2 1 o Encyclopa^di^ Lib. XXIII. 



copia: fcdcm fuamhabcbant Roma:, fine duplici. Prim6,vt 

 piincipem iii ca [ueieiitui:deindc vt elVcat pto vrbe. Ibi crant 

 miiites prsetoriaai, diuifi in 9 cohortesicuocati.qui erat cque- 

 Itris oidinis iuu';iie£,& cubiculari|.& Bataui : Hic erat cohor- 

 tesofficiales & minilk-rialts. lllarumerat nodtu excubarc, ac 

 '(■ationcs ao-crc contra graflatorcs & ficatios:harum, tueti vt' 

 bcm aduerlus inccndia. Claljici copia: piratas cohibebant, & 

 hofles cicludebant:crantc]ue vel maritima: cjuarum duce ma- 

 ioresduccbantur pra;toiix,dianitatis causa.dux minores (im- 

 plicitv-r vocabaatur clalfcs^vcl fluuiatiles,quarum piima(Gcr- 

 maaicam vocab.^nt;in Rhcuo.altcra in Danubio,tertia in Eq- 

 phrate. Co/i»';»V pluiinix lunc deduftx , inde a Romulo : &ita 

 collocatae.vt ipfaiura loca tctcireut Romam tancjua matrem, 

 fic vt in ipiis lotis eitiucrentur fora Capitolia,templa,curiai, 

 pio illiiinagine:& in gubcrnatioiYe duum viii quafi duo Cofl". 

 d.cmiur.es pio lenaiu eilct.Fiues & viilitates in hoc inftituto 

 crant mulriplices. Nam vtbsptinceps hoc modo allcuabatut, 

 & fuperflua multitudinera velut fanguinera, occulto politico 

 con(ilio,eniittcbat,vt viftusefle facilior,& eduda veluti fsce 

 populi ,pinior pars maneret. Dcinde colonix ifti colebant 

 ajros,ill6(quc no aliteratque copix defendebatDenique mi- 

 litibus emcritis dabantur hoc modo pramia. lUis enira prster 

 MaBtiitQ- ^i,^°^ conccdcbatur legimen. Magnitndo opum Homva^rum 

 do 'opum collinitur ex illatione & crogatione. Illatio erat redituum a 

 Romina- a fubditis, & manubiaium triumphalium. Reiiirios a fubdi- 

 mm <i«a- /«erant vel line onetc, vt tcditusex metallifodinis falfifodi- 

 '*■ nis &c. vel cum oncre, iique a rebus vel honcftis, vel turpi- 



bus. Ex honeftis erant ved:galia . & tributa. Ula liben reip. 

 hxc fub Impp. Illaerant c dccimis, paftionibus, & vcflura; 

 vndc diccbantur decinije lcriptura,& portoria : hxc erant 01- 

 dinaiia vel extraordmaiia , itcm dccimx vcl capitatio, (iue 

 tributa capitaria (icutagti aripellabantur fcnpturarij. Coll-gi 

 autcm poteilmagaitudo opuni annuarum exindc ; quod Alia 

 minor ticderit qumquc milliones, leu H S. bis raillies c vetfH- 

 galibus, quod ,fc£ligalia e paftionibus.fuerint ex multitudine 

 capitum minoris pecotis numcrata-quod capitatio pcpcnderit 

 a mnltitudinc capitu in oibe Romajio, ouod AntoniasTriii- 

 vir impetrauerit iribiita dccem annorum, daada vuo anno; 

