Politic^ Cap. VII. 



187 



temporis paflfit defiJeraii & cmendarl. III.a tamcn mutatio 

 debct cUo paica &; piu.kns, iie kgibus fuiulata ciuitas . lcgi- 

 buscUvTtatur. Et ciebia leguni inutatio pr.rterquam cjuod 

 paiit conccntum lcgum , fubilitos ail icditionem cxcitat , & 

 ma^iiliatus authoiitaccm iniiuiic. Rcdi: igitiir dicuut po- 

 litici : Cum dc iei;is mutationc agitur , oinuu lunt in ftatcra 

 pondcranda. Nam ui(i aJmodaui ciicuiiifpct'lc hic agatur, 

 ilias maioruni foietorivi : cum pcriculofum fit,fund.imcncura 

 alicuiu.s domus mutaie. Hinc politicus AnJcgaucnfis ait : Nc 

 t)uis fublhudioncs aitilfmiarum 3;Jium , faluis illis,rcnouaic 

 fcpolle putct : cju.c etfi non ruaiit , plus camcnipfa concudio 

 donius incommodi.qu.im noua matcria vciiicatis cll ailatuia. 

 Nihil it»quc magis ad concordiam itabllicn.lam in reipub. 

 conJucit ,quam lcgcs & morcs vctercs , qaantum ficii po- 

 L pccna tert.rctincrc S.efp,ti ad ^ Pjurima leguntur apuJ vetcrcs poe- 

 fti (it narum gcncra ,qaibus furcs afticcrunt. Alij enim cos , qui 

 iitilis. paucafurabantur, fputisdelioneftabant. Alij fuies lapidibus 

 obrucbant. Draco, lcgillator Athcnienlis , qui nonatramcn- 

 tolcj fanguine, legcs luaj fciipdirc dicitur , lanxit , vt oinne 

 furtum , ctiam rci exigu.t , pntaolciis, clfct capitalc. Contra 

 Laced.^-oioncs , alias viri acics , patrio iurc ac le<»ibus furan- 

 di vfuni pcrmifcrunt , idquc hoc fine , vt folcrcia illafuran- 

 di ingeniumacucrct , & animos iuuenum ad vigilandi colc' 

 ranciam, & omnino prudentiam , velut obfirmarct. Sparca- 

 ni furtum cautc aftutc. .i^ acut^ commilfum laudibus celc- 

 biabanc , led furem dcprch;'nrum ■■■a-' aiinipiila») verbcribus 

 & tiac;ris multabjnt : quoi impcritc furatus cflct. Ac Deus 

 populo fuo diftinftas lcges de pcEna furti prajfcripfic , videli- 

 cet poenam dupli , quadrupli , & quintupli. Exod. 11. v. 1.4. 

 Hodiein Romano jmpciio onine propcmndam furrum eft 

 capicale , cx conftirunonc Fiideiici Barbaioffa: , vc qui quin- 

 quc lolidos hicvlt fuiacus , laquco vicam nniat. N*os facimus 

 cum iis qui diftinc^e rcfpondcnt ad hanc quiftioncm. Fut- 

 tum primu clt (implcx , vel compofitum. i!ludell:, cum quo 

 non coucuiritalind fiagitium : hoc fecus. Dcindc fiucum elt 

 vel honiinis , quod ilicitur plagium : vel externotum bono- 

 rum , !k quidem vel rci facra: , quod dicitur facrilcgium : vtl 

 ieiprofanx,cuius fuitiim cll vel abigcatus , quo p coraabi- 

 guntiir , vel rerum inanimataruin : idquc aut occultum , aut 

 manitcftum. Occultum efl: fimplex duntaxat. Manifcftum 

 «ft (implex , vel compofitum , quod coniundum elt vel cum 

 inui(fta malicia feu malitiosa repcticione , vel cum vi feu vio- 

 lencia , vti funt efFolIio noduina aedium , giinacio publica, 

 infidiac vitx , latrocinia , & omnino vis publica. His itaprx- 

 miiris fic ftatnimus. i. Furtiim omnino punicndum cfie ic- 

 (ki ratiodocct. 1. Modus pornx pendct a circumftantiis. 3. 

