OEconomicjE Cap. V. 



145 



cjuiJ iiiiram (1 libcii clinlanc ma!;irti;uuum iuilicia,&: cuaiiant 

 ijrticipcrJd:?l-alh pi.ctcic.i iticic lulliuiauu, qui uuUos omni- 

 110 populos pr.i:tci Rouianos t.in:am in iilios h.iliuillc potc- 

 itatcm putai.cum cxtct lc.v iliuina , ^ju.c omnibus popuiis fa- 

 ciQlaucta cllc dcbet. Lcx illa ctl OtH.'. 1 i.xi . iS.^j-yf/.;. vbi 

 tribuiturparcncibus poccltas in liiios crga (c rcbcUcs lapiiii- 

 bus obrucnJi:moi.i6 id tiat pr.vtcntc m.igirtiatu,cui nuUa cius 

 rei cognitio aut iurilliiclio ilatur.l'orr6 Cclt.v, Pcrl.c, aliii]uc 

 pocellatc, qu.iRomani vticon('ucucruiit.Gal!i,inc]uit Cxlar, 

 potcftatcm viccac nccis in vxorcs & libcros aqucac in lcr- 

 uos habcnt. Ec legcs liuodccim tabularu impcriuni illuii vitx 

 ac nccis in libeios canquam vniucria; Reip.vcilc landius & lc- 

 ucrius contirmarunc,& pattifilios vcdcrc perraifciunt.Ex his 

 ommbusiuxca Bodinum ctHcicur^patriam potcftaccm vita;& 

 nccis in libcros apud facros facram t'aill'c,& proinde poftlimi- 

 nio rcuocandam. His accedic & illud:Dcus h.abec potcftatem 

 vitx &: necis in homincm , quia patcr iptius cft. Ergo & patcr 

 hanc habct poteftatcin in liberos l'uos,quippe qui hac in par- 

 tceft i;nago Dci. Iii hac ditlicili controueifia teneantut fc- 

 qucnccs aphoiifmi. i. Impcrium patriHr» ell bUndijJimiiin^^y 

 pUiU ci.4t:e i quAr» diit fcilJiberi f.tcimit oj^citim. 1. Patriapc~ 

 Ujlas dn.tbtn coniinetiir partibKs,qtufunt exercere 0> coercere U- 

 bsros. 3 . ie.v liiiiiiia itibet filios coritumaces morle afficere. 4. Legts 

 huiitip.irleiftint dia , vna dc officioparen'um ergafilium contu- 

 tKicem,a!fera decfficio iiidicurn ^popnli, ^ . Ojficiiim parentum 

 efi ifiiim fiitum proditcere in iudicium , ^ acctifare apiid iudices; 

 quifinM f.xri.%nt officium , h.ic poteftm detioUiittir ad parentss. 

 6. Oficium iudictimefl damnare iflum filitim ad tapid.it ionem: 

 f puii fentcntiam ifiam exe.jui. 7 . Ipfi parentes aciionern in iiberos 

 r^belles inftiruere iiibentur , fedpcens. execulio non penes ipfos pn- 

 Tfn ei confiituiiur, fedadiudices ord.nario: dcitoiisititr. S. Peenn 

 e.ipifniis conilitttta lege Mofaica non tanfitm concernit parriii- 

 dv>,fedelixm paren-UM p.'rcuJf^r:s,ettamJitnors ».1« fiibpij«a'ur. 

 Qu.n etiam lex Dei pconam capicis in illos deccrni; iibctos, 

 qiu parcncibus fuis imprccari,conuiciari , illifque malediccre 

 aufi fuciinc. >). Cum h.iclcge diuind confmiunt '.eg^s ciuiles 

 .■^tiii l^l.:tone!n,C!cerotitt?:, l::ftini.imim.l>iominmm hic confen- 

 tit lcx Ponipeia:Pocna parncidij more maiorum h.rc inliicu- 

 taeft,vt parricida virgis fmguincis verberatus , deinde culeo 

 inllucur cum cane.gallo g.illinacco,vipcra & fimia,dcinde ia 

 ni.^rc pr.ofundum culcusiaftetur. Hocita,fimarcpioxiinum, 

 alioquin beftiis obiicitur fccnndum diui Hadrianiconftitu- 

 tionem. Eadem lex iifdcm fcrevcrbis coiiceptacft in Codicc 

 fub nomine Conftancinilmperacoris. P/«'o i i.de ll.7r:<.r^ax.iz- 

 noi '1 uiii^axmoy non vna morts dignum elTe iudicat , quod ta- 

 lis homo fit reus a^KiM, anStiXi, x^ iif^mXicK. Ncque vcro cft 

 quod alicui durum &: dirum videatur fupplicium capitale: 

