1 8 6 Encyclopa^di^ Lib. X X 1 1 L 



nibuseft notum , requiiitiir publicatio , vtomnibusinnote- 

 fcat, & poft certum temporis lapfum obligationem pariat. Ec 

 t\e obliuioni tradatur,inScriptaiam folet redigi : vnde appel- 

 Jatur ius fcriptura. In monarchia dicitur ConlHtutio : in ari- 

 ftocratia Senatufconfaltum,in Democratia Pkbifcitum. Por- 

 lopotcftas condendihanc lcgcm eft peucs principem : qui 

 eam committerc poteftac concredere magiftratibus infetio- 

 ribus,ciuitatibus ac municipiis : vnde ius honorarium, ftacu- 

 tarium ,& muaicipaledicitur. omne autem vcl exprelfo , vel 

 tacito principis confenfu conftitui intelligitut , adeo vt con- 

 tradiccntcprincipc tale ius nullum fic. 



1-xecH- ^ ^ ^- ExtcHtiolegnm eJivaUum&foJfa Reip. 



tioIcgHm 



<}uam ne- T Egcs-cnim non in fcriniis & tabulis , fed in moribus ci- 



celTaria? | . uium efle opottcc. Idco legatus Arhenienfis Sparta reuer- 



fus & interrogatus ,quomodo Spartani remp. fuam admini- 



ftraicntjfunem , furcam , & gladium iucuriam attulit, & iis 



monlhatis , in his pofitam cfle falutem ciuitatis dixit. Et lan^ 



oriuntur fcditiofa; pcpuli voces & aducrlus magiftratum 



coniurationeSjvbi non viget exeeutio legum. 



legum VIII. Lfgmn nnlUefl vi^fine cenfura& exemplo iqnx 

 vij vnde? ^^^, cortfiitumt dtfcipUnam ciaiUrn, 



LEgum vis eft duplex , infita &conciliata. Infita pcndcc 

 acaufis extcinis &intcrnis. Ita lcx natura: & diuini vim 

 habet ab authore Deo & clatitateprincipiorum ,c]ux itafunc 

 comparata , vt vel intellcftus non diftortus vkro iis aflentia- 

 tur, vel a Spiricu S.illuftratus illa apprehcndat. Vis conciliata 

 pendet ab incitamenris ,quibus ciucs vel fledluntur & infti- 

 tjantur , vel conftriuguntur. Huiafmodi incitamcnta nobis 

 funt duo , Ceiilura & Excmplum. Ccnlurx vocabulum fumi- 

 tur hoc loco ftrifte & latc. Stricie cenfura eft, qua vicia leaiora 

 inorcfque corrupti, qui pocnam exemplarcm, vti vocant,ad- 

 huc non mcteri videntur , corriguntui & emcndanrur , mctu 

 fcilicet nota: feu viigula:ccn(ori.t : vt funt crapula,lafciniain 

 vcftita,profligalitas in ocdificiis. Huc pcitinenc fcuerx dchor- 

 tationcs & comminationcs a magiftratu , pail;orc-,vel presby- 

 terio faclx.Magna huius ccnlurxapud vecercs Romanoserat 

 vencratio&obfcruatio. Ec optandum clfcc , vt poftliminio 

 icuocaretur , inque Chrii^ianorum refpi^b. introducerctur. 

 Cenfiira /««fy^^'?;'» compltftitur prxmia & panas. llla bo- 

 ros,ifta: malosrcfpiciunt. Nam boni prxmiis.itemquc cxem- 

 plis ad obfequium legis magis magifque, tanquani aurcoPal- 

 ladis fraeno pcrtrahuntur ; mali autem mccu corrcctiojris a vi- 

 tiis & flagiriis.tanquam fcrreo aliquo frxno,recrahuucur,iux» 

 ta illud poeta:. 



Qderunt peecare bcni vlrlufu amore. 

 Oder-.nt feceare mali forrtii^dine pcrnt. 

 De excmplo , byflino illo , vc fic dicam.incitamento poeta 

 •clegancer fic canit : 



-TntK^ comp(nitur orbis 



RegU ad exernplnm - 



Nain exemplum eft vcluci fpeculum , in quo ciues vident, 

 ([VLia fcquendum , quid fuf;icndum Quicunquc igitifr bonos 

 ciucs elHcerc defidetat.vt.uar pra:fidio legum,& lubfidio cen- 

 furac acquecxempli. Porro difciplinaciuilisconcinecur his rc- 

 gulis. I. Fundamcntumdifcipiiiia; politici; podtum cft inli- 

 bcrorum. reftacducationc i. Duabusrcbuscontineuturrelp. 

 pra:miis & pcenis. i . Prxmia tribnantur dignis, nc lutum ma- 

 nibus,&farinapcdibusrraftetur.4. Pra-mia &poen.-E tribuan-. 

