius tantiim habcndum 

 crit, vtpotequifineordinaria & publica potcftate fubdolc & 

 fubreptitic , ac in tenebtis ea inchoarint , nec in luce trada- 

 riiit Sed quid,fi eiufmodi clandeftina fpohfalia copula carna- 

 lis fiue coniugium reipsa fit confecutum ? Rcfp. Parentes fuo 

 cgnfcnfu fubfequcnce rem alioqui non rite faftam confirma- 

 biftnc. Quod fi ncquc vltro, ncque rogati hoc vclint facere,itl 

 fauorcm matrimonij coniugium iftud nihilominus non eft 

 dilVolucndum. ^ 



X I V. l^^irgo cAteris parihtn potiiis ducenJa,ifttam vidiia. 



DVpIex enim ci cft labor qui viJuam ducit.Prior,vt dcdo- diiccnda, 

 ceat primi mariti mores,quos vidui folent allegareial- qtim vi- 

 ter vt fuis afVuefaciat. Qipdexpreffic muficus quidam, qui <'"''• 

 duplicem merccdem cxigebat a difcipulis, qui alium habuif- 

 fcnt pra:ceptorem, eo quod dilficilior eflet obliuionis , quam 

 memoriac ratio. 



X V. Cencuhinatwfiia natura ejl fcedm & noxim. 



FOEdu^ : quia tutpe cft plutes habere corporis fui vfufru 

 dluarias : cum vxor fitdimidium marici& corporis eius dus? 

 proprietaria & vfufruduaria, vrloquitur ferenitfimus magna; 

 Britanniae rex lacobus in bafilico ^pu. Soxim eft : quia fi fic 

 vnius cum vna illegitiminafcuntur liberi , nec res familiaris 

 commode poteft augeri:fi vero fic vnius cum pluribus(qui eft 

 caninus valetudinem lidit, vitamque exponit telis plutlum 

 amafiaium. Quamuis autcm Roraanorumlegibus tolcretur 

 concubitus viro libcro, prohlbet tamcn lcx diuinaomnem 

 concubitum extramatrimonium. Et Nicxna fynodus mini- 

 ftris Ecclcfiarum inccrdicic G-uMctmicliif, id eft,fccundarias fcu 

 inttodui-ftas vxores. Vnde porro colligere licet, neatri coniu- 

 gi licftum efVeingrcdi lupanaria:qua; licet fpeciofo hoc prae- 

 textu cxcufentur , illa ideo tolerari , vt pra:cludatur occafio 

 adultctij &fcorcacionis:taraen CUriftianadofttina non tolc- 

 rat vitia.vt vitenturalia : prxfertim cum cpniugiura fit amu- 

 letum,vt ita dicara.fcortationisErraut igitur , & turpiter er- 

 ranc Papifti!e,qui afVercre non dubicant, miniftrun- verbi Dfi 

 abnormiterpeccare,fi viuatin coniugio, non vero fi cohabi- 

 tct cum concubina, id eft.cum lupa. 



Xy l.Coningium feliciter comraElurtts fit Fahitu, 

 id efl , cunElator, 



PRudcntia enim In hoc cam arduo negotio requiriturPru- 

 dentia autem comitem habet cunftationem, aduetfariam 

 prxcipitationcm. Quate vxor principalicer cft ducenda ani- 

 mo,dehinc auribus,oculis, & manibus. Animo : ita vc virtu- 

 tcra,piccatcm fcilicet,& probitatem,rcfpicias.Re(ftc hic dici- 

 tur:Vxorera bonam inuenit,qui nil nifi bonamquiric. Auri- 

 busiita vc alioium iudicia confulas , & de honeftate familix 



folicitus 





An virgo 

 potiiis 



An con- 



ciibinatuti 

 broban-' 



Contra- 

 fiunis c6- 

 iiigiu cfto 

 Fabius, 



