Politica; Cap. VIII. 



189 



u, 



multerum »tinerum fuit , feftem tamen duv»x*t »nnu •vixit, 

 Hxc & nmilia di^a magiflratus fubindc ad aiiimum rcuoca- 

 bic , vt cxcitctur adauiilium Dci ardcuiiuribut precibui in- 

 uocandum : ncquc animum ddpondcac , fcd cogiccc fc iriftat 

 pacrisfamiliatdebcrc plurimas molcQias dcuQracc. Itacnim 

 cft , vc Xenophtn g. imi}. ait : iiif :^(ptfn ««^» 'yt*' 'j"^* 

 abdito- ■mtfaf , Boniti friruepi nihil ibenop»ire di^ert. Subdici viciHiin 

 im offi cogitcnc ,fe id dcbctc magifttatui ; quod libeti dcbcntpa- 

 |°"*'g* rcntibus , vidcl. honoreia & obcdienciam. Honor complcfti- 

 (ucamorcm& teueccntiam proptct Deum , gracicudincm & 

 paticntiam feu -^nmHu* , qaa toletantur nzui U infirmitatcs 

 magiflratuum. Obcdicntia fiuc ■mi^fxi' complcflitut offi- 

 ciacxternzhoneftacis,opcracogz& belli,& cribuca fiue col- 

 laciones id confcruacioncm gubernacionis, iudiciorum,& pu-> 

 blicz pacis. Dcbenc aucem obfcruare mccam obediencii or- 

 dinacam in hac rrguia Freueri.i^. Timc Dominum , fili mi.JC 

 regem. Q^are ciim mandjca magiftracuum cura lcgis diuinz 

 prima vcl fccunda cabuiapugnanc,nulio modo obtcmpcran- 

 dumeft:vc ctiara apuJ Placonem Socratcs iuquic : imo^itf 

 tJ ^J i/jT^ti r. uu/V , Obediitm Dee lun^u ^uam voiu. £t ia 

 Fhcenifris Euripidis. 



K.111. nifi 7m>a»»*.l^ t ilnjifoi e«:nv«>i 



ArUy. OiiK. aizritiipc^ i r, nyMtit HttiJijlit. 



Cri, ^utd l an jlniu!» frincipum exejui hauddecel ? 



Antig. Ve« ,fiimpi» ^mbu male imptrarafint. 

 Idc6 laudantuv crcs fccijDanielis Dim. 3. & macer cum fc- 

 pccm filiis parcrc rccuf^ns Anciocho, 1. Machah.y. i Eleaia- 

 rus,qui ccuncari maluit , quam principis obfcqui mandato, & 

 fuilla carncvcfci. Atquch«ccft inobcdientia, vtitaloquat, 

 laudabilis. 



hit axiemtuis. 



reli- IV. Prtciput fartes efjici) clrca EccUJiamcontinentur 



Iflritum 

 'rti- 



I .f^t^ra rel!gio'tit hacfenui pertinet ad magHJratHm , V illam 

 \_jeo!}iluat y> defrndai .Etct\im magifttatus pius cftcuftos 

 vtriufque cabuls,& nucricius Eccleliz , vc Dcus ptomittit 

 apttd Efaiam,£/a.49. Hinc .lugufiinus epifl. jo- ad Bonifacium 

 eleganrer ait : In hoc fcruiunt Dojnino rcgcs , ciim ea faciunt 

 illi,quz non pofluntfacctcnifi rcgcs.Hoc autcm cft rcligio- 

 nem conftituctc.confcruare , defenderc,amplificare. Maximi 

 Tcro ad magiftratum pertinet cura indituendz , inftaurandz, 

 ac cucndz religionis , quando epifcopi dormiunc , aut hoftcs 

 aiducrfantureuangelio. Tum enimconuocabitfynodum mo- 

 re Conftantini M. Sc atmis coipotalibut dcfcndct Ecclcfiam. 

 l. Subditoi ncn debet co^ere ad veram religijnem ,f.dprs.parare. 

