1 9 X Encyclop^di;^ Lib. XXIII 



i. luicxiudlcet fecUDilura afta ?i ptobata.non fecundum 

 fuam confcicntiam : nifi forte fciat jcro aliter fe habere. Nec 

 cnim bonaeft confcieniia.vbi vel nuUa.vel titubans cA fcien- 

 tia.j. ludex & aflclfoies timcant Dcum, nonhomines.Pieta- 

 te eaim fublata,fidf ytollitur : & facile a tramite defleftit.cjui 

 in caufis cognofcciidis non Dcum.fed homines timet.^.Iideiu 

 ftatuant nullara efle maioreminiuriam, quam indiflacaufa 

 aliquem iudicaie. Licct enim aliquis aequum llatuat altcra 

 parteinaudita.tamen non fuerit aequus. j. Nuilusfitiudexin 

 iua& fuorum caufa Ciim enim infitum (it mortalibus , vt fe 

 & fua amentplus iufto, inque fuis & fuorum canfis fint bcni- 

 gniores iquo,fieri vixpoteft vtaliquisfit bonusiudexin pro- 

 ptia caufa. Et vero licet aliquisin iua caufa ius bene dicat, 

 tamcn ros femper eftfufpefta. Quid veio ? fi rex vocctur in 

 iudiciuni,quis eric iudex nifi tex ? Rcfpond Opiimates qui re- 

 przfcntant ipfam remp.6. Pnfides & alfeflores iudicioruiu 

 non fint captatores munerum Nam cotruptus iudex maic 

 examinatrcrum pondera. Hinc auaritia iuftitimouctcadici- 

 tur 7.1idcm non fint obnoxi atfcLtihus vchemcntioiibus.Nam 

 ntinora maioia,& maiora minora.quadrata rotunda,& lotun- 

 daquadrata videntutanimopeituibaco.Impri.Tiisautcra exu- 

 lent ira,amor, metus , &nimia mileiicordia.Nam irato mali 

 committitur fcrruiT) , ideft , vitx necilquepoteftas. Idco Ro- 

 mani piactonbus fuis virgas fecuribus alligatas ,prxfcrri «o- 

 luerunt , vtoftcndcrentiudicis iram minim^ cclerem& diflo- 

 lutameffcdeberc. Deinde amor curbat conClia , altoique & 

 generofos fpiritus fran^it.Cogitetur igitur i!lud : Chara mihi 

 eft amicitia , fcd chatior Rcfp. Prxtcrcaanimus metucorrc- 

 ptus planc turbatur , iudicioque fpoliatur. Mifcricordia dcni- 

 <jue nimia eft pcftis inimica auicc mediocritati.Scmper igicur 

 cogitandum illud : Plurimum intcrcft,quo animo ciuifquc 

 parcat Siquitlcm cft aliquando mifcricoidia punicns , & ctu- 

 ({elitas parcens.9. Sxerci ium iudicij jpeciiit partim aJ iimmUTn 

 tnagiflra:um , partim ad Derforioi indicio prtfeCloi. Ad illum per- 

 tinet ratione fuprema: infpculionis & inodeiationis Princcps 

 enim eft iudiciorum caput. Ad has pertinet rationc fundio- 

 nis : qus confiftit in procclFus inftitutioiie & fine. 10. ProceJftU 

 inflitu-io htif habet rc?;^/^!^. i.Diftinfta: fcmper fint partes aifto- 

 ris,rci,& iudicis.i.Aftor fcquatur forum rci.;. In procelTu re. 

 quiritur iudicis grauitas, legis authoriras,Iitis cognitio plcna, 

 & mentis conftantia.4.Iudex,adtor,& reus oculo irtetotto re- 

 fpiciaat tria iurisprincipia.Honcfte viucre.Ncminem Ixdcre, 

 Cuique fuum tribucre. 5. Forura ciuilc non cxcludat forum 

 mentis & confcicntix Foruni mentis eft inferius , & refpicit 

 principia theoretica : Forum conlcientix cll fuperius,& rcfpl- 

 cit principia praftica. 6. A<flor & teus non oderint fe inuicem, 

 fcdcaufam malam, iuxtaillud : Ita tcsagatur vt nonanimo- 

 lum , fcd iudiciorum tantum diffenfio deprehendatur. Idem 

 faciant licigantes in foro,quod faciunt boni difputatores : in- 

 ter quos eft o^Voia, licetnonfit cj^hiiia.y. Partibus diflidcn- 

 tibus permittatur appcllatio ad fummum tribunal , cjuod eft 

 facraijuafi anchora.8. Qux non funt decifa iege relinquantur 

 arbitrio magillratus. 9 Falfi a.ccufitores fubeant eafdcm f>cr- 

 nas , quas aliis intcndetunt. Sic Haman agitur in cruccm , in 

 quam voluit iuiuft^ toUcrc Mardochxum. i o. In caufa ciuili 

 idcm poteft condemnare & excqui , at in criminali alius elfc 

 debet,qui fententiam dat, aliusqui cxcquitur. ii.Vi fineprc- 

 eeffm ha funt re^^uU- i. Pcrr.(3:.i re difl"cntire nefas cft. z. Lau- 

 denturqux refte di6ia& fa<ftafunt. ;. Bteuitaciftudeatur ,nc 

 obiiciatur illud : Qui duplicat,triplicat,& quadruplieat , non 

 explicat fcd implicat. 



eff.cium V H I. OjficiuTn ephororum his continetHr regHlii. 



