1 5 2 Encyclop^di^ Lib. XXII. 



Oflicium 

 propriuia 

 vxoris 

 quod ? 



^^■eftinata. Viii quoqucSc mulieris caJem lex , iuxta illud 

 Chnfojt.irt M«/fi.5. Mulicr & vir viiuin: neque legc duUngui- 

 lur,quodgencre coniungitur.Cogitet igicur mulicrem ex vi- 

 X-o fuille fumptam , eandemque quidcm non cx capitc iplius 

 ptodiiflc, vt virodominetur.ncqueex pcdibus.vtab ipfo cai- 

 «:ctur,fed cx latcie , qu.c coidis lcdcs cll,vt eam cx corde non 

 fecus acfcipfum anict .Permittat itaque vxori imperium, fcd 

 ^elliiftum & limitatum,ne tiat ipfe y ■■Mainsx?/I>s/^.S)^ Miki- 

 rimumenimcltimpcrium& prorfus contranaturam , (i cor- 

 pus animam , & luna folem regere conctur. Hinc icdc Ger- 

 mani noftri : V-veihcr regimmt , Himt [elitn etn gut endt. 

 Hicquccritur,cur viti fortilTimi plerumque fint y5«;af lyicgji?»- 

 /4"": vt Hercules, Thcmiftocles, Pcriclcs, Caifar, & Sparta- 

 ni? Refp.quia muliernm funt amantiores, quod habcant cor- 

 pora plena fanguinis & fpirituum. Et (i maiitus nuUam velit 

 ab vxote pati iiiiuviam , nuUamipfi faciat. Magna vero hic 

 ppus eftprudentia, quod vcicres fic cxprclTcrunt : Sicut fol 

 ftcUarum domin-us abfqae Mercuril focietate curfum nou 

 pcrficit , ita&maritus imperium fuum nifi fapientia comite 

 non dcbet excrcere. Porro cum iniurii afficitur vxor,illam fi- 

 bi fs.dam cffe cenfebitmatitus , iuxtaregulam : IniuriafaSn 

 •vxori, ipfimaritofacin cenfetur. Oportet quoq; maritum tole- 

 rare quofdam vxoris nxuos : vti Socrates Xantippen,& Anro- 

 ninus Imp. Faudinam. <ifficiumf»fient;iricinii eft,quo vir prof- 

 picit vxovi de rebus ncceflariis. Vix enim coniugium fuerit 

 felix,in quo maritus mulieris quadri cogitur viuere.De rebus 

 autem piofpiciet necelfariis.nc vxorcm abimdantia vcl indi- 

 gentia reddat impudicam. Quare non indulgebit phantafi« 

 vxoris in quouis corporis ornatu. Hic qua;ritur,quomodo in- 

 telligcnda fmt illa Plutarchi & Chryfollomi : quorum ille iti 

 C««»»eCew/tir/oait:Vxorem velberans,quali in sadilTima dco- 

 ium fimulachra manum inferens,a magiftratibus coerccndus: 

 hic homiLz%. ndCoyin^h. Extrctna, inquit, viri ignominia cft, 

 vxore vcrbcrare. Rcfp. Ha:c dida funt accipi^nila de impru- 

 fletis mariti temeritate & crudelitate. Maritus fit fcuerus.non 

 f«uus. Qiiare vt maritus vtranique muneris fuispartem im- 

 plcat,has obfeuet lcges.r. Mcminevit fe efl"e primum tnotorS 

 feu partem principem in focieratcdomeftica: vxotem pti- 

 mhm mobi!e:liberos& feriios fectmda mobilia.Hinc maritus 

 tlicitur in fc liabcre imaginem Monarchx autregis. i. Idem 

 habcat perfedtiorem virtutem quim alij omncs in domo 5 Vc 

 in ducenda , fic in rcgcnda vxore vretur magnS prudentia 4. 

 Maritus fibi Ipfe fit lcx,& fibi dominetur,atque ita prsluceat 

 vxori bono exemplo. Nam bonus dux bonum facit comitcm. 

 j.Dctopcram vt abinitio coniugii fibi conciliet animum co- 

 JUgis.6.Sciat vxorem eflc vas infitmum , ac proindc ipfius in- 

 firmitatcs prudentet toleret : multa quin etiam dilTimulet.y. 

 Non credat vxori avcana Reipublica:. 8 Precetur pro vxore, 

 vt bonam Deus confcruct, malam cmendet : <j Si malam ha- 

 bcat vxorem, memineric fe acccpifle gymnafium patientlae. 



V. Vxorii propriHm ojficium eH ohfermntU & adiw 

 memi' 



OBferunntia tonfidltintribu^.r.vtiUafit chedieHs in omnihtis 

 honefliii & fingulari honore profcquatur maritum, neq; 

 ipfumvllaratione dcfpiciat : qualisfuit Sara. Hic grauitev 

 peccantillx mulieves.qux impcrantmaritis fuis,cJuoi| vitium 

 erat admodum familiatc Rom:E. Vnde CatoRomanusdieere 

 folebat : Nos omnibns totius orbis hominibus impevamus, & 

 vxores noftra: imperant nobis.Admodum hoc eft defoi mc,& 

 contva natuvamiquia vxov imperitans marito cll corpus fine 

 capitc,& currus fine auriga ab cquis traftus. Et ideo non ma- 

 nti,fed maritelll appellantur, qui fic traiaantur ab vxoribus. 

