1 6 8 EncyclopEedi^ Lib. X X 1 1 1- 



I! 



Partej 1 1 X. Partes reip. tjjentiaUsfnnt rnateriit &form». 



ftntiale»? Tk /Atetiacftrcmota, vt tegio : & proxima.eaque tum po- 

 JV^lpulus, tum ics populi. Foima eft ordo. Et hatc lunt ne- 

 ccffaiia ad ellentia reip.Pra:ter hic aute multa funt neceffaria 

 ad beac cfle/mc ad exiftentiam reip.vti funt pecunia & firoi- 

 liainftiamentavirtutispoliticat. Quamuis enim Lycurgus ^ 

 politiafuftuleritomnem pecuniatum vfum : hoc tamcn non 

 accipi dcbet.nifidc pecuniafttidedifta , qui fumiturpro im- 

 preflo auro , argento , & sre. Alias fi latc accipiatur pccunia 

 pro omni mcnrura& medio [Ciuni commutandarum , ciuitas 

 non poteft cfle fmc pccunia. 

 f opuTus ^ ^ ' Pop»l**i fft muUitHdo vniuerfalii hominum,filutis 

 & rcj po- ciuili^ caufa conficiata. Res mtempopuli eft multitudo 

 puliqiu^? ^c?«or«w puhlicorum ad focietatem popuU bene infii- 

 tuendam & conferuandam. 

 FNter hxc duo ccrnitur clcgsntifllmus correfponfus. Nam 

 J fi fpcftes rem populi.fcx valde neceflaria ad omnem ciuita- 

 lemrequiruntur,vidclicetalimonia,artificia,arnia,opcs,facra, 

 Judicia : c]uibus refpondent agtico!.-E , artifices , militcs,opii- 

 lentijfaccrdotcs , & iudiccs : quam prardaram paititionem & 

 comparationcm acceptam fcrunt Scfoftti rcgi iEgyptiorum. 

 Ha:c omnia funt adco neccfuria ,vt fine illis cmitas nuUo 

 inodo conftare poflit.Nam finc vi<au&; a!imento,quod com- 

 patant agricols,ciues non viaunt , finc inftrumentis, quornnl 

 coufeftio pcrtinet ad artificcs , non excrcentur aitcs : fine ar- 

 mis.quornm vfus fpecHiat admilites, nec contumacesin ordi- 

 ncm coguntur ,nec hoftium impctus & iniuria propulfatur: 

 fine vi pccunix.quam fuppeditatc debent opii!cnti,nec fplen- 

 <lor domcfticus ,ncc dccus vibis , ncc fubfidiumrcimilitaris 

 quiritur : fine faccrdotio nulla rcligio , fine religione nullus 

 Dei timor , fine timorc Dei nuUaiufta aftio, nullus probe vi- 

 uendiordo in ciuitatc manct : fmc iudicio denique aciudicc 

 tribUnalia,leges,& ipfaiuftitii filcnt. Hicqusii folet , Cht ia 

 hac-pnrrithne f-icerdotes prt.fernrniiT frincipihu! : vbi opuseft 

 diftinfllone. Nam pr:Efercndi funt piincipcs quoad rerum 

 ciuiliuni iurifdictionem : ptifereudi autcm facerdotcs quoad 

 icrumdiuinarum ordinem. Sunt enim principcs fummi ma- 

 giftratus ciuitatis : Saccrdotes autem funt legati Del & primx 

 reritacis incerprctcs. Theodofiuscnim res vrbanascurat , & 

 ita fupctior eft Ambrofio : fcd Ambtofms res facras traftat,& 

 ita fuperior ellThcodofio. Hinc rcdc dicitui : frinccps efl ft,- 

 Jremrts vtriufqiie t/tbnU Vtcnlf^i cuflos,fticerdoi efl fipTemiu in- 

 terfres. 