 Crefcentibus dcliftis crefcant & pccnx, led non excrefcanc. 

 Itaenim pocnx funt eiaceiband.r , vt gcnus poenx non mil- 

 tecur. Secus eniin C\ fiat , fubuertituranalo!;ia f:u proporrio, 

 nobile illudiurtitixfundamcnrum. 4. Plagium , facrilcgium, 

 &furcumcum violcncia coniunftum , de lege diuina func 

 capitalia. Exod.ri. v. i6.D?«M.j.. %'.-'. lcf.j. v. i i.i ^.exflr/.ii. 

 T/.i. Edegcs X I I. tabularum , ac poftea Romanx fimiliter, 

 furcm noi^^urnum occidcre pcrmiferunc, & diucurnum ,fi fe 

 telo defenderct. 5. ?vlalitiofa furti repcticio multiplex facic 

 furtum capitale. Nam 



Jmmmedicahile vulmu 



Tn^e recidenJitm efl , n? pitn finreratrahatttr. 

 6. Furcum limplcx ita puniendum eft , vt falus reipub. exigit. 

 Hinc fures apud alios damnancuc ad mecalla , triremcs , alia- 

 que opera publica : apud alios puniuntur reftitutione dupli: 

 apud alios capite pledniitur , vt in Angli.i. Hac dc replacet 

 adfcriberc fcntcntiam C;n/.'. Peikinfi theologi Angli :quiin 

 Cacechcfi fuain cxplicacione g.prSceptiilccalogi ficait : Fiir- 

 tipirna iii:i'ribu4 fljtwnd/iefl pro delicli mn^nititdine , ideojiie 

 fares ijuanioijne capifati ful-pHcio piiniendi. Si dicatur, legem 

 Dei iudicinlem qnadrupli refiilutionem pro mulfla infTituere, 

 fciendumcfl , in potesiate mngiflrzttu e(fe , qiiando augetur de~ 

 licii<m , aNgeretCEn.imciuilem. Etpaulopoft. Viires perturhant 

 puhlictm tr.tnjiiSIlitrfcm , cuim t^^aior l^abcndx efl ra'io , cfiiarn 

 priu.tti fjiuiii -.■niiis. Hoc vult vir eximius : Qujndo furcs 

 fimplices in aliqua prouincia ira faclitant artcm , vtficlo- 

 quar , furandi , vt refpub. non poffit ccnfcruare , nifi capita- 

 Ic fuppliciumdc illis lumatur , vcique hocnoneft improban- 

 dum. Ncque enim hic intcr fe confcruncur bona ablaca & vi- 

 tafuris & filus rcip. Sic c;r:;o mihi vidctur pronuntiandum 

 de furto fimplici , illud fua natura non cffc capitale , fed pro- 

 ptcriftam circumftantiam , fi tranquillitatis public.-e ratio fic 

 exigat. Et vero quando conllat , qnx fic voluntas magiftia- 

 uratus inpunicndo furco , contcmrus illins malitiofus fcuerc 

 puniendus eft. Ouod accinet ad legcm Earbarofix , illa mul- 

 tis leftringcnda videtur ad gratlacorcs & publicx pacis viol.1- 

 tores. Vidc /tn'oninm Matth<am in ridlririo Jnfli'. ^ 7,eppe- 

 nqua- ''"'" '^' l^^ihu-i forenphr/'. Fefpnn. ad .^. Torturacft moderata, 

 vci immodcrata. Modcrata cft ,qux fit ob prxccd?ntia indi- 

 cia lcgtima probata , & a rco non rcfurata , quando aliter 

 veiitas habeii non porcH in caufis criroinalibus : in capitali- 

 bus , t^uando de commifR malcficij corpore & veritate con- 



ft.it H«c igitiu eftlegitima , fi fittempcftiua , & tcmper«a. 