 quia authoritas parcncuin poft Deum cll pra;cipua,& grauius 

 clfc criiTicn ccnfetur,fi liberi parcntibus,qu.\m fi fubdici ma- 

 gi.'hatibus fuisrebcUes finc : & iniuria hx cum faraiHaruni 

 falucc pugnanc , qu.-E hac racione confcruari nequeuat , adco 

 vclnimaua: fociccacis vincula & nerui hocpcccaco conuel- 

 lantur. Et hberi qui in parcnccs immorigcri & iniuriofi cSc 

 afTucucrunt, nullis legum repaguliscolirceri polTunt.Vbi hoc 

 iion ofcicancec confiderandum , quod lcx diuina dicit de filio 

 concumaci -. Sanguis eius fuper eum eric. His cnim verbis ca- 

 picalc iudicium xquiflimum eirc oftcnditur,& no alccri quam 

 ip'i filio imputandum. Quod fi pocna iila ncgligatur, fangui- 

 nis leacum & culpam in totumpopulum trahi Dcus innuit 

 hacphrafi , quotics in fentcntiis capitalibus apud Mofcnoc- 

 currit, qucmadmodum fipe rccurrit. Romx hoc facinus in- 

 audicum. PrimusL Oftiuspatrcm occidifTe tradicurpoft An- 

 nibalis bellum. Piut.in Rtim.Cic.pro Tt.ofc Amerino. 

 FLORI LEGIV M. 

 Vidc infra deofHciisparentum&iiberorum. 



Societas 

 herilis 

 <)ualis? 



C A P V T V. 



De Societ0te herili. 



PR^CEPTVM. 



s'f^ O c I E T A s lierilis cft vnio &: comnninio 

 ^M^ interliaiim & lciumn, 



R E G V L ^. 

 I. Soctetaihenlis eji infimttfocietatisfbicics. ■ 



Ocietasherilis eftiugum, quo herus& feruus inter fe dc- 

 uinciuntur. Hic fub hcro hera,& fub fcruo ferua compre- 

 hcnditur : quia genus mafculinum tanquam dignius fub fe 

 continet foeiiiininum,vc loquuncur. Incerdcminum aucem & 

 fcruum non potcft cflc amicitia par fcu xqualis , fed Cantiim 

 impar & in.-cqualis:quam Logici vocant rclacioncm difquipa- 

 rancix-Sed hxc non eft amicicia ftrifte dida.qux eft confenfi- 

 to parium vircucc,facitque vt amicus dicatut akerego.Eft ita- 

 Jom. UU 



S 



quc non nili amicitia communitcr di>fla , qux cft mutu.i con- 

 cordia & conlciillis in bonovtili, quod vttiquc prod.lt. Ec 

 h.cc quidcm amicitia tantum cft inccr dominum & fcuuuu 

 naturakm.vt vocant,nou vcro legalcm.iciuus naiui.i , liuc 

 naturalis dicitur, qui aptusnatus cftadl'cruicnduni:aimirum 

 qui cx mancipio conccpcus cft. Acque intcr hunc & doiiiiiiuiu 

 potcltcllc quidamaniinotumconLcnlus. Sciuus lcgc,lculc- 

 galis cft vcl inmilitiacaptus, yelpccunia condai.^usad tcm- 

 pus.Qjiod attinct ad fcruum in militia captum, opoitct coii- 

 lidcrjrc caufani bclli , & natura l'crui.Caul'a bclli cft vd iiift.^ 

 vcl iniufta.Ibi cft fcruus fccundum quid,hic fiinplicitcr.Nam 

 etiambonus incausabonacadcrc potcll:Malus vcroiulli ca- 

 ditincausa mala. Nullibi potcft clfc amicitia intcr fcnium 

 talcm& dominum : quiaqui vincit in causaiufta, non potcft 

 aniicitiamcolcrc cum viAo,proptcr gcncrofitatcm animi : at 

 qui vincitur.non potcllclfc amicus proptcr aninii malitia:ii» 

 Nacura l'erui cft bona, vcl mala. Ibi cft kruus cx partc fccun- 

 diim legcm.hic abfolute ac limplicitcrPioindc cadem hic cll 

 ratio , qu.x inodo dida tftdc causii bclli, cx qu.x aliquis tft 

 fcruus.Seruus cnim pccunia coaduilus ad tcmpus , lcge, non 

 aliter quam fcruus natura dcbct prxftare otlicmm fciui.Cx- 

 tcrum vfitatc rcccnfciitur quiuquc gcncra fctuorum. Vnum 

 corum.qui narura ferui dicuntur,inxditi niniiruin iiigcnio in- 

 firrao & lubicditio. Altcrum eorum, qui c.ipti fiint ab liufti- 

 bus,& iure gentiCi fiunt fcrui.Tcrtium clb corum,<|ui ad opcra 

 publicadaninatur,vtad trircmes:quiappcllantur fciui panx. 

 Qu^artum eorum , quifeipfosin fcruitutcni fpontc dcdunt. 