 •• fub- Ratioeft in ptomtuquia nemo poteftcogi ad fidem, fed tan- 

 «°* titm przparati Vfitata hic eft dirtinflio inter coaftionem 

 proprie diftam,fcu politicam , quz fit pct vim cxternam con- 

 oni? ttapropelioncm naturalem aut voluntatem eius qui cogitut: 

 & impropii^ diiSam feu oiatoiiam ,quz fit verbis &argu. 

 mentis pcrfuaforiis, quibus homo adducitur ad aflcnticndum 

 vel diflcntiendum , ad volendum vel noiendum id quod fua- 

 detur vel difluadetut ; quz coadio ctiam dicitur perfaafotia. 

 Prioriergo modomagiftratus non dcbcf fubditos cogeread 

 ■»eiamteligioncm,fcdpofteriori ; hoc eft,cx oflicij fui tarionc 

 omniaczterna mcdia adhibebit , pcr quz Deus homincm or- 

 dinarie rult ad vctam religionem deducere. Sic autero adhibe- 

 bit extcrnaifta m'.dia,vt nullam tyrannjdemexcceat in con- 

 fcicntias.femperque mernot fit iiliut vocis.quzfamiliaris fuit 

 Maxirailianol Dcninari c.nfdentHs ,efl cceli mrceminuadere. 

 j. .'4.agifirattuprudfn'er dflinguet in'.erht.refi'0!,<^ui erran',^ 

 tMgi- ^uitnrhant. Hzt tici enim alij funt fcdudi & tantiim appro- 

 nnu batores hzr^rfis : alij fcdu£lorcs , authores vidcl. & ptopaga- 

 "?*'"' toreshzrefeos. Rurfusfcdufli vcl ex malitia autobftinatio- 

 ippljcio n^ ^'Ef'^^'" ^''iplc^ftuntur , velei fimplici mentis ertore. Illi 

 coercendifunt, ne fiant fcduftores: ifti lenitatis atqae man- 

 fuetudi.iis fpiritu funt tolerandi atque inftituendi : contra 

 quam Neftorius voluit , qui,tefte Eufebio eccl. hifi.l.-j. cap.if. 

 lic cxdamat : D« m-hi , Imperator , terram ab hireticif repur- 

 gatam , (y egt tiii cixlum daio. t>i(ferde mecum hereticts,^ ego 

 difperdamiecnm Verfat. Seduftores , authorcs, &propagato- 

 res birefis, qui fua dograata non folilm defcndunt.fed etiam 

 fparcuntjCxambitionc & auaritiacammanifclta malitiicon- 

 ion^a ; & ad il!a amplcctcndura alios incicanc ; quique fzpe 

 ac fidelicer moniti , pias admonitionesinfupci babenc. ac c6 

 progtcdiuntur , vt remp. turbent, aliofque inftar torientis ra- 

 pidiflimi fccum abripiant : hi.inquam, non alitet atquecatci- 

 nomata quzdam , i:a tefccandi funt a corpore reip. vttan- 

 quaiB authores vel apoftaliz , id eft dcfcdlionis a veio veti 

 Dei cultu.iuxta lcffem Dci Deut. i ; .vel pettorbationis reipub, 

 iuxtalegesciuiles e mcdio tollantut. Ita SenatQS Geneucnfii 

 Seruetum, & B-tn-nfis Gentilem vltimo affccit fapplicio. Ex 

 hispatct,nu'!um hzrcticum capitali fupplicio afliciendum 

 eiTc ptoptcr iolam & fimpliccm Lztefiminifi cum hzicfi ma- 

 nitcfta m.. :iria&imp'obit« fit coniunfta.atque ex fe pariat 

 4eliifta exxerna & nefatia , quz legc «iiuinji Sc buoiao» capitit 

 Tcm, Ui. 