 tur iu.xta proportionem Gcomctricam.^.ln pccna furti diftm- 

 <?lc procedat magillratus hunc in modum. Poena turci cft or- 

 dinaria vcl extraordinaria. Bcne hac dc rc Hercftjachius in 

 Chriftiana lurifp. ftatuit, magiftratum bona confcientia pof- 

 fefupplicia extetna 'mxia '^-/ntly.uMi modcrari ; ratioire ccm- 

 porum.gentium, & circumllantiarum. 6. lupaenis iirogandis 

 cloiViinctur mifcvicotdia , fcd non crudelis& muliebris ^qu.-e 

 parcit fccIer.Ttis. 7. Pucri & adolefccntes mitiiis puniantar, 

 quam viri & lenes. Kinc leges ciuiles codem loco pucros 

 quo furiofos habentjfcilicct rclpcdu pc:nx S. Ebrlolus flagi- 

 tium commicicns grauiori poena aflici.irin- quam fobrius. 

 Ebriofus cnim pcccat in naturam , remp. & fe. Alia veio eft 

 quxftio de cbrio Ebrietas cnim tanquam adluale vitium mi- 

 tigatdeliclri grauicatcm , vcinquantum non in totum excu- 

 fct. ^. Qni errorc. cafu,& impudcntia peccant,leuius punian- 

 tur. Ita vult Iexdiuina,D?«M7. Et Athenicnfes eiufniodi de- 

 li£lis inuoluncariis aras conftituerunt , ad quas confugc- 

 rent , qui illadefignaflcnt. Atque hoc fine polfunt conftitui 

 afyla, contraqu.im fit in Papatu. to. Nobilis mitius puniatur 

 quam ignohilis : C\ priniicgia nobilicacis ita cxiganc. Incclligc 

 circumftancias nrrni , noii mutatioiif m gcnctis pa-n.T. Ita fi 

 noo;l;s committat homii-idium , capitali pccna acquc afiicien- 

 dus cft atcue plcbcius : T-d circuniftjntiiv mitigari polfunc. 

 Idem dc dignitate pron'iiuiant lcgcs ciuilcs.Si tamen circum- 

 ftantiac fic cxigant , hoir.incs in dionitatc conftituti exeinpla- 

 liter pumuutur, fi,c.xgui.plaiiter peccent. Et veio folcnt ptius 



cxauthoraricales homincs, quammuliftencurmorte. ii.Qui 

 peccanc anirai quadam commotione , non cam grauicer pu- 

 niendi. Namquicquid in calore iracundix fit veldicitur, non 

 priiis ratum cft.quam fi pcrfeucrantiaappatuerit. ii- Impcri- 

 tis & ruditati f^pc venia dauda : nifi foi te peccacum iccrecur. 

 I }. Lara culpa grauiiis pleftatur, miniis culpa leuis.lcuiflima 

 mitiflim^. Exulet hicScoicaopinio dc paritate vitiorum ,& 

 pcenarum , & rigor Draconis , qui omnibiis peccatis [ ceuani 

 capitis confticuic. i^.Nemo puniacur pocna corporali obalie- 

 napeccata. Poteft tamcn aliquis puniri poena pecuniari.i ob 

 aliena pcccata , fi fc vltro obligct ad eam pt»ftandam. Poccft 

 etiam aliquis priuatiuepuniriproptetpec^cata aliena , vt cuin 

 vafallus perfidus fibi & liberis fuis amiuit ius feudi : fed ne- 

 mo debec puniri pofiriuc ob aliena delifta. ij. Magiftratus 

 non nifigraui de caufa dimittat lacinotofos. 16. Lupanaria 

 nec probcntur , nec tolerentur in repub. Chriftiana : quia fua 

 naturainhonerta func. 17. Ciuibus hac lege concedatur pere- 

 grinatione peregrinicatem introducanc in rcmpub. pacriam. 

 18. Primia danda func bene viueuti ,ac benemcrcnti de re- 

 pub. idque prudcnter ac iufte,ab co,qui poteflacem habctpu- 

 blica beneficia iinpetticndi ,iuxta propottionem Geometri- 

 cam,vel ctiamharmonicam, circumftanciis dilii;encer excuC- 

 fis. Sunc aucem prxmia vcl gtacia: , vel honoris , vel cmoiu- 

 mcnti:qui fingula declarantur ccrcis fymbolis. Pr/imiurn^ra- 

 tii cft,quando niagiftratus bene meritum profequitur clcmen- 

 tia rputacum vultu , alloquio , colloquio, mcnfa , vel fimili 

 fauoris figno bene meritumdignatar. frs.miurn hontris qA ti- 

 tulus,nomen , v£ftimentum,otnamcntum, vel fimilc virtutis 

 fymbolum : cftque vcl nobilicacis , vcl dignitacis. Nobilitas 

 conferturob virtutcm exccUentiorem togatam vclfagacam. 