 Tcmpcftiua clt , quam ptxccdunt trcs caulx , viJelicct no- 

 toriura fcu cuidcntia Jcliilti capitalis , indicium lcgiciniuin 

 probatum,& pcrfona non cxcmpta. Tcmperata cft, qu.i; fit cx 

 prxlciipto icftx lationis , proquancicacc & qualicacc Jclidi 

 acquc pcrlbnrc cocqucnd.x. Tencantut icaquc hic i(ta axio- 

 maca. i. Non cx qualibcc caufa & accufatione aliquis elt 

 fubiicicndus quxftioni, fcd cantiim ex caufa criminali & ca- 

 pitali.i. Siccusargumcntis& indiciis penitus fic conuiflus, 

 & vcritatcm malitiosc non fatcti , venicndum cft ad duruin 

 iftum bolum. }. Vnumindicium &tcftimoniumad torcuram 

 nonfulficic, nifi fic valdc cuidcas. 4. Magiftratus non nimis 

 fcftincc ad corturam, fcd iuftum tcmpus & dcfenfioncm Icgi- 

 tiinam accufatis conccdat.;. .^dminiftratio toiturx fic huma- 

 na, non ctuJc;lis. 6. Non fempet fiJcs habcnda clliis ,qu:e 

 jn coicuta Jicuntur : fcddiligcuter aniiruduertcndum, an cre- 

 dibilia dicancur , & numexaminati pcrfcucrcnt in diclis pct 

 qu.x'lioncm extortis. Fitenim ftpenumcro , vc quidamdo- 

 lorisimpacicncia fradli inquouis pocius mcnciancur , quam 

 vc corcuram denuofubirc vclint. 7. Si quis tanca fic duritia, 

 vc cruciacus corcurx pcrfcrac & vcluci contcmnat , ideoquc 

 nihil conficeri vclic , cum nihilominus TtKii^jsio/f quibufdam 

 probari po^fic delidum , bcne longum cempus impcndenduin 

 cft examini acjuraco per varias incerrogaciones. 8. Si quis 

 pcrferac cruciacus ,&modo aict,mod6 negct,ac feinel prola-» 

 ta rcuocec , facius cft illum dimitcerc , iuxta rcgulam : .^Udus 

 efl iiocen.^em abf/ii-re , ijuim innorentem con^ie-nnAre. In fum- 

 nia : Hic in defedtu pociiis quam in cxcelfu peccare cft tii- 

 tius. Cxccrum fi nuUa adhiberentur tormcnca , aut mulcifce- 

 leraci ad ("upf'licium crahendi cireiu abfque propria confef- 

 fione , qux res inali cllcc excmpli , & fcrupulum , vt loquun- 

 tuc jConfcientialem ludici iniicerit : auc cx cencuin flagiciis 

 vix vnum ellec punicndum , quia rcift^ qaalificaci & lurati 

 teft es riio admodum habeii polfunc in acrocioribus iftis Cce- 

 lenbus , qux fcrrae fine cellibus commitcuntur. Qupdacci- 

 ncc ad corcuram immoJeratam , in qua nulla habita racione 

 circumlfanciarum finguli homincs fufpcdi ad toituram ra- 

 ptantur , hxc fan^ pugnat c^Sm xquicace , indeque pciicus eft 

 improbanda. ViJe .llihufiw^i l-b.iy.lurilpr id. cap. 59. Qui cor- 

 turas limpliciccr reiiciunt , vti Z''pperi'i lib.f. de le^ih.forenf. 

 cap. ;o. nicuncur his racionibus :qu6d non finc fundatx ia 

 ycrbo Dci : quod fint echnicum & tyrannicum inuentura: 

 quod improbencur ab Au2,uftino : quod ipfa expeiiencia toc- 

 tuns adueifecur : quod ipfi quoquc iuri ciuili non parum fu- 

 fpeflx finc : quod Confticuilo Karulina criminalis valde cor- 

 turas rcftiiigac: daiique quod in vcneficarum caufisimpri- 

 mis pciiculol.E finc quxHiones per tormenta. Sed hxc & fi- 

 milia fo'uuncur adhibica diftiniiionc corcurx inmoderatam 

 &inimoderacam. Reljion.a-i ^.Talio eft vel Pychagorica ,vel Antexta: 

