f Politica: Cap. XVIII, 



ZI I 



tc alitct atque alitcr infttufla. Dignit.ue autc vel opcic jnin\a 



fuerunt Capitolium, Paiulicoii , <ic Teinpluin Pacis. Capito- 



lium erat Vetui, Ihurtum a Num.i, ..V nouum , IlluH Cai>ito- 



liura vctus,hoc piuprle Cap:tolium vocabaiur. lUud in rcgio- 



nc fcxta CitciFlaminij , hocin regionc oi:l:.iua foii Romaal 



fuit. /« C.j^/.(7/io {nouo/ coulidd. i. tfetU^io. ,Sic didum hiit 



a capitc Toli, c6 loci inucuto, cum fuiid.imcntum poucrctur. 



Vndc ipfc mons,in cjuo hxc a-dcs , c]ui ptimo iiJtuniius & 



T.irpi:ius, dirtus fuit Capitolinus. i. Coii.H.orc :cquibus Tar- 



cjuinius 1'rifcus Uruerc ccepit ex voto, quod voucrat bcllo Sa- 



bino : Tarquinius bupcibus pr.ccipuus tuit author opcris, ne- 



<juc ta; icu abtbluit : Horatius Puluillus Conful , pulfis rcgi- 



bus, Confummauit. j. hifiiiuratorts. Ciim prinium illud Tar- 



<5uiiiiorum,bcllo ciuili Sullano, ncgligcntia cuftodum.incen- 



dio pciiillct , SuUa eodtm in loco altcrum inrtruxit , fed noi\ 



dcdicauit, verum Lutatij Catuli nomcnci fuit infcriptil. Tcr- 



tium fuit a Vcfpaliano. Nam illud Catuli arlit ciuili bcllo Vi- 



telliano Atquc hoc tcrtium a mottc Vefpafiani , fub Tito,rta- 



tim atfit : Atque ita quartum Domitianus inflaurauit. 4. for. 



nta. \ qua:dcfcribiture litu , quod fuerit pofitum in alta crepi- 



dinc : tum c capacitate.quod in ambitu habucrir odo iifgcra,i. 



e. pedes oftiucentos:fcd (ic vt qu.<idratum peue clfetjita vt ca- 



pacitas e:us fucrit pro orto millibus hominum:tumi" dilpofi- 



lionc columnarum, quibus circumcinituin tuit : tum dcniquc 



ex numero cellarum , quae in eo tres ; quarum media fuit lo- 



uis,vtrimquc altcra lunonis , alteia M netus. ^.Ornntti'!. In 



primo Tarquinij Capitolio fucrunt acnea limina , trium mcn- 



larum argcntea vaf3,quadrigx aurc:£,clypca inaurata,(ciugrs 



inaurati , laquearia aurata Catulus tegulas a-rcas inauraiiit 



primus, S: Auguftus in cellam louis vna donationc contulit 



XVI. milliapondo auri,&: quingcntics HS.ingemniis. In vl- 



timo Domitiani omnia fueiunt fumma : ita vt 1'lutarchus 



fcribat,in folam inauraiitionem impcnfa fupra duodccim niil- 



liatalcntorum ,i.e. feptem milliones ,&quode.'ccedit. ?an- 



ihein fic diclum , quod formS fua ccckim deorum , vt ethnici 



loquebantur^fedem rcferret, ac finiul plure? deorum iniagincs 



complciflcrctur. Extrucflum fuit ab Agrippa', gcncro Au^ufti, 



qui id ft tuxit in tertio fuo conlulatu. Laticudo & altitudo par 



fuit,pcdijm i44.0rnatu<; tantus,vt Plinius hoc tcmpkim intet 



puichercimaoperum reccnfeat Tcmflnm Pa;-^ a Vcfpaliano 



conditum fub inltia imperij.fuit foroproximum, longii soo. 



latum loo.pedes.Pulcherrimumfuitomniumin vibeopernin, 



itemque ditiffiraum. Subiio & improuiso confl.igrauit fub 



Commodo : malo fane augurio , vt tunc Romani interpre ta- 



bantur , periiffe fibi paccm. Opera RDmanii Poiitica fuerunt iii 



vrbe.vel circa cam. In vrbe crant fora,lauacra , & ftatux. Fom 



fuerunt in vniuerfum XVII. qaorum communisornatus con- 



liftebat in porticibus,quibus fori ambitus claudebatur ; in co- 



lumnationibus,quz triplices, quadrupliccs,vcl quintuplicesi 



&denique in magnis zdiliciis , vt templis, ba(ilicis& Chalci- 



dicis, qux exteriiis circumponcbancur. Erant autem fora alia 



venalia,alia c\ai\ia.l'e>jalta, In quibus Ipccics ceita: venalesrvt 



forumSuariura,Pifcatorium, Piftorium, Boarium. Olitarium. 