 quodfub Augufto j£gvptus &Galliaad jo aut circitcr mil- 

 liones pcpcndcrint \ quod fuerint infinitx fodinx, & in iis ali- 

 (]uot milliones hominum i quod denique Auguiius Cxfat ad 

 implendum xrarium lauenerit tres foates , vigcfimattt, qux 

 fuit hireditatum & iegatorum ; vigefimamquintam , qux fuit 

 mancipiorum, quorum numeius, mutatio & pietia erant cie- 

 bra ; centefimam.qu x ctat teium venalium. E rcbus pudcndis 

 colligcbatur vevtigal vmiarium tii'':e illnd Chryfargvrum)& 

 meretricium. Illud commentus eft Vcfpalianus , quodinpu- 

 blicoamphoras& dolia ftare vidcbat ad viinam reddcndam, 

 qiiarti fulloncs vidcntur vertifTe in ufum fuum Ptincipes fe- 

 cuti auxerunt hoc Tcdigal : viri procetes & Reip primi collc- 

 gerunt. Hoc inftitutum cft a Caligula , & ab Alc,\andro Se- 

 ueroadinftaurationemtheatii , amphitheatri , & circi depu- 

 tatum Triumphil-s manuhii. erant captiuorum , quos ingcnti 

 numero Romani fab coiona vendcbant ; fpoliorum publico- 

 rum priuatoiumque ; ttiumphorum , qui fuerunt jiicirci- 

 ter , aRomulo , vfque ad exttema Augul\i tempota ; coiona- 

 lum aureatum , quas focij & amici viclori impciatoti mit- 

 tebant giitulationis ergo ; & auiicoronanj , quodadcoro- 

 nas dabatut. Sic Taiquinius Supeibus triumphans rctulit prx- 

 damquatei mille talentum : L. Papirius Cuifoi in trium- 

 pho fuoex nobilibus , quos captiuos habuit , vicics ccntum 

 millia. & quingenta triginta tria niillia collegit : Scipio viifta 

 Caithaglne intul tiii aeiarium argenti pondo centum ttiginta 

 ttia millia:Pompeius ia triuinpho , que de rcgc Mithndatc & 

 oticnteduxit,intalit viginti millia taletiini:Ca;far inquinque 

 triamphis fupra quadraginta milliones intulit Cn. Manlius, 

 cii Gallo-Grxcos viciifet, tu'it in tiiirpho coionas aurcas 1 1 2,. 

 fmgulas librales :Scipio Afitaticus 1 ?4:C£f i8ii,cafque p5- 

 do viginti milliriquadiingentotu quatuoidccim, ita vt deccm 

 pondo aut circitcr fuerint fingul.e. Ero^^atimes /^ impendia 

 fucruiu duplicia ; nccelTaria & arbitraria. Neceffaria fiebant in 

 militcm , quierat ftipcndiisaleadus.vel emcritis ptofcquen- 

 dus:itcmin magiftratum vibanum & prouincialem : & in po- 

 pulum , inqucm peipetui etiam & certifumtus. prxfcrtim ad 

 fiuinentationem, quac magno fumtu patabatui, aduchcbatui, 

 & diftribucbattii. Diftributio illa ptimo erat inccita, pof- 

 tca peipetua ftataque, inftituta a tiibunis.qui hoc fafto popu- 

 laii gratiam populi captabant. Pierium frument: piimo tuit 

 modicum , pollca nuUum : cuius inftituti authot fuit Clo- 

 diu^s , qui annonatiam lcgem tulit , quic (ummc populaiis 

 fuit , vt frumenrum gtitis datetur. Lex ifta Clodiana conti- 

 n.uata ftiit fub Impp. Modus diftriba«ndi erat pcr tcffcras. 

 Frumentantcs,i.e.fiumcnt'am accipient.-s.erant in tcp. libcia 

 pauperes,aut f.iltem qui (ableuari g ludcrcnt : fub Impp. etia 

 vrbani milites & palatini in auli.Tcmpore bcllonim ciuilium 

 numeius fiamentantium crat ingcns vidcl.ad trecentaviginti 

 niillia. Ffumentantesibant qiiifque ad fjoe rcgionis horrea, 

 teiTetisaeceptis a cuiAtaiibusfcunicDtaiiis.Tcnaa fiuc dona- 



tio otdinaria videtui fuiffc in fingulos , dcccm modiotuni. 