 Quuitum cft eoium,qui a piracis aut latroiiibus vcnditi,boiia 

 iiilc ab empcoribus pollidcncur.Dc fcruo mcrccnario idem iu- 

 dicium. Qiixricur hic, .tn mxncipiahnlere cnniienlat ci:m (ege 

 iharits'-^ C/jr;y?;aM?Rcfp. Conftat, patriarchas h.ibuifle fcr- 

 uos & ancillas:atqi Chriftianis liccrc feiuis vti, dcdaiat Pau- 

 lus Pliilcmoni fcruum reconcilians.ldcm officia fcruoium cr- 

 ga domiiios & horum inillos prxlciibit. Adde heiilciii pote- 

 ftatem ad hum.uix vit.x vfum iuftitutam , vti tcftatur Thcodo- 

 f;r-.>)i-;ir.s.Pr?tcrea quidani horaiiics ita funt coniparati,vt non 

 polllut regi & cocrccri,iiifi traftcntur vc ».ancipia.Hlc itaque 

 durus ifte bolus cft inftar panis quotidiani Sic taiiien oportec 

 mancipia traftare,vt legcshumanitatisnon violcntur. 



I I. Scyntii eji inflrimtntnm anitnntnyn, a[litiim tfepara- 

 tnrn, (ilterim homo e.xifletis , ztenfcjue ralione alicna, 

 nonfna, cui naturale & "^'tile efl feruirei, 



Dlcitur inftrumcntum animaram,vt ab inanimato : adi- 

 uum vca fadiuo:feparacum vt aconiunifta;homo altc- 

 rius cxiftcns.vt a libero : vtens racione non fua , vt a libertc: 

 cui nicurale & rtilc eft feruirc,vt a captiuo diftinguacur.Ser- 

 uus fic dcfinicus , ab Apelle olim fic graphice fuit depictus,vc 

 aures afininas, naresporciuas, manus omniinftrumcntoium 

 gcncrc rcfcrtas , humcros patulos, macilcntum ventrem, pc- 

 dcsceruinos, labiaduabuilcris claufahaberet. Pcrauresafi- 

 ninas tardicas in audiendo confilio:per nares porcinas vcloci- 

 tas in olfaciendo hcrili commodo : pcr manus inftrumcntis 

 plcnas voluntas ad omnia fubcunda opera : pcr humero,s pa- 

 tulos rcbur ad omnia fuftincnda opcra;per maciltfntUm vcu- 

 ttem vitx fnigalitas pcr pedes ceruinoscorporiiagilitas:per 

 labia fcris duabus claufa animi fidelitas intelligitur. 



III. Herilii poteflas eji imperinm conftsletis in ittre exi- 

 genii operas , & cogendi ad oflicia feruiUa , jed tamen 



honesta. 



HIc difputatut quxftio, An hcrus liabeat poteftatcm vitx 

 & necis in feruum? Refp. Ethnici quondam hoc ius fibi 

 ■<ii\ii^2h3.at,exLeg.X l l.tab.ify' Inft.de his qnijuivel alioit iuris. 

 $.1. Scd pcrperam vt patetcx Exod. 11. capite. Ec afpaicas 

 iIla,Principura confticutionibus cft mitigaca.Nam legeciui- 

 li Romanoiumlmperacorum difcrce cauctur ; ne vUus quL 

 fub impcrio eft, causa non cognica legibus,in feiuos fuos fu- 

 pramodum ('xuiac. Ec cx conditucione Iniperatoris Anto- 

 niui, qui finc causa fcruum fuum occiderit, non miniis puniri 

 iubctur quamfialiumoccidcrit. Et ab codcm Antonino re- 

 fcriptum : Dominorum quidcm inferuos poteftatem illiba- 

 tam cfl"e oportet, fed & dominorum intercft , ncauxilium 

 contra fxuitiam denegetur iuftc dcprecantibus.Huc pcrtincc 

 icula luftiniani : ExpcdicReipub. ne fua re quifqiiam male 

 vtatur. Et fane feruus qualifcunque candcm lic conditionis, 

 lionio eft. Porro fi feruus non eft cr*ieliter tradandus a do- 

 mino,mult6 miniis cftoccidcndus Si vcro Icruus fit cnof- 

 niitcr malus ( quales ferui olim appellabantur ftigmati*) 

 caufa deuoluendaeftadeos, quiius gladij habent. 



I V. Jnfocietate herili oportet habere delefJ um fumuti 

 adeocjue eifu ingeniuni explorare. 



Gllbertf!-' CognattM So-^prenus fcripfit libellum dc oflicio 

 famulorum,quiinfcribitur«;K.T5,f4bi dilTciit Ac delcdu, 

 dc explor.ind') ingenig ,& de offieiis famuJorum. Piincipio 



, N 3' igitur 



Serui Ai- 

 finitio & 



pi(5Vura 



Partes 

 poteftatij 

 hcrilis. 



An heru! 

 Tiabeat 

 potcn.itc 

 viii ac 

 tiecis ifi 

 fcruos? ' 



Qiioitio- 

 do dcle- 

 &.m fa- 



muloritm 

 habedas ? 