fupplicio digoa-iudicantur. Ezcipe quafdam hziefc(,quai 

 noii licct tolctarc in Romano Impcno pcoptei atiocitatcm 

 do^tiinz, vti cft Arianifmut. Quivl vcio fi Actianutquicte fe 

 gcrat,nec tcmp. curbct , an nihilorainus ad fupplicmrn capitis 

 tapicudus ) Rcfp. Moncodus cft,vf cxtra dwji Impcti j Roma- 

 nifc confctat. 4. liia^^iflratut Chrijli.ini cjl ,vnam rrtifinrm, 

 quamipfe veramagn fcit,pri viriti confrruare : ^nihilominut, 

 fifalui reip.fic exigai , exercitium diuerfarum retigionum infut 

 territorio ctnttlere. Ratio prioiis eft mauifefta , quia maei- 

 ftracas ChriOianus cft nuccicius EcclcGz , ac defciifor ficlci. 

 Racio poftcriocis ica paccc. fax religiunu cft edidlum , dc tcli- au t 

 gionisliber^ colendz faculcate , concocdiftacuum rcip. fuf- 

 fragio , fub grauiflima pce.ia promulgatum : alias dicitur -'M- 

 /onoOTi/jpct lynccdochcn Conceditui autcm ifta pax.quando 

 tcipubl.falus^^fupiema illa lcx;Con('ciuari uon poccft,nifi plu- 

 res religiones tolerentur : vt in Gcrmanil.Cailia , & Polonia, 

 vidcre cft. Olimquoque Imperatoies cthnici , »t Nerua, Ha- 

 drianus.Antoninus Pius, Marcus & Commodus qui fzuitiam 

 a Chriftianis,quantum in ipfisfuit,dcpulciunt,libcrtatimqu» 

 confcientiisrcliquetunc,auconomii fueruat ftudiofi. Siroi- 

 litct Alcxandct Scucrus , Gotdianus, Phitippus patcc & filius, 

 Galienus itcm ,& cztcci fuccclTorcs vfque ad Dioclctianum 

 conccfl"crunt autonomiam. Ex Chriftianis Impcratoribus 

 Conftantinus fcnior, Conriantinus M. cius filius,Valcntinia- 

 nus, Thcodofius,&eiusfili|,Zeno ,Leo, Thcodoiicus&alij 

 fucruncauconom zftudiofiflimi , vcecuditd& piolix^ oftcn-. 

 dit Antoniui Benbe'tona de(>od'nlii: IC in eommenfario luridi- 

 C!-pil'tico-hiflririco dtface religienu vbi etiam copiosi edilfc- 

 tit initia & progteiTum pacis rcligiofz in Gcrmaiiii , fub Ca« 

 rolo Y.Au;',ufto , & Fcrdinando Czfare,principibuslaudacif- 

 fimis &feliciflimis.;. Itu eli?endi fjflorei fertiiui ad magijira- 

 lumfoLiiicum , tanquam defenforem fidei. MagiftratUS eiiim cft 

 primum mobile in politia Ecclefiaftica. Paftores cura fcnio- 

 ribus etiam vocint minift os, quaceiins fubordinantur magi- 

 ftratui. Populusdenique Chriftianus fiuc totuJ Ecclcfix cot- 

 tas confirmat vocationem. 6. Etiganiur faflores quatuor noit» 

 inflgne'. 1. Perici fcripturi ; quam ad rcm plurima requirun- 

 tur. 1. Dida£lici ; qui haSeant donum docendi f quod in N. T. 

 appcllacur donum prophctiz )& fimul elenftici,quipofliiit 

 aduetfaiiosicfutate.j QiJi fini vitzinculpatz : adc6que noa 

 tantijm doceant fa.cicnda,fcdeti»m doceant faciendo ^.Qup- 

 rum patiensdiligcntia fitomnibusnota. 7. Bnnafacrafeuec.. 