 In cuiufquc mcfis initio accipicbant trumciitij.Circa Flauiorii 

 imperiu panis diftiibui,non ipfum frunientu crepit vt minoic 

 modoinpluies largitio (pargeietut Panes ifti didi fuciunt 

 gtadilos ,quia in gradibus diuidercii'tur, & fifcales, quia e pu- 

 blico& filco. Fueiuntautcm bilibres,& incapitafic dati. Ca- 

 nonem dixeiunt ccitum numerum ftumenti,qui in vna aliqua 

 vrbequotannis abfumeretuv. Seuerus raoriens reliquit cano- 

 iiCHi fcptem annorum,ita vt quotidiana l x x v.raillia modio- 

 runi eipendi poflent , vt authoi eft Spartianus in Seueio. Im- 

 pendin arbiiraria iaciMnlUiara gencium, videl.in ludos, ope- 

 la & dona. Ludi eiant & frequentcs & magnificoappaiatu, 

 adcovt Auguftus quater & vicies fuo nomine, tcr & vicies 

 pioaliis magiftratibus ludos fecetit , quoium nulli minoris 

 quingenties,aut&millies fcfteit,videntur fteti^fe.Neio etiam 

 theatrum totum, non fcenam cius tantum, auro illcuit & ob- 

 texit,nihilq; illatum voluit,nifi auicii effet, adco vt vcla,qu3e 

 fupcrnc contrafolem obumbiabant ,purpurea tota , & aurcis 

 flcllis fucrint intetltinfta. Exquo & dics ille aurcus appclla- 

 tus.Titus Vcfpafianus filiusin ludis.quospercentum dies,de~ 

 dicat one amphitheatti (ui profufilfimc fecit.globulos ligncos 

 de loco fuperiore in theatium iacicbat ,qui fymbolumliabc- 

 rcnt,hic alicuius efculenti,ille vcftis,alius aigcntci vafis,alius 

 aurci, equoium, iumentorum , mancipiorum : quae opoitebat 

 eosqui rapuilfcnt^feirc adcuratores ludofum,&ab iisaccipe- 

 re quamquc vem infcriptain. Hxc pcr tot illos dies non po- 

 tucruat fieri fine impensa bis terque millies H S. Ds oferihut 

 vide paulo poft non-t crant magnitudipe ac multitudine ftu- 

 penda. Nam lulius CKfar nuUum largitionis .lut officiorum 

 gcaus publicc priuatimquc omi(u:milinbus fingula intcrdum 

 pixdia vel maacipia vintini dcdit : regibus & prouinciisfxpe 

 captiuorum miUia donomiiit, fjepc auxilia, quo quoties vel- 

 lent , fubmifit : L. Paulum Co.' dcfignacum,millequingentis 

 t Jentis flexit, r.c conrta fe ftaict Similialegimusdc Augufto, 

 Ncioiic, Commodo,&Seuero.quorum hic Deccnnalia Impc- 

 rij fui cc!ebran5,dcdit populo frumcntario,itemquc practoiia- 

 nis finguli<; deccrnaufcos Romanos , i.c. noftios viginti ,aut 

 pauloamplius. Koman,ji opcra fuerunt tempoiariavel diutur- 

 na. remporaria erant damnofa , quippc qua ad tcmpus dunta- Magnitu. 

 xat excitabantui : erantqae vel militaiia vt foffajaggereSjtur- "^" operJ 

 res , vinex, & fimilia, omoia ludicia : vcl ciuiha, vt pon« Ca- R"'"^'"'";! 

 ligulx , quem paucis diebus in mari ftruxit , nauibus impofi- """ "^ 

 tum, magnitudine triuin milliatium&quadrantis, id eft.toto 

 illo fpatio, quantum eft a Puteolis ad Baulos. Pei hunc 

 tiiumphantis litu, cum fenatu militibufque inceifit. Diutur- 

 »a crant vtilia. Et hxc erant vniueifalia , vc! paiticularia. 

 f'niuerf^!eriat Roma,omnium opetum opus , & in qua fola 

 fuit quidquid vbiquc tuit. Hanc qui in paite noueiit , noue- 

 rit etiam prouincia illa,qua: pleraque fafta ad hoc exemplar. 

 Nam colonia: habcbant Capitolia fua,fora, bafilicas, theatra, 

 & fimilia , ad vibis domina ac paicntis fui ritum. Quatuor 

 autem funt fpeftanda in vibc. i.Slrw i c]ucm commendaient 

 falubeifimi collcs; flumcn oppoitunum , Tiberis , patci& 

 meic.itor placidillimus , latus ciica eam iugcia quatuoi , fiuc 

 pedcs 400. &nauigabilis ; mare vicinum , diftans 16. millia- 

 lia ; fiim'tas loci , tum quod alpibus ab omni vi fubita , tum 

 quod Apennino niuoita cfTct. i.Vigur»; qux propemodum 

 rotunda, & proindc perfedta fuit. i.Magnitude ; qui colligi- 

 tut paitim ei capacitate tum vibis ,qux quafi duplcx fuit, 

 claufa muris , & non claufa , vtiaque ia ambitu habens mil- 

 liaiia 41. tum fubuibiorura, qux quafi teitia quxdam Roma 

 fine ambitu : pai tim ex hominum in tota Roma multitudine; 

 qux colligitui ex libeiis capitibus , fxpe ad duos hominum 

 millionct, intei quos tiecenta viginti millia aliquando fueie 

 plebii viban.x tenuioris, qux e publico viditabat, imo fupra: 

 item ex numero feiuoiura , qui pluics libeiis fuciunt , cura 

 diuites agmiua famuloiii poft fe tiaxciint, & tcnuioics vnum 

 alteiiimvc finguli aluctint : ex numcto itcm pciegrinorum, 

 militum pixfidiarioium (quibus fui calones) & palatinorum 

 in au!a priiKipis. Fuit igitur Roma vclut commune totius 

 terrx oppidum , & Romani ipfi vckit orbis populus. /^.Decor 

 & ornatus ; ciiiusartifices vaiij ,qui ex Afia& Grxcia euoca- 

 ti;auihores imprimi tres.vidclAuguftus, Nero, &Traianus: 

 quorum ille vtbem inundationibus ac incendiis obnoxiam 

 cxcoluit adeo , vt fit gloiiatus , marmorcam fc rclinqucrc, 

 quam lateritiam accepifTct : ifte ambitione impulfus vibcra 

 incendit, vtnouam meliorcmque rcparaiet ; hic pulchtitudi- 

 ni vibanx culmen impofuic Of'er.j p^irficularia erant priuata, 

 vcl publica : & hxc facra , vel profana. Vrinma crant domus 

 & villx ; quarum hx regias , &qiiidem Petfavum rcfercbant, 

 illx adco erant laxx, vt omnia in fe continercnt ,quzct:m- 

 que mediocris vibs poffct continere , puta circum , & fora, 

 qux erant hypxthta & ("ubdiualia quxdam in:er potticus: 

 adeo magnificx, vt habetent columnas ^ longinciuo petitas 

 elcgantet difpofitas , parietes marmote induftos laqucaria 

 'inauiata, lacunaria vcrf^^tilia, quibus conuiuas alia atans 

 alia facie fubindc delcftabant. Opera facra fuerunt tcmpla, 

 quadiingenta yigimiquatuoi , & plcraijue cx hi« magninca. 