V. De rehtu ciuiUhtu hxc funt axiomatit. 

 Qui cir- j j^ hrum ciuiliumlleBeturrnfficientiiipotiiis ,qukm afHuen- 

 pagos, & iX.'"»- i. -PiJj» Q- vici <» regionererP. pnjjm tta lccandt <(y 

 vrbes fpe- dtfiribuendi , ■vt muf.ia. opera fy- ofefhifubueriant rum ■vrbi-s (y 

 6nndum? pa^i,tumpn^i Xcvici inter fefn. Nou lcaque eiunt nimis vicinj, 

 ncqucetiamnimisremotii feinuitem. j. Meiropoln fi' Inma- 

 digterritory. Eftcnim veluti coiicip.4. npriuatu idifcijsfor- 

 tnaeric diff\'rens, (y fplendor mediocru. Illud facic ad ornatum, 

 dummodo caucatur,ne quid habcant expoircutum^vt nc viam 

 aut lucemifnpediant:iftud conducit reifamiliaripriuatorum, 

 facitque nc 3;dificia priuata publicis antecellant. j . /n juhur- 

 biis erunt idificia vilt»r-a,^ ferdidu opifictis idanea : itemque illa, 

 a quibttt incendiumfacHe timetur. 6. Siliii vrbti yfigura , (j- ma- 

 teria talis eligenda , qunincendiit rtfflat. y. lccm tatu eliga- 

 tur vrhi ccndends., qai ciuibiis fufficiat , hoflcm mnf.icile adrr.ii- 

 tftt , idoncm fit exportaiioni (y impertaiioni , non fit nimif laxm 

 autinfaliihris.%. Vrbs muris ^ fofis viiliicrmumtur. Hxc cnim 

 non funt fomenta ignauii' , fcd fortitudinis nionunicnta, & 

 propugnaculaadueiiuspetulantes incu fioncs. j. jUudrerri- 

 Qiiid in torium efl diUgendum , quod baher rsqHifita •errirort), fi non vni- 

 tentorio uerfa i^fingnla, tarren potiora. Huiufmodi rcquilita traduntur 

 fpcaan- numero decem a poiiticis : vidclicct num acr falubris : an 

 "'" aqua; fufticientes & falubres : an cibi & potus copia, & mcdi- 



eamentorura commoditas : num incolarum ingenia indu- 

 ftria: num commcrciafrcquentia,vcl maritima,vcl tctreflria: 

 num ibi copia nummorum : num locus tutus natura, atte,vcl 

 vtioque modo : num locus amojnus : num vicini boni : num 

 liic omniacongtuant cumpopulimoribus &: humoiibus. lo. 

 Qui in St*">""<* fi' menfura merifiirans in rcpubl. id cft.res tali5,qui ia 

 nuninio contraftibus valotc fuo casrcra dcmctiacur. Oportet .lutcm 

 ffi&iit? in nummo fpeftnre caufas & adiunda. Caafa ejficiens efl prin- 

 ccps , qui omnia rcquifita nionctariapr.xfcribere debct. Fi/.is 

 nummi cft metiri & acftimate citera bona omnia , mobilia & 

 immobilia. Ai/»fcr«a ellotdinatia vcl extraordinaria. Ordina- 

 ria& genninacft , qux fua natura & proportionc rcbus vbi- 

 quecosquandis habilis& ftabilis cfle poteit: vti eft aurum, 

 argentum, & xs. Solent autcm hodie plerifquc in locis cuderc 

 nummosnoncx auro &:argcnto puio piito , fcd scrc.Kquabili 

 portionc, pcrmifto : culus miftionis caufa cft partim foliditat 

 & durities nummi , partim compenfatio impcfldij fabticatio- 

 nis. ■Kquabilis vero miftura crt,cirm vigcfima quarta tantiim 

 pats in marca auii , acque in marca argenti duodecima cx 

 alicno nacMllo, admifcctui. Maceria exciaoidinatia & impio-» 