 cUfiifiica cenftltiianiur,(j^ cmfiituta ne prtfaneniur. Ratio prio- 

 rit eft i quia eft de iure diuino & gentium , vt qui feruit al- 

 tari,viuat de altari. Ideo in V.T.Dcus hac in partc cauit Leui- 

 tis & Sacerdotibus. Et tempore Conftancini Magni plutirai 

 teditus Ecclefiaftici funt confticuti.Ratio poftetiotis cft.quia, 

 fi bona Ecflefiz ciipiantat , ncc difcu',id eft occonomia, nec 

 fifcus.id cft.politiafloretc pofTunt. Hinc dicifolei : Booa £c- 

 cUfiafticafunt inftar pennarumaquilz.quz aliit penis immi- 

 ftz,illas confumunt. Hic conctouertitur : ./» b'na ecelefiafti- 

 ca a maioribm noftru ceifti'uta,fint e'cicfiit infi)tidum relin^iUett- 

 da. Rcfpond. Tamctfi bona facra Ecclefiis dota;is & diutis 

 paulatim in abufum dcgcncratint : verus tamen illorum vfu» 

 toUinon debct. Legitimus autem vfus fic eft : vt Ecclefiz & 

 Scholz confeiuf ntui , vt paftoiibui & doiSoribus ftipendia 

 numerenturvt ftudiofipaupeie$& ingeniofi alantut, vt pau- 

 petibus elecmofynz etogentui.vt dcniqizdcs faciz ciftiuan- 

 tui ac rcparentur.Sed obiicis:raaio:es noftros in Papitii fuifle 

 fupcrftitiofot,ideoqi ipfo iure nulla efic bona ecclefiaftica ab 

 ipfisconftituta Rcfpond c Multi in mediisPapatus tenebcij 

 fuerunt eledli & pij i- Supcrftitiofi homioesiftabonaconfti» 

 tuetunt aJ cultura Dei plantandum : quem finem ciim peruer- 

 tetint ignaui ventics.noftmm eft illum poftliminio reftituece, 

 non autem bona illa iniuft^ detincte. 8. tmmuniia* perfona~ 

 rum , (^ boTurum Ecclefiafticorum ift mira,vel mixta. Meia cft, 

 quapeifonz Ecclcfiafticz in caufis mcie ecclefiafticit iure 

 diuino & natutali excinpt* funt a iudiciis & oneribas fecula- 

 libuf. Hzenim caufz nonpettinent adfotum foli ,fcd poli. 

 Imtnunitas miita eft , qua paftoies ccclefiaium quoad peifo- 

 nas&facultatcsfunt immuncs.incaufit merc ciuilibut,nb dc 

 iuie diuino & natutali,fcd de iuic pofitiuo : idqi otdinat ic,fa- 

 uote pij ptineipit, non veto eitiaordinarie in magnis necefli- 

 tatibtts. Sane Chriftas & Apoftoli Summis migiftratibusfub- 

 iedli fiiciunt. Et Chiiftut iubet daic Czfari,quz funt Czfaris. 

 Huc acccdit lex naiutz.quz diaat, non xquii eflc.fed zquif- 

 fimum,vtqji ius ciuitatis habct.ctiam communibas legibuf 

 ciuium obtempeitt. Relinquitut itaque,imn-.anitatem illara 4 

 fpcciali piiuilegio magiftratus pendetc:contia quam PapiftsB 

 doccnt.omnimodam clericoium eiemtionein in caufit eccle-» 

 Cafticis&ciuilibus efledeiurc diuino & oataiali. Czteium 

 maciftiatus Chiiftianus debet Ecdefias oraare piiuilegiis: 

 quiaidfecciant piiflimiquiqoeprincipetV. &N T. Etratio 

 diftat,iesac peifonas cccIefiafticasTcl imprimis alScienda* 

 efle priuilegiis : quia videlicet principem in rcp locuiri obti- 

 nent. Quare fi aliis ftatibns inferioribaslarga manudantur 

 piiuilegia , lebus & pctfonis ecclefiafticis d»ii debent lar- 

 giflima. j. M^iiiftrMltt frecurtt lemtU , ^ ^uidem ornatm, 



i, Otoatam 



'•«, 



An pl«t 



rragf rl- 



re pttcm 

 rcli^g- 



V 