 Molaica , vel ciuilis. IUa cft , qua etiam vicia vitiis compen- " 



ones 



:r tur- 

 eta fint 

 lobiiiz ? 



fantur , vc atiulterium adultecio .- ifta cft,qua oculus pto ocu 

 lo & dcns pro dente IxJicur : & fraftura pro fraftura rcddi- 

 tur, IfW/V.i^.x'. 19.10. ^xod ^x. -i'.i4 1 j.h.Eceft , qua talionis 

 poena in aliam commutatur , adc6 vc vcrba Icgis Jiumxde 

 talionc ,feci!iid:tmquoi fecit , (ir fiar pi.gcnelaliccr accipiantut 

 procompenfacionis prctio , fi qiiifpiam Ixciatur , quocunque- ^ 

 tandem pado compenfacio hxc fiat. Ita Simfon Je Philiftxis 

 dicic : >li<err.admodum ffCerunt mihi , flc feci eis, Uidir. 1 5 .x/- 1 1 , 

 ciim t.imea Philiffxi Simfoni vxo;em fuam abftulilfent ; Sim- 

 fon vcrofegtces Philiftxoium cxudiircc. De ralione Pycha- 

 gorica , qu.s Jicicur<i»ri3-£Tro»e!,-Pychagor.x , liquet.illam cfic 

 impiam. Deus quijem aJalccrium & homiciJium Dauidis 

 inceftu Amnonis & Thamarx , & pollutione concabinarum 

 cum Abfolomo , itemquc cxdcfrateina Amnonis , & Abfo- 

 lomiiuccricu puniuic : &qnia Salomon culcum ipiuis pnrci- 

 tus fuerac, fublcroboamo diuifc rcgnum. Scd hx: nos imica- 

 ri nonpolfumus. De compcnfacione calionis les iccm liquet, 

 illam clfe iuftam & xquam. Dc calionc Mofaica quxritur, aii 

 itarigidc^ vrgenda fit licera? RcfpondeiTius auicm affirmac^. 

 Namex lummenatutx noiaobfcuic coUigi potcft , talionis 

 pacnam rcilam & iuftam efie.Hinc Deccmuiri dc legibus xii. 

 tabularum aiunc : Si n.emlrum rufit , ni cumeopatit, tallo eflo: 

 vel , vc alij lcgunc. Si m-mbrum fnfrru mcum , ex paiii laUo 

 efio. Fuftra aucem obiicitur , vix ad iquilibrium frangi poflc 

 mcmljiracxdiucrfiscorporibus: quiaalio noncendit Dci con- 

 'ilium , quam vt pocn.x rigorc terrici , a Ixlionc abftineant,v: 

 func vciba C-il^tini in h.irmonla P(n'izreuchi , p.iij. 1 14. Lcxica- 

 quc calionis minimeobnoxia eft frigidis cauiilis.quibus legem 

 xn.tabularum exagicac apuJ Gclliuni Phauorinus /'i^.i.nof?. 

 ^ttic rap.-i. Cxceriim rigor iftius Icgis mitigacus fuit tribus 

 hisconditionibus &exceptionibus. i. nifi is , qui priuatus ell 

 aliquo membro, malitpcfuniam acciperc- Nam ipfi lexper- 

 mitcit arbicrium xl>iman,di fuum cafum , finolit haber^feuc- 

 rior: vc iunt vcrba lnfephi lih..^. antiqiiit.cnp. 8. Hfncetiam 

 Roins cnlioiudicura sftimatione, in mulftam pecuniariaraL 

 fuiccommucaca,tefteijti'ro(/. /.i. non Ixfus ,fcd iudices irro- . 

 gabant talioiicm , aj Ixfi accufacioncm , qui aifiionem habe- 

 bcbat :aiuiiai.uiii,& tali«uis poftulabat eum,'qui laferar. 



Eft 



lionis 34- 