\.f~yOnflituant fummum maglfiratum , iuxta Ir^esfnndamtrf 

 K^tales. Vbi tatioeft habenda clciflionislibera: &adftu- 

 ftx. Eledio libcra eft,qux ncquc nationis,nequc ccrcx fami- 

 .li:crationem habet : atlridacontra.i. Mapflritum a fe confli- 

 iHtum iuuent tn Hni.'^ rc^a, in obLiqua dciiiuent ; li.c.fi faciat of- 

 ficium,confilio & auxilio fuo iuuent ; fin,cortigant,moncant- 

 que & fi fit incorrigibiliSjdeponant atquc exaiuhotent.Itaque 

 ipfotumeft, iniuftisdccretis fammi magidratusincerccdcrc, 

 caquc micigarc fuis confiliis vcl impedire. 3. Sine confcnfu (y 

 approbaiione fummi magiftrattf^ , offi'iiWi luumfncientis, !n reit>. 

 negotiis nilAlfaciant,^. Magiftrattii fiimmo captci,ahf'nli,fnriofo, 

 fatuo,minori,prDdigo y ■velaliismcrbts,i>nt imfedimentisadreipub. 

 udminiftrat ionrm inebt", inutiliqne cjfecln, tutores,cura!ores , aut 

 procuratores re!;ni confiituere iQ' adiungere. 5. Epbori tempore in- 

 terrcni funt redores ^ procuratorcs refni. 6. Difendire debent 

 fiimmum magiftratum, eiufjue iiira : defciidete,inquam .contra 

 coniurationcs & ambitiones fubditorum, contra infidias & 

 fupcrbiaiii nobilium , contrapotcntiorum f.i(f(:iones,dcnique 

 contraabutentcs poteflatc regia.camque minucntes,adimen- 

 tes,vcl impcdientes. 7. Imprimis dtre debent ot>eram,nequid de- 

 trimenti re(}.capiat . %. Ephori amabunt ^ iuuahimt fe inter fe.^. 

 Ephorit generalibnt totius reip. (^ emnium prouinciarum eitistu- 

 tel!t,eiira, ^ inifeBlo eft demandata. 10. Specinlts ephorusqiirli- 

 het , iitprtuinciafHt, cun ^fidei commijfa,tampoiejljitem Qp ius 



ORiciiMi 



haber, quodfummtu magiftratns in tot» rigno. 1 1. ConfultHm eft^ 

 vt ordines generales ©> JpeciaUs,^ rurfum JpeciaUsiu. erje,cemi 

 modis (y rationibtn deumciantur, Qr afe inuicem pendennt ,inique 

 alius alterius ofe ^ confilio opus habeat. 1 1. o^tuiibet ordo intr» 

 fuai contineatur metas, ne alium Udere pojfit ; atque certa habeivt 

 reroedia,quibutalter aduerftn alterim iniurias tiitut effepojfit : vc 

 nimirum ecdefiaftici otdinis ambitio , cqueftris ordinis info- 

 lentiaatc]ue plcbeij ordinis liccntia cociceautur, & iniurise 

 altciius in alium prxcaueancur. 



I X. Officiumfiibditorttm ejl in fiihieliiene erga magiflra- f° *"»"!' 

 tttm & ephores , & amore atjHC aHxilio mntHO ergafe rum. 

 intticem ^fecmdum varios ciuium gradtn, 



l. Q Vbiiciio ciuilis eft , qu» fubditi obligantur fuo magiflratui 

 ^addekita fubieH/onu olfciaprrftaiidii.tixc adeo eftnccef- 

 fatia , vt nuUum impetium fine ipfa confilteie poflit. Tametfi, 

 vero inter imperium & fubieftionem cfl relatio difquiparan- 

 tix(nobiIiusenimcft iegcre,quam regi) fubieitio tamen noQ 

 cft imperfciftio aliqua abfoluca,fcd eft pcrfedlio fubditi. Regi 

 enim icgiminepolitico &patrio,cftpafliopeife£tiua. Deinde 

 licec populus vniuerfus,tanqiiam quippiam ■vniuetfalc & im- 

 mottaIc,fitpr2fiantiot raagiftratuquoad pcrfonam.qus fiii- 

 galaris eft & mortalis : magiftiacus tamen rationc olficij di- 

 gnior eft omnibus fubditis. Officium enim ipfius cft vniuer- 

 fale & perpetuum vtpoce quod populusipfi commifit : atqut 

 ica telignauit fuainpoteltatem,& tocum teip.fyftema ipfifub- 

 iecic. Vbi & illud obferuandum vcnit , quod fubicflio ciuilis 

 fic & neceflaria,S< volunraria. Ncccflaria ex hypothefi finis & 

 obligacionis : voluntaiia,quatenus noneftcoacfta.i. SubieBio 

 refpicit offuia fubditorum , eaque tum generiilin , lum fpecialia, 

 Oflicia generalia veniunt nomine Amoris.Honoris.obcdien- 

 tix,& Exhibitionis tributorum.Amoreft,quo fubditi complc- 

 fluntu. magiftratum tant)uam pattix patrem : qui amor in. 

