Encyclop^dte Lib. XX I L 



Offieium 



fcruicrga 



Serum.' 



tyrannulcm. Hetu$ i§itur feiuum habeat vt clientem, imita- 

 tus philolophum , qui ne auiculam quidcm , qux tc in iphus 

 finuai icciperet.perdcrc voluit.fed ilUfam tanqualft clicuteni 

 dimi(it.2..Aliudefthabcicferuumpion)ancipio,aliudcftcms 

 ♦ti mii^ifterio. j. Doniinus cligat famulos nequc tiiuidos, 

 neque tumidos. 4. Dotninus non clt qui poffidct fcruos , M 

 quiillisrea^vtitQr. j. Dorainusfetuis ttiadebet iopus ,ci- 

 bum.ac caftigationem. Nam cibus fme operc facitlcrumn 

 porcum i opas finc cibo afinum i caftigatio fine vtroquc ca- 

 nem. Nam nulla.vt ait -«'0. 4. V* re rujtic^ homii>is ncquiffimi 

 cuftodia certior , quam quotidianaoperis exadio. 6. Derur 

 femo tantum cibi , quantum fatis eft ad fatictatcm & robur. 

 Namitaert vtaitSitach.<-«/>.3}.Pabtllum,virga, &opusafinoi 

 panis, difciplina , & opus fcrvo dcbcntut. 7- Seruis vcl nihil, 

 vcl pciparum vini dandum. 8. Seruis dentur veftes in tempo- 

 le&illa: fatis firmat.fatis magnxacconucnientes. jCcrtum 

 tcmpus prsfiniatur laboii fetuorum. Proportionem obferuct 

 arithmcticam incct laborem , tempus & vircs ferui,& haec ttia 

 «juafi in bilance ponat. io.Q_ui copiofam habet familiam,iil- 

 Itituat diftindtioiiem inter feruos.vt alius fit dircdlor,ali j opc- 

 Janj. Prxliciatautemaliis tanquam etjjJVwKTiw eum quifit 

 frugi & libcralis. 1 1 . Animaduertat in cxorbitatcm , fcd non 

 tytannice. 1 1. Infpiciat ipfe oninia, ipfcque primus furgat, & 

 vttinms cubitum cat , vt inquitCato. Nam pra:fcntia dominl 

 clt optimum ftetcus.vt ille ait. i j .Opcras ciigat,nunc per fc, 

 ntoicperalium. 14. Scruo nonfacil^fidat , memorillius Bo- 

 diniani : Quot feriios domi tua: habcs , tot habcs hbftcs, 

 i j. Quod fcruus vnciatim coinparfit,nc ipfi cripiat. i 6.Mer- 

 ccnario laborem perfoiuat.ctiam ante folis occalum,Df«f .14. 

 V.14. 17. Si oriatut contentio ihfer conferiioi , paterfamiiiaj 

 iftttjiiitt faneito. 



II. Officiftm fitmuU ergadomimm ceHtihetHr vtntra- 

 tione y obfetjMio , & fidelitate. 



Pl^imura officium in focietate hetili eft, vt dotiiinus & fef-'' 

 uus beneuolo erga fe inuiccra fint aninfo , illebencmc- 

 rendi, hic demercndi.vt ihGilberttt^ Cognatui in oi'«;(T),.Magna 

 fcilicet pars officiotum cft bona voluntas. Dein » t initio v tel'- 

 que alteti fcfe accommodct doncc cx mutua notitiacoeat be- 

 ncuolentia Intcr multos enim dirtilit amicitia,priufquani al- 

 ter alteri fit^cognitus. Multi prima fpccic difpHcent , qui pro- 

 pius infpedi placcnt. Ad id conducet cx vna palte domino- 

 lum comrtas , & ad lcuiorcs lapfus conniuentia : ex altefa fa'- 

 tnulorum obfecdndatitJ. In noniiaUis humana func vitia, fcd 

 qux virtutibus abund^ penfcntur:qu3cdam eius gcnerisvt fa- 

 Cileponintcorrigi.Itafuntfamuiitardiorisingcnij,fed,fiquid 

 prxfcribasjdifto audientes, & in pcragcndo fcduli. Domino- 

 jrura cft , modcrata corilitatc tradare fiiflulos , vt ncc fsuitia 

 alicnentur.nec indulgcntiacotrumpantur: necexafpcrcntut 

 conuitiis.fcd bcneficiis adiungantur, vt proximo fuu loco fc- 

 cundum vxorera& libcros. Dcbctur illis viftusSc amiflirt, 

 non addelicias, fcdadnecetritatcm: illi vic>(iim dcbent fidc- 

 le officium : vnde i tilx.i-mi voCantur , ac ^fa-rctTct , quod fa- 

 milia: pars fint,& hetilium negotiorunn curam agefc debeant. 

 Ncque yero femptr valet proucrbiii : Nos totide domi boftes 

 haberc , quot fcruoshaibcmus : ciim intcr fctuos inucnti fint, 

 qui iSi vitam fuam pto inColuHiitate domini *ilcm habuerunt. 

