1 64 Encyclop^di^ Lib. XXIII. 



An rcli- 



gioJii sa- 

 mus Poli- 

 ticzfinis? 



virttts ciuilis piopric c(i medium pcrucniendi aci felici- 

 ciuilcm. Atquc hunc fcopum fpeftauit Thcfcus , cuni 



XII. RcUgh rfl/Hrmm Polkici finis. 



^Tiiis internus Politica: , \A cft talis, qui proxime fpeaatur, 

 ^ & fempcr obtinciur, cft traticre nioaum bene conli:uucn- 

 di& atiminilbandiicrop. Finis extcrnus clt, qui non fcmpcr 

 obtinctur a pra;ccptorc l'oIicico : tamctli lit norma finis inter- 

 ni. Eft autcm finis illc cxtcrnusvel princcps , vel minus 

 princeps. Finis princcps eft, , ad qucm mcdia in politia alicjua 

 principaliter rcfcruntur. Is fpeftatur vcl luiipliciter , vti cll 

 publica honertas, hoc cft , virtutum moialium communis 

 & publicaaitio atque excrcitium : ycI cumgradu cmioenti», 

 vt efl partim vera rclij^io, partim contcmplatio,id cft, puoli- 

 cum exctcitium virtutum intclledualium,fiuc bonarum lite- 

 rarum. Finis minus princepscfl pax excerna, honor , s;loria, 

 fplcndor, & fimilia. His ita primiffis aio,rempLib aliam cfle 

 Oiedioctcm , aliam heroicam & exccllentcra. Relpubl. me- 

 diocris eft, in qua ccrnitur finis abfolutui,de quo Ciccro ^.de 

 rep. fic ait : t't ^iiberriatori cnrftu fecundu^ , medico falHi , im- 

 ftrafori -viBoria : ftc httic moderatori reipub. beata cittiumvita 

 fropojtia cfl , vr cp!b'-f< frm.t , copiii locupiei, glorid .ttnpla ; vir- 

 tttte honeftnftt reipiib. Ht4im ertim oferK ryi^xirri in'er h^^n^trtsi 

 atque opttmi illurrt ejp ijfeBorem voio. Harc TuHius in aurca il- 

 laadQd^iatrem cpilVoiarepetit. Ergo virtuspolitica fcu ciui- 

 lis , c|ux nihil cft aluid quam vittus moralis accoiiimodata 

 cevto officio politico , eftfinis politia:. Intellige hicpervir- 

 tutcm ciuilem ipfius aftioncm , fcu not.iir^xtitu/ -nAiax.lui . 

 Nam vi 



tatcm cinilcm. Atquc hunc fcopum fpe 

 ex plunbus pnj^is vnam Athetiarum ciuiiatcm conlccrauit; 

 Ipeftjuit & Romuhis , cum Romam conderet: fpccftauit & 

 Cyrus illc primus, cum Perfas in vnum Rcip. corpus congrc- 

 i^auit. Refpubl.hcroica fcucmincns eft,qus fini ablolutoad- 

 iicit cmincntcm : ita vt ciucs non lolumpublicx ftudcant Ik)*. 

 neftati , fed etiam priclaiinimarum retum contcmpiationi 

 fint dcditi, neqnc hoc tantiim , fcd ctiam tcligioncm , & eam 

 qiiiden: luxta vcrlium Dci tcformatam, amplcdantur. Rcli- 

 (^ioitaque , & quidem ipfius vnit.is, cft fummus rcipub. finis. 

 Hinc p.itct, nullam cfte argumentationtm illoium, qui cum 

 Icfuitis ita difputant^V bi nuUus cft finis,ibi nulla cft fclicitas. 

 At (iinrcpub. non fit vnitas religionis, nullus cft finis. Ergo 

 tiuHa fcllcitas. Maior propofitio hic ccrta cft : quia omnis te- 

 Jlicitas habct rarioncm finis. Scd ptopofitio minor peccat iii 

 illudprincipium Logicum : -^emoiiorievn-m fnis ad remoiiu- 

 nem omnium pnium non "vatct ill.ttio. Non igirur eft confe- 

 qUcns ■■ In hacrepubnon eft finis cmincns , putacontcmpla- 

 tio, vel rcliglonis vnit.is. Ergo nulla ibi eft fclicitas. Potcft 

 cnim ibicffc finis (implicitcr Ipcclatus^vidclicet honcllas po- 

 litica, aquarefpub.dicitur bcata,!icct non bcatiffima. Diucr- 

 fitas edim teligionum ( f; modo authoics Apoftafi.r fiue tur- 

 bones compclcantur ) non impcdit honcf^atcm publicam. 