 Vxotdcbebatcogitarcillud: Vxor cotufcat vadJismarici Hic 

 tamen accurate diftinguendum cft intcrimpcrium vxovis, & 

 confilium. Nam quxdnm mulierum confilia funt mafcul.i, & 

 proinde acccptanda. Hic etiam quserituv , an maritus dcbcat 

 timere vxovem?B.cfp.Tiraore feruill non dcbet,!iberali dcbct 

 quo fit vt aliquis a malc agcndo abftineat ptoprcr opinionem 

 virtutisinalio quemdiligit 1 V^t fe itccotnmodct ad ingcninm (y 

 tnorej rn/intZytan^juxm lega fne fuamrj; 'voluntatetn fubiiciat vo- 

 liintatimmti; Inq; eius dolore & tiiftitia condoleat & concri- 

 itetur.in gaudio congaudcat & congratulctur Sit veluci fpe- 

 culum bonum,quodrcddit imaginem incucntis & velutiecho 

 reddcns fonum.vt acccpit.Hoc fccit Liuia Augufti vxor.qui 

 cricebacfc maritum fubiugafle modellia & diflimulationc fua. 

 Patientcr igituvtolerct movcs maviti , etiam movofos.5. Vflit 

 pactfica:n.txAQa% nimirum vcrbis bylTuiis, & cogicans.montcm 

 cum monte non commifccri. Ideo Mcrcuviu^ adiungituv Ve- 

 nevi; quo fignificatur , coningium maximc iildigcte^^otationc 

 hUnAl.Offictnm adiumeni his continetur lcgibus. i. Vxor in- 

 _ftar tcftudinis domi rcfideat .inftat apis domcfticos labores 

 ■vvgcat 1. Rcs a marito acquifitas fidctiter confcruet,ideoqire 

 non fit fumtuofa, Infclicinima fiquidcm eft osconomla illa de 

 qua Germani dicunt i^vm der m.v,n z.um fenfier hinefn hrinet, 

 dM yvirfrdie f-aw ^nr thner llnanf^. Hic rcquivinir ,'vt 

 abftuieat acultu& ornatu intcmperantc, quinon foliimcfl 



gangrxna rci familiaris,fed ctiam illcx praua: concuplfcctrtia:. 

 Refte igitut Clemcns Alexandilnus ait: Cut 6 fjcmin<J;,hbet 

 catenisconlhiiigi.nifi adultevii ovnamtntaoftcntate libcat,vc 

 Vcnercm dcpichcnliim canit Homerus ; Quid hoc cft aliud, 

 quam corpus pvoftitueve , vcl certe a Chrii.iana r.iodeftia fc 

 abalicnarc , & In peccatifymbologloriaii ? 3. Ipfaad opctas 

 domefticas adhibcar manum.4. Ncgotiaaliena& adrem do- 

 mefticain nonpcrtinentianoncur;-t, fcd cogitct illud:Matro- 

 lia es, hoc age. idcoq; habet omnia piobe cxplorata,qu« func 

 in domo.5. Ordine accurato in rei familiavis ciiavtJtur. la 

 fumma, vxortaciatin ceconomia, quod cot f.icit in coipore: 

 mavitus faciat quod caput.6. Ne facilc abfcntc maiico alios Itt 

 domum admittat.y. Pvccctur pro marito.8. Ne temcK: fit ze- 

 lotypa. 9. Vxor mcminerit maxinnim fccmlniE dccus eflc fi- 

 lencium. Non tamen vcvba prohlbcntuv fo:niinis , fcd vctbo- 

 fitas. Nec vltra telam & lanam pvoi^.rcdiantur loquendo ,nl(i 

 fortefint heroin.t. Hicenim locum habctilla vragt,!^;* : Hvr~ 

 tenfit canfnf tn Sfafu dicrrre pern.ifantur : Omnes pix matro- 

 nx vivtutes Paulus compleftitur fide, dilcctione, c.aftitatc,& 

 modcftia. I. Tim. 1. 