 Nec omnes ferui tales etant, qtiales in conl&diis inducUn- 

 tur. Tercntius vnum modo frogi fcruum induxit iri AdciphiJ, 

 eamqUc paupcrcule paupcrcm Getam : in Htcyra Pamphili 

 Parmcnonem inducit Icuitet vitiorum,ccn'atorem, cutiotum, 

 &furilem. Porro nifi famali tibi fueiint multitargumcntis 

 e-xplotati , rion cft corrultumarcanaiis comittcrc , li nulla 

 vrgcatnfeccflitfasiqaemadmoJuui ncc liberisaut v^iori Nihi! 

 «fifficilius , qaam eontinerc arcanum : & fi fidi funt , muta- 

 iiilcefthominisingcniura. Dcniqucpcr lulurronescorumpi 

 poflunt. Eftcnim malitiofifrimum & abieftilTimum homi- 

 num genui , cui ftudio crt intcr heios & famulos fimnltaterii 

 fercrc : citmque fuam (\omum regcrc ncqucant , aliena 

 rnodcratotcscflTcvoIurrt ,ob]iti n6ti fiuc catfsa liudati cir- 

 minis Homeijcii _ ^ _ 



(f-fli ■ni cii utyliQtTi Kji>(p'v T aya')^! -n TtTOKTaf. 

 Mdibuf irt proprin qui. reHaJie frauaite fnr.t. 

 Cicfarum lcgcs conccdunt aiSionem fcrui corrupfi : ncc 

 diuerfa crt ratio famuli corrupti Quidquidcnim hic pcccat, 

 illisirriputandumqui inlHgant. Probi vhicti , fjmulos alic- 

 nosadofficia cohortari ,& fiquid inciderit iirter illos ac he- 

 ros farcire gtatiam. At liriguae , qiiKfamulosalienant a con- 

 duftoribus , dignsc func qux in fumariis fufpcnfa: durcntur 

 fumo. C^6d fi famulus deprchendatiVt in atroci Cfimine, 

 vclutfurto , adultcrio , autdctationc maiitiosa , ftatini ablc- 

 ganduscft tine longo iurgio. Quoniam autem ficrinon po- 

 tcft, quin famnli ex domcftico conuidu multa rcfcifcant, 

 hancopOrtetetTcprscipuam famuloium virtutem , vtnihil 

 effutiant reifc^rti domcfticarttm' , quo J mclius (iletetur : pri- 

 fertim fi aliqifid libetius dicatut in conuiuiis. Famulus qui 

 ttiulta aiiuack infcic in doinutn , multa cScnc Cfcdcndcscf^. 



Nihil profcdo fccletatius iliis , qui a<i cxempl&m Getz Tc- 



tcntiani,fiquando dominusihconcUai tradtat arcani quip- 

 pjam cum ainico, cohtento fpiritu autcm fcra; admoucnt, auc 

 cdifcunt , fi quid intcr pocula cxcidit , idquc dcfcruiJt ad cos, 

 dc quibus diclum ell : ioco di^fta pr« feiiis ref crentcs, & non- 

 nihil etiaiu admenticntcs.Mciito laudatusclt fcruusilk, qui 

 dominum , qui fupcr cotnam per tcmulcntiam capitales vo- 

 ccs cmifilict in Cafarcm Auguftum , poftridic admonuit j vc 

 dclatorcs anteuertcret,& a Cxfarc veniam pctcret.Ca:fai nofi 

 folum ignouit,fcdetiam feruo tamfideli libcrtatem impetra- 

 uit.ac de fuo vnde viucrct, largitus cft Crapula & cbrietas in 

 fcruo ne ducatur pio lcui vitio , vt quidam folcnt : qui etiaia 

 fcortationem in famulis pro Icui culp^habcnt : cum nihil dc- 

 tcftabiliusfitcbrictatcqui vittoiumagmcnfccum ttahit, St 

 lcoitatione , qui iuqUiuatur domus , non aliccr atquc ab im* 

 tiiundis auibus confpurcatur nidus proprius. Famulorum ctf- 

 icritas laudatur afapientc Hcbrxo:celetitasQcmpc illa.qujr 

 coniunfta cft cum ingenij dcxtcritake. Alioqui fatiuscft otio- 

 funi eirc, quam pcrptram agere Cordata igitur agilitas maxl- 

 me dccct famulos. Otium enim omnia docet vitia,pr±fcitim 

 iuucncs.qui nondum fciunt otio philofophicO vti. Satius ita» 

 que futrit fuperuacaAeam operaiii famulis imponerc , <juarii 

 linctccos otiD afiucfceic. Hinc Hclibgabalus libeitis fuit 

 pr.cfciibcbatjVt hic colligetetvndccim niillia mufcatum , il-' 

 ic arancarum : vt hoc negotio occupati non facercnt quoi 

 alij libertifolcbant ,qiJi patronorum ncgotiisfe mifcebanc. 