pria eft miniis habilis & ftabilis: vti cft plumbum,coiiam,Tcl 

 res firailes. Hicauccm nonnifi tcmpoic nccetruacis locum 

 liabct. fci>-OT<«confiftit in valorc publico.qui dependetpariim 

 a pondere ccrto ; pattim a charadere fiuc fignatione , qu« 

 continet nomcn , effigicm , infignia,vcl fymbolum principis; 

 partim a publica & perpctua iftimationc. Jdiuncianummi 

 funt commoditas & ornatus. Ad commoditatem facit rotun- 

 ditas figuix.quippc qux ttaftabilior & duiabilior i & partitio 

 inpartcs minutiotcs & minutiflimas , vt adqiiafuis maxin^i, 

 mcdioximi , & minimi prctij merces commutandas valeat. 

 Parcesautemillx funt pctfcdiorcs & vfui populicommodio- 

 rcs,quae numcrisinccgris,nulla additafrairione conftant :cul 

 partitioni conuenientcr adhibcii poteft numerus fcxagena- 

 riuSjde cuius mulciplici & commoda diflinilione fjpra in 

 Mathcmaticis vidimus. Ad commodicatcm nummietiam fa- 

 ciunt nomen.numerus valorcm apcriens,& annus quo peicuf- 

 fus eft. Ad ornatum facit fubtilicas charadleium & figurx. 

 Videris hac dc re Bonitiumlib.i. partit. polit.cap. 1 8. 



V I, Re^puljlica confnre dehet variis perfonarum 

 erdinihw. 



Quibu» 

 pcrlonis 

 refp.con-. 



QVemadmodum noftra hxc corpora pluiibus mcmbris, 1*"% *' 

 iifquediuerfiscompinguntur : & ficucimundus pluribus 

 ac diucrfis crcaturarum genctibus conllat : ita neceire eftvt 

 rtfpubl. variis hominum gencribus conftct, fi dcbeat confet- 

 uari, &refto , quod dicitur,ftare talo. Qua dete iciro^tx- 

 clarc 1. de rf/Mt/.itadilfcrit : i't infidihuf ac tihiis ,at^ue cantH 

 ipfo ac vocibm , conceniu6 eft quidam tenendtu ex diflmflisfonis, 

 quem immutatum ac difcrepantem aures erudits ferre ntnpcffunt, 

 ifqutconcentw ex dtjftmillimarum vocum moderatione ccncors ta- 

 men efjicitur ^ cmgrutns : fic ex fummis ,0> imis , ^ mediis in- 

 terirciji crdir.ihu4 ,vt fonis ,moderata ratione ciuitof confenfi* 

 difimillimorum coiuit : ^ qus. harmor>ia i muficis dicitur in can- 

 tu,ea in ciuita-t efl concordia , arSifftmum atque optimum omni 

 in repubt. vincuium incolumitatis :qu£fine iuflitia nuUo pal{o 

 effepo:efl. Porro refp. compleftitur ciues, vcl cxtiancos. Ciucs 

 funt vel magiftiatus, vel fubditi : & fubditi funt vcl nobiles, 

 vcl ignobiles. Extianei funt pciegiini. Et ita quidcm late fu- 

 mitur vocabulum ciuis.Hicincidunt iftx qu.-cftioncs. i.r/r«OT 

 quo maior atque populofior efl ciuitoi ,eo fit felicior atque tlitiort 

 1. Vtritm quemuis honum virum certt, reipubt. oportet ciuem ejfei 

 3- 'iluis proprie ciuis dicendtis } 4. Anregesfint temporenaturi- 

 que fnbditis friores , vtl contra ? j. An pere^rini fmt admittendi 

 inrempublicimt 6. y>nludiifinttoltrandi in repnblica ? -j . An 

 diflinilio hominum in nchiles ^ ignohiles prohandatRelfond.ad.l. 