V I, Coniuffes nt facile diffhluMt vincnlum contujril^ Coniugii 



MAximumeuim cft hoc vinculum in focletatehuius vit? jf^fYui^ 

 animalis. Vndc Scriptuiadicit: Hoi/.v reiinijtte. i^itrem ^gj^ 

 t}- m.iir'm,i^ idhxrebi: vxcri jun. Vtcunqucaute arda fit haec 

 focietas: adulterio tamen penitus diiroliiitui: vt Chiiftus do- 

 cet Ma thA i3.Penitus,inquam, difloluitur coniugium,quaa<l 

 vfum & vinculum,Ita vt Innoccnti litintcgtumntuas nuptias 

 inite. Eft vero ide ius vxori,quod marIco,In petendo diuortlo: 

 quia coniugcs quoad vlnculum coniugii funt pares. Quod &. 

 innocens vclitpartem ncentem fibi rcconciliarc,cumqi illa 

 cohabicate,id liccbit:li modo lecociliatio fi jt cx anlmo Alias 

 conuiifluserlt valde moleftus. Hicquacritur , Anpcrpetua fic 

 adulteril accufatio,fiue,An innocenti fcmpel: fit integrum no- 

 centem accufare ? Hic vcro cidat ipfa ratio , eum videri iuii 

 fuo rcnuntlalle,fiue Iniurlam fibi faCdam cbndonaire, qul ce- 

 perto adultetlo vclmanifclle femel in gratiam cum nocente 

 redierit, vcldiflimulatainiuriaab eius vfuconlugalinbn ab- ^ 



ftinuetit.Qusrltur etiam.An in aduJtctio plus peccct inaritds 

 quatti vxor ? Refp. Vir magis peccat hic quam fosmina , tum 

 quiaprinclpatum habet in mullerem , tlimquiaconftantius 

 ingenium, vfumq; rationis nobilioi:em habct:ynde probabilc 

 eft quod magis ex malitla,quam ex infiimitgtepcccet. Magis 

 tamen hoc vitium dcfoimac mulicicm , quam viium. Porro 

 non folum adulteiio, fed etiam malltiosa defercione foluitur 

 macrimoiiium,fi adhibeantur omnia ea.qux Theologi & lCti 

 adhiberi volunt in foleni delertionls proclamationc. Morbus 

 denique cotagiofus&incurabilis toUit vel hrfHXnSjlLti iutntd^, 

 debitiredditionem, vel ipfum coniugii vinculum,fi vtraq; pars 

 confentiat. Imperatores Chriftlani pluresdiuortii caufas iu- 

 ftas eirc decreueiunt. Iftas reccnfenc Thcodofius & Valenti- 

 nianus,quibns alij poftea, nempe Lco &luftinianus,quafdam 

 adiunxerunr : de quibusin Codice & Nouellis. Pronuntiant 

 aucem vxorcm poflemaritum repudiate ob i j.caufas quales 

 funt.i.Adulcerium.i Homicidium.5. Veneficium. ^.Molltip 

 contraimpeiiam nonindicata. j. Slcvimine falfi damnatus. S. 

 Sepulchrovum diiroIutio.ySaciIlegium.S. Silacro,vel latto- 

 num fufceptor , vel abaftor , vel plagiarius. 9. SI faroilla, v<l 

 Yxore Infpiciente, cu Impudicis mulieribus ccetum inierit.io. 

 Si vxoris vitxfociit Infidiatus.vcl infidiaii voletesfciensnon 

 indicaucrit, ncc vlcilci fecunditm legesftatuerlt.ii.SI veibcT 

 ribus indignis ingenuam vxorem afTcccrit. 1 1. Si vxoris cafti- 

 tatl infidiatus.aliis etiam eam adulteiandam tradcre tentauc- 

 rit. 1 3.SI adultc-rli intentatam aftionem ncn probaucrir. Viro 

 autem viciflim hx caufx tfibuunt poteftatcm vxoris repudia- 

 dx.i.Adulterium.x.Veneficium.5.Homicidiur.i.4.Plagium.5. 

 Scpukhrorum violatio.^.Sacrlleglu.y. Si latronum fautrlx.8. 

 Si vlvo ignorante Tcl nolcntc conuiuia cxtraneorum appetle- 

 rit.j.Si eolgnorante, finc iufta causa, forispernoftauerit. lo. 

 Si extra viri voluntatem ludis & fpcc^aculis Inhxferit. 1 1. Si 

 vitx maviti infidiata fit,aut infidiates fcies non Indicauerit. 11» 

 Siaduerfus impeiium molita. 1 3. Ciimen falfi. i^.Simanus 

 audaces viro iniecit. i f. Si abortum fpontefccerit.i6. Si cum 

 viris voluptatis occafione lauetur. 17. Si viuo marito cualiis 

 dc fuis nupciis fit locuta. Has igitur cnufas illi comemoranc: 

 quanquam iniis non femper fibi conftanc. luftinianus enim 

 ob verbcranoluicrcpudium mitti marlto.Et Leo caufasquaf- 

 dam alias commemorac, ob quas foluta quoquc fucrint con- 

 iMgia,ncmpc maiiti piodigalitatcm.religionis diuerfitatem,& 

 fi qux promifla func.non peifoiuantur.ctiam per Inopiam.Iu- 

 re Pontificio diuortium i quatuor potiflimum fic caufis: 

 Adulcetio.infidclitate; impotentiacoeundi, & continuls infi- 

 diis. His alii adduntdcfcrtionem" qux tamcn Canonlftisnou 

 ptobatur. 



F L O R I L E G I V M. 

 OFFICIA ET VITIA CONIVGVM. Sent. 

 Tabula officij bonx vxoris «li ircueri.vlt.He. oflicio mariti 



vide 