 Quarc fic concludannis : Inquarcpub. nulkrs cll: omnino fi- 

 nis , in illa nu.Uacft fclicit.is FaUura itaquc cft iliud pfeudo- 

 politicorum : He^nhlic^ , in pid nnt efl i'nirit> religtonii, ncn efl 

 •vera r<-fpub. ^- mngiflra.>tti ibi cfl tyranntti \ ^ ciues fub tali 

 mairiftraf» runtfiires ^ L^irones. Quid , amabo , diccmus de 

 florentidlma Athcnienfium & Romanorum icpublica ? Ibi 

 ron fuit verareligio. An if;itui''nulla politia ? Abfit.vt itain- 

 faniamus. Notandum nutcm hic , quod Rcligio fit naturivel 

 gratis:Illa hominera rcligat Deo iurc crcationis, & complc- 

 ditur principia naturx mcntibus nollris infculpta dc rcbus 

 diuinis:hxc dicitur Chtiftiana, & hominem reJigatDeo iure 

 redemtionis. Sincpiiari nulla potelleire rcfpublica : fine po- 

 fterioii multxfucrunt:vt Spartana.&c.Iicetnonfucrint Rcfp. 

 inexcellcntl gradn. Porro hic inc5duntdu;e grauilumnrqux- 

 ftiones. 1 . 1^1» ciuilu beatitttdo magii in e.xternn , (juam intemis 

 confiftat bonK .' i. /s.n it rcpub. ideinfit -jir boniif , f^ tiuii bottttil 

 Anciiillis Trimam ^u.flionem affirmant,qui oculis viilgi afpiciunt bona 

 beatitudo externa : negant, qui orulis philofophorum.Hi euim ita pro- 

 injgi'» in nunciant. Quemadmodum echo Bon cft vox ipfa , fcd vocis 

 txtviiiis reueibcratio : & color in ivide non eft vcrus color,fed coloris 



qtiain m- imacrinatio , vndc in fchola Optica vocatur color intcntio- 

 ternisco- ,.^ . ' ■ „ c i 



fillac bo- "^''^ • itaextcrna corponsSc tortun.x, vt vocanc, bona, non 

 ,j»i5 ? funt folida , fcd bonorum verorum fpecula fpeciofa , & ido- 



la. In ils igituvciuilcm beacicudinem non cofifterepatct^quia 

 iuudamcntum ipfius nondebcceue lubvicum. Dcindc in bo- 

 nis illiscxccriiis appccendis nulhncft finis , nulla fatictas, 

 niillaqaics. Tcrtio bona ifta xquc malis ac bonis conue- 

 niunc. CUiarto cxpctuntur propcer aliud , non pcrfe. Deni- 

 quc mileros l"a;pe mortales efficiruit , nifi vcfcranruvad vir- 

 tutcm, tanquam inftvumcnta ad cauiam ptincipcm. Sola igi- 

 turciuitns eft bcata, inquabona aninii, non Teroexrerna iU 

 la priucipaium tcnent. Cacterum bona externa dicunturfa- 

 cete ad eminentiam reipub quatenus funt adminicula , pcr 

 qax virtus ciuilis comraodiilscxerccri potc(\ Hincbona in- 

 terna elcgnnter coufcrnntur cum anima, externacum vefte 

 acu picVa Sicutenim velfis phv)glonico ritu picta ornat ho- 

 mincm pulchruirl : ficbona externa ornant homincm virtutc 

 {•rxditutn. Sic enim fuiiit iiiftrUmcnta viicutis. Secutidnmq^uii- 



/(o«rtB Lipfius & Danxus affirirtant ,quardo eundcmciuem 

 8r. virum bonum in politicis agnofcant , non auccm alium j\„ ^^^1 

 ciuem bouumalium virum bonum : Machlauelli loboles ne- (u virti 

 gant : ali) diftinguunc •; quibus & nos fubfciibimus, hunc in viri & 

 modum. Principio virtus vivi & ciuis bonirealiccr diffcrt: °*'^'), ' 

 qHcmadmodum lex moralis a forenfi fcu iildiciali reipsadi- '" 

 ftinguicur.Dcinde vircusboni ciuis fcu officii nunquamrcpu- 

 gnac virtuti boni vivi.Tercio in rcpub.heroica necefiarium eft 

 conturbcuiium vtriufque Tiitutis,8i illius qux dicitur virlat- 

 quemoris, & iftius quxdicituv officij. QuattooiTinis virtus 

 ciuilis prxfupponit aliquam virtutem moralem Etfi ergo ci- 

 uis bonus fit vir malus vcfpcftu huius vel iftius vitij moralis, 

 puta libidinis : non tamcn coto genete potcftcHc v'r malus, 

 In fumma- Virtus offici j politici eft tundametum politicx Ib- 

 cictatis proximuin : viitus luoralis rcmotum. Ficricr2;o noii 

 poteft.vt fit politia efficax.vbinulla cft pvovfus virtus moralis. 