 cludit timorcm filialcm. Honor cft , quo fubdiii fuum magi- 

 ftiacum dcbito cultu profcquuntur. Confiflit autem hxc vc- 

 neratio non tam in genuflcxione & honorifica compellatio- 

 ne,quam in aifc^u interiori ; quo fit,vt magiftratus habcatur 

 pro vicario Dci , pro paftore populi, pro mcdico ciuitatis,pio 

 animareip. & denique pronaudero. Magnactiamhuiusho- 

 noris patt eft,vitia magiftiatus diifimulatc ac tegcrc.quantum 

 cum bona confcientia fieri poteft. Obcdicntia cft, qua fubdili 

 facilcs funtin audicndo & excquendo. Hxt; obcdicntianon 

 dcbeteflc cxca, fed occulta , hoc eft,pia& fpontanea. Pia; 

 quia non licet pictatis & honcftatis prxfcriptum violarcia 

 graciam vUius mortalis. Spontanea ; quia qux non amotc 

 iuftitix , fed timorc pcEux fiunt , nomcn virtutis non mcrcn- 

 tur. Si obcdicntia ita fit comparata , icdt^ dicetui matei fe- 

 licitatis Exhibitio ttibutorum elf , qua fubditi nongraua- 

 timconfcruncquxad confcruacioncm rcipubl. & magiftra- 

 tus requiruntur Ad confcruationcm dico honorificam & ma- 

 gnificam , non fuperbam & fuperfluam. 3 . Officia /fecialit con- 

 fiderantUT dininlfe , tum quoad reip. admiijiftrationemfcholaftt- 

 eam , ecclefiafticam , ciuilem , ^ heUicam : tum quoad fubdito- 

 riim 'varios ;jradiM. In his autem omnibus hx regulx imprimis 

 obfcruandx. I. Subdici tum vniuerfi ,tumfinguli( fi quidem 

 fint viriboni ) exaininent mandata fui magiltratusad legem 

 natur.T & Scripturam facram. Nullus enim magiftratus extra 

 aleamciroiis eft conftitutus. 1. Legibus potiiis obediendum 

 quam regibus : fi contrariis concurrant ftoncibus. j. Singuli 

 fubdici poifunt refiftcre tyranno , non quidem vi , fed tamen 

 iure. 4. Subditi vniucrfi polTunt refiftere tyranno,& iure,& vi: 

 fiuc fic tyiannus cxercitio,fiue fine ticulo. Legcs enim politicae 

 nonad deftruitioncm , fcdadconfeiuatiouem rcip.funclatx; 

 & proindc potior habenda ratio vniucrlitatis , quam tyranni: 

 quippe qui exuit formam principis, & induit pcrfonam priua- 

 ti.vcl pocius mali viri.fiuc fp-.iftcsvirtutcm moralcm,fiue of- 

 ficij. Et hxcrcfiftcntianon eft fcditio , fcdlegitimapccna,ni- 

 tens illo axiomate : Ceflatitc condlcione cclTat obligatio.4. 

 Circa adminiftrationem fcholafticam a fubditis requiriiur , vt 

 fcholas mtgnifaciant 0> collatu in medium fismptibu-i illas con- 

 ferttent tanqu.im reip- columniu. j. Circa adminiftrationcm Ec- 

 clefiiiftlcam fubditifint lfraelits,non lefreheliti. : imitentur Mar- 

 dochinm , non Haman-m ■.fiimlesfmt Petri iy loannes , Aftor.^. 

 non HsTodianorum , Matth.4. ideft , e» negotio religionis ne ven- 

 dant ccelum , vel "Jalnerent cer.fctentiam in gratiam corporit, 

 Ciim enim Deus fit lex regum, & magiftratus non nifi vafal- 

 lus Dci, iniquiflimum profefto fucrit cx magiftratu faceic 

 Deum , vcl plus quam Deum. 6. Circa adminiftratlonem ciui- 

 lem fubdi'i obferuent leges latas , ciuili cbedienti.t , (^ impofitx 

 officia exfequantur , memores illitu : Obfequia mitigant imperi». 

 Turpc profcifto eft ex rep. facere comccdiam , in qua rcx ha- 

 beatur pro homincperfonato. Imprimisautcmhic vigercdc- 

 bet ftudiumconcordix ciuilis.Nihil enimell melius ciuitati, 

 quam vnio ; nihil pcrniciofius,quam diuifio. Neque vllx func 

 vircs , qua: concordemciuitatem diruere poflint. Huc pcrti- 

 nec apologus de membris corporis intcr fefe & a vcntrc difli» 

 dcntibus , piopoficus ab Agtipp* , quem Pattes Confciipti 



mitKbant 