 Symbola ipfius olim erant ftatua;, columnaE,imagines : hodie 

 funt infignia gentiiicia. Diguitas couf|Ertur vel cum publico 

 muncre , vc iudicis , confiliari) ,fenacoiis,paftoris : vel abf- 

 que munere publico , vc ordo cquefttis , patritiatus, doftora- 

 tus. Huc pertinenc ifta fymbola coga , laurus , clauus.fafccs, 

 fccptrum ,annulus , corona. Pntmiumvtiliratii zi\i\is\\hei~ 

 tacis , ius ciuicatls , immunitas , coUatio opum , fcudum da- 

 lum fidclicatis vel feruitioruin bellicorum caufa , &omnino 

 piiuilegium , quod eft veiuti lex priuata feu ius fingulare . in- 

 duitum vel perfonae ob meritum , vcl rei ob fauorem. Eius 

 caufadebetcfle vtilitas publica, eaquc euidens. Eft autem 

 priuilegium vel laxius , quod dacur familii^vcl ariftius,quod 

 dacui pcrfoni. Pocnxinfiigi debcnc propcer fafla , difla,fcri- 

 pca,vel confilia mala , iuftc ac piudenccr , fccundilm propor- 

 cioncm harnionicam , ica tamcn vc hic prxdominccur Gco- 

 mecrica , qua poena commenfurccur dcliilo , vt nec maior 

 fic,nec minor : circumftantiis perfonarum ,caufariim , loci, / 

 tcmporis , quantitatis, qualitatis , euentus , & fimilibus dili- ) 

 gcnter peniitatis. Eft autem poena vel legalis , vel aibitra- I 

 rla Illa legibus eftdefinita : ha-cpendctab arbitrio magiftra- 

 tus. Illa in delidis frcquentioribus & atfociorlbus : hacciii 

 lcuioribusinfligicur delinqucnti Dcinde prenaeft negaciua, 

 vcl politiua. Negariua fit priuatione quorundam bonotum 

 humanorum & ciuilium : vtquando prodirorum filiis ncga- 

 tur ius ciuicatis. Poficiua fic irrogatione fupplicij : cum vide- 

 licctvita eripitur,corpus mutilatur ,carceri aliquis includi- 

 tur. Denique poena eft capitalis . quo pcrtinent varia fuppli- 

 ciorum gcncia ; vcl non capitalis , vt infamia , mulila , con- 

 fifcjtio. Ad hunc tituluni policicum mouentur iftas quasftio- 

 nes. i. An fo!a .iciiovirttitif debeat ejfe menfioafiuecauf» dijlri- ^ 



huendi honortf} z. ,^n flti'Uta funtmutnnda ? '^. An fures capi- 

 tali fwplicio afficiendt } ^. An tortura pugnet ctim prlncipiis theo- 

 lo^lcii crphUolphicn ? 5. An te.v tallenii fit iiifia i 6.0n inprd,- 

 miis 0>pceni4 diflribuendu difiinUiofit farienda inter ferfinM} 

 7. An iiifiiiia iudicialu ad/iiittat -siism-nXyi-^itui ' Kefpon. ad I. 

 Honor cft naturalis.vel ciuilis. Honor naturalis debetur fan- An fc 

 gHinisfucccliioni:honorciuilisdcbecur foli adioni vircucis. " """ 

 Hxc enim eft vcra menfura diftribuenda: dignicacis in ciuita- fl^^^'*, 

 te : cum quia iufta cft & xquali^ , cnm quia communjs omni- (-„^3 j;. 

 bus , tum quia comparatu eft facilis , & denique perpetua & ftrihuer 

 immutabilis. Grauiirimc igitur erranc ,qai vel corporis , vel di hor.. 

 foicuns , vt vocanc, Bona fpedtanc in dilhibuendis honori- "^ ■ 

 bus. Refprn. ad 1. Lcges func vel fandameucales,vel non fun- An Riv 

 damcntales. Fundamentales Icges non func mucands , nifi ta (inc 

 fint iniqu.-e. Quod fi xqu.ie finc , & priegnans , vc loquuncur, mucanil 

 neceflitas vrgeat , non nifi fenfim ac leniter lunc mucandx. 

 Ptxftatenim , vc funt verba Bodini.Iegis condicionem vtcun- 

 quc iniquam ferrc , & paulatim non vtendo antiquaie , quam 

 mamentoabrogare.Ecance omnia vidcac magiftracus , fi alio 

 modo refpub. conferuari nequeac , fc nou.T: ilta: leges ad po«- 

 pnli naturam & mores accommodcntur , vc ita eliciat ipfius 

 contenlum. Alias, fi populus non confentiat iii mutationcm 

 lcsjam , cicatrix potius feratur , quam nouum lethale vulnus 

 infligatur. Quod attinet ad lcgcs non fundamentales , qux 

 conccrnunt feiuitutes, iura tcftamcncorum , concraiftus, & fi- 

 milia ncgocia poIicica,has interdum conucnic pro racione 

 circumftantiarum mucari. Homo fiquidcm non fcmpcr fert 

 lcgcs tara abfolutas piudentiae , vt in illis nihil fucccflu 



tempoiis 