 Qviinto dillinfts funt quxftioncs , Anidcmfitviv bonus & 

 ciuis bonus,&, An Idcm debeat elTe vir bonus & ciuis.Prioris 

 negatio,pofteviotis affirma'tio eft vera. Quicunquc etgo vult 

 cffe membtum rcipub.legitimum,'debcc hoc a^eie,Yt fit Ari- 

 ftides,qui & vir & ciuis optimus cfl habitus. 



C A P V T II. 



De Subieifo roliticx: 



PR.iECEPTA. 



IVfeiECTvM Politici eft triplex-: informatio 

 iWll "'^' tr-i^Sationis , & operationis. 



Subiedum informationis cft voluntas , qux pec 

 normas politicas clirigirur ad boiii ciuilis acflioncm. 



Subiedlum traft.itionis eft prcximum , vel rcmo- 

 tum & vltimUTii. lllud eft modus bene conftituendi 

 & adminiftrandi remp. hoc cft refpublica feu vitaci- 

 uilis. Eft autem refp.regis& gregis vinculo legis col- 

 ligata & ad publicUm bonum difporua vnio. 



Subieitum operationis feu vfusfunt OEconomia» 

 Thcologia , lurifprudcncia , Medicina , & relicjUa 

 philofophia. Harum cnim bonoconfticuitur politia. 



R E G V L A. 



I. Fracepta politica informnttt intcUeBnmprimo, 

 voluntatern primtirio. 



INformant incclledum primo, id cft, Imbuunt lllum cogni- 

 tiorte rcrum pohcicarum. Sed voliitacem informaiit prima- 

 rio, id eit,paiiunc afFeilum, quo ducc bonum politicum pro- 

 curarur. Atquc hsccdicicur cognitio afFe<fliua:qux reddit po- 

 Hcicum pragmacicum. Haic opponicur cognitio nuda,quje 

 reddic politicum de fchola , id eft talem , qui nonit quidem 

 pimcipia & conclufionespoliticas, (ed non poteftillis vti.vel 

 quod non habeat ingenium politicum , vcl quod ipfi non af- 

 fulgeat aliorum fauor. _ 



II. Kesiftblicalatifflmefhmitwhocinlocopropoli- 



tiafitiefocietate cinili. 



ALias fi llriflc accipiitur, opponitur principatui fiue mo- 

 narchix,8c fignificacvcl aviftocraciam vel democratiam. 

 Accipitureriam incerdu ftridiffime pro politiapopuli Chri- 

 ftiauijiuxta illud politicorumiRcipub. nomen eoulquc fe cx- 

 tcndic quoufque vexilla religionis Chriftianx : & ita facrum 

 Romanum Impciium venit nomine reipnb. l^urcicum noa 

 itcm. Adhxc reipub vocabulum fumirur abufiue,& fic oppo- 

 nitur ciuitati , ita quidera, vt ciuitas vnum populum fub vna 

 iuritdiLlione contincat i refpublica autcm multas rationes, 

 quarum fingulx habeant aliquid proprium , vidclicer com- 

 mcrciura pvoprix lingux,&c. Hoc lenfu regnum Hifpania: & 

 Romanum impcrium dicuntur rcfpublica:. 



III. Refjiublica ejl communitas perjonarum > re- 



rum , & a£liontim cinilinm. 



REfpublicadiftaeftare & publico. Rei autem vocabu- 

 lumlatofenfu hic accipitur , ita vt rcsin fpecte diitas, 

 pcrfonas & adioncs fimul compleftatur : vt eft apud Grrgor. 

 TLolofinum de repub. l.i.c.J .num.6. Publicum vcrp dicitura. 

 populo , quafi populicum , quod ad omncs de populo perti- 

 nct, vel pcrtinerepoteft. Gregor.d.Ub.num.ii.i-L. Sumicuraa- 

 cem reipub. voi vel matetialiter pro <lh ra feu regione quali- 

 bet , vnius (unim.r poteftiti fubicda : vel formalircr pro ipfo 

 rcgimine politico.Alias dicitui ciuitas& politia.Quxduo ta- 

 mca vocabula fxpe diftinguuniui a fe inuiccm,& a tepublicii: 



An poi; 

 cica ii> 

 formec 

 voluint- 

 cem ? 



Rcfpub. 

 dici ur 

 vel laci 

 vel Jtrj 



Quid (it 



refpuMi- 



ca? 