 Pio ratione loci & fertilitate agii, in quo fita eft vrbs.conuc- An q«4» 

 nit illam ellc magis minufvue populofam. NamqujEvrbcs ciuitas 

 fitx funt in locis iufoecundis, & taiibus,in qux non facilc: ali- pop"'"- 

 quid importari poteft , c« fi valde populofx fiant.ftatim fatif- 'r^ ' '^ 

 cunt& exliauriuntur. Hinc Ariftotcles inpoliticis vulc ,cer- 

 tum ciuium oumcrum dcfinicndum eflc,nc nimia populi mul- 

 ticudine vrbs onciata confamatui & cxhauriatun Veium 

 quod idcm Aiifti^tclcs ■;. poltt.ciif.i(,.zM\i,ih\ ciuiumnume- 

 rus fupra cum,qui femcldcfinituscrit ,excteueiit, curandum 

 efli; a magilliatu,vtfoeminxfaciantaboitus,tum fcilicct cum 

 fcctusnondum lunt animati, idcft , intra quadiagefimum a 

 momento conceptionis dicm : id lanc impium cft. Semen 

 quippe, vt author eftFernelius,&rc(fta ratiodocet ,cum pri- 

 mum in vtcrumeft proicftum , animatum eft & prolificum. 

 Atquchinccft,qu6d prsftantiflimi Thcologi&ICtireos ho- 

 micidij peraguut , qiii partum, etiam abfque dolo malo,abi- 

 gunt. Ri-if.n-f.adi. Quilibct homo ,quicupit,efle virbonus, Vtriim 

 in hoc dcbct vnite incumbcre , vt proximi fui xdificationem quc"''"* 

 piocuret.Id autem extia focietatcm fieri non potcft.Etfi enim -"'?„. 

 ingenia thcorctica , qui dicuntur , fuis meditationibus & lu- ^^ ^ jjp_ 

 cubrationibusiitcelaborandisfcceflum ac folitudineni qux- ciuemcifc 

 lunt : non tamen extra omnem focietatem dcgcrc poflunt. conue- 

 Hinc prophetx , Chriftus , & ipoltoli , excmplaria illa omnis "'*' ■ 

 virtutis, exccptaperfccutionc,aut officij obcundi neccflitate, 

 ccrtx ciuitatismembra fucrunt. Hoium itaque exemplo vit 

 bonuscertx alicuius reipubl. ciuis efle debct ; quamuis non 

 fcmpcr vnius &ciufdemrcipubl. membrum elTe poflit. Sxpc- 

 numero cnim iegitima vocatio iubec alio migrare, & belli 

 ncccflStas,auc alia calamitas & domum & dominum fxpe mu- 

 tare cogit.Huius loci eft dilputacio de concentionc vit.x theo- 

 reticx,praiflicx,& ciaTiinix.f(.elJ)ond.ad ^. Ciuis veius&plc- Qulipro- 

 nuseft homo liber ,qui ius ciuitacis habet, itavt domicilium, pri^ciuis) 

 tribum ( fcu para:ciam)& ius politicorum munerum confc- 

 quendorum habcat. Hincdcducuntui iftapoiifmata. i.Siut 

 ali.juisfit ciiiis ofiginaritcs , natu/., ^indigena ,fiue ciuisfacltfi 

 omrtino/ion atitem ex parte ; plenni. iion autem femiplcnin , efl ci- 

 uis , fiomnibtti cluium pTinilcgiis fruatur. Ita apud Hebrxos 

 plcnus ciuis crat,qui ex femine lacobi natus, aut ex alia gen- 

 te fcfe Ifraiflitis aggicgans , ac circumcifus,ii^& ingrcdiendi 

 tcmpli, &publicorum in rcpubl. Ifraelis honorum adipifcen- 

 dorum habcbat. Plenus ciuis Athenicnlls cx lege Solonis etat, 

 ^ui publicoium iudicioiuin, confilioium , & inagiftratuum in 



Athenicafi 