 Pamphilus m Hecyta Tcrcntiana ratmenonem fciuum fuum 

 Cum fidis mandatis ablegar iu portiim : ne vt ciat curiofus St 

 ^rrultls ,rcfcifccrctqu3Efilcntiocianttcgcnda. Ita funt.quf 

 iamulistradant aliquiddefcribendum ,quo tamen defcripto' 

 nojlcftopus^fatiuscflerati,vtnihilagant,quam vt perotiurti 

 agant nocituta. Famulorum fuperbia eft minim^ fcreuda- 

 Hinc laudatut Hadiianus Imp. qui fcruum intcrduosfcnx- 

 torcs inccdcntcm admonuit fu« conditionis. Caitcrim illat»» . 

 datuscftillcmosapUdquafdam nationes, qux adollcntatio- 

 ncm alunt tutbam famuloriim vel potiis nugdnum fuperua- 

 caneatti. Hispicipono illudlepidilffl: ^i vnumfamulumha- 

 bet , aliquem f»mHltim habei : qui dnos , Jimidiatum : qui tret 

 riulliim.. Si quid commiflum , in alios culpa reiicitur : fi quitl 

 omiifum putabdtn , inquithic,illum fa£^urutn. Laudatui lu- 

 lianus Imp. qui poil moitenj vxotis fupciuacuum famuli- 

 tium abiccit , vcldtinutilem familiac faicinam,quaE nihilcft 

 aliud quam fcntina hominum «-«rvc^VTK» vt Homcius ait. 

 Hic fuccutrit Icpidum apophthcgma. tn famulitium epifcopi 

 cuiufdam Poloniingcircrat fcquidahi non rcccptas a domiJ 

 no. Id diflimulatum cft, quod ea natio ad pafcchdum fatis cft 

 bcnigna.Vbi venit tcropus,qHO famulis folcnt numcraii fala- 

 tia, procefTic cum cxteris & hic. Ibi mdrmiiltiaEteiorum fa- 

 muloium.qui fuggetreiunc cpifcopohunc notiefledenume- 

 ro famuioiaiii.Epifcopus dbiiigat hominem. Qua fionte> 

 inquit ,,pcti« falatium , curti non fisrcceptus ? lUe lefponditi 

 fc menfcs aliquotegiiTe famulum. Quid igitur, inqQiteplJ 

 fcopusOfficii pi.xrtitifti?Prxliiti,inquitquod alij tui pr^iiftant. 

 Quidillud? Comedi&bibi. Epifcopus cxhilaratus eo rc- 

 fponfo , Vetitfima, iriquit , piacdicas^fimulque ei iutfit ndirie- 

 rati. Poiiofeiuuspcrpcildat famuIaturricfTc mUtuurrt. In nc- 

 gotiis leuioribus famulus infciuit hcioihctus in giauioiibus; 

 Suppeditat viif^um & amiflum.defcnditque ipfum contia in- 

 iurias. Nc igitur fcruus exagferet obfequia : qo6d veldomi 

 iiabeat vndc viuat , vel honcfta famiiia fit natus. Intctitn 

 hcrus harurii rcianti curam Kabcbif : & in Vniuelfum famuloS 

 habebit pro hCrriinibus & conferuis fuiS in Chrifto , non au- 

 rcm' pro iumcnris aut iis qui dc lapidc fint empti. Serui etiaili 

 perpcndant commoda , qd* ad illos redundant ci conuiiflu 

 domirtormrt. Siciiim illifintdoiSi ,& prudcnteJ, & magni, 

 ftiulta es iis difcunt:fi vcr6 afperi & incornmodi,cdoniatui fa- 

 Tnulorttm ferocia,& paratui animi mcdiociitaS: Pio coionide 

 hic notetur probi fartiuli imago quam Galli effingtfnt in con- 

 clauibus fais,^ticfcit CognatusNozorcnus. Pilcum lubiumi' 

 & elegans eiat in capitc , ncc inclegans inteiula; ifcgcbat cor- 

 pus,roftrum erat fuillum,aures afininoe.pcdes cerliini : dcxtra' 

 manus Ciefta Sc in palniam explicata : humero finiltro pcrti- 

 ca librabat duJs aqnse fi<ulas , quarum altera pendcbat a ter- 

 gO, al teta a fionte. Siniftia palam geftabat plenam viuis pru-' 

 nis. Additaeratfiguloium inftipietatift. Bono famulodebe- 

 tui conucniens cuItuS: fuillum rojtrum doccbat , famuluia 

 non decere cflc yA(^po»,ac faftidiofi palati : auricula: dcfigna- 

 bant , famulum opotteiccffcpatentibusacpatientibusauri- 

 bus:dcxtra ercfla ndcm , ceruini pedes ccreritatem , fitulsr^ 

 ignis induftiiam & ccleritateflii fimul notabant. Sed bleuicec 

 proponamuj officium ferui eiga heium. i . Vcrfus iile fcmgcc 

 fciuo fit in confpciftii: 



C«/fM tdis fanes , iBitu ^ afpice nuturm 

 ac piotndc hernm habeat pro lcge. 1. Seruitutem *(juo ferat 

 animo , memor iltius: 



Sifafinits , quemcHnq, afinum fors ajptrafecit; 

 ^ui flacide fortem ferr' fcit , Hl^fapit. 

 3. Ncfic<i»»«5Cr»*^> t.e.taiiSiqiij crebiomutccdomlnum.' 



Naia" 