Ciuilia erant,in quibus rcs ciuilcs & lites agcbantur , numcro 



quinque.i. «(i«7««»»),fic dicflum a Romulo ; alias Vctus, Ma- 



gnum & Latium. Situm fuit inter Capitolinum & Palatinum 



monres. i..7k/;«w ; quodauthorem habuit Ca:farem.Dio Caf- 



(ius fcribit , hoc forum pulchrius Romano fuiiTc. ?. /*«?"y?«OT; 



quod conditum fuit ab Aiigufto ; quod videret hominum & 



iudiciorum multitudini non fufficereiftaduo. ^.Tranjl.-nrinw, 



fic diilum , quod per id in alia opportune tranfitus effet. Alias 



diciturPalladiuin a Mineruaprffide^item forumNcrua2;quiid 



a Domitiano affedum petfecit & agnominauit.j. ^'lpinm,Cme 



Traiani:quo opcre viiila fueruntomnia illa, quae inuiifla fue- 



rc. Et hoc foium vel fub affiduitatc videte , rairaculum fuit. 



Lj«.*/-)-/8fuerunt (hipenda: niagnitudinis : adeo vt Ammianuj 



ron vcrcatur (cribcre , Lauacra in modum prouinciarum ex- 



trufta. Inter hacc excelluetuntthcrmx Antonini& Diocletia- 



ni : cx quibus illa: habuerunt fcUas rnille fexcentas , c polito 



inarmore ; hx ter niillc ducentas. Ornatus illorum fuit maxi- 



nius.ex ftatuis,cplvimnis , marmoribus , picfluris. Alia fuerunt 



giatuita, qualia tempore M. Agtipps fuerunt 170 :aliameri- 



toria.in quibus paruo a;rc,vidcl. quadrantc,liccbat lauate.La- 



uabant autem quotidie , de more. ituri iam ad coenam. Statnt 



erant infinit.T,non folum matmorei & xrea.fed etiam argen- 



tei,3ure:E eburnea:. Varia: fuerunt ipfarumfpccies, colo(leaE, 



curulcs , cqueftrcs, pedeftres, equorum , lconum, fphingum, 



obelifcorum CulVodicbantur a milite,cuiuspnfedtus dicrba- 



tur ComesRomanus , quod opera vrbisfcruaret : OfRciuni 



ipfum vocabarur Comitiua Romana. Circa ■urhem erant via: 



ftiatx, aqusdudus, & cloacae. !'«/?»•/»/* pleracque ad munitip- 



nemerant comparatx Itiiis erant tripliceslapides. i. Gran- 



diores,qui viam ad oras arflabant,ne difflueri* Hoc erat mar- 



ganari.i. Cippi quidam eminentes , inquibus infidcrefcdis, 



onera reclinave , & ex iis iu equura afccndere fas effet. li cre 



bcrrimi difpofiti per rotaro viam. Columella: ; qux notis 



merorum incifx milliaria notabanc. Hinc ille mos pcr lapides 



tomputandi. L^tus vprumquc vi.TEprsicxebant vaiiamonu» 



nienta & fcpulchra virorum illuftrium , libcttoium , fcorto- 

 luiu, (ctuoruin : <\\ix viancibusctant veluti codices Inpiimis 

 dux vix fuctunt inligncs, Appia, & Flaminia. Appia fhufta 

 ab Appio Claudio Ccnforc , longa ptimitm fuit ab Appio Ca- 

 puam vfquc , poltca Btundufium vli-juc ; lata pedcs 1 5. Fla- 

 minia non brcuior fuit Appia. Nairi Koma Ariniiiiuni vfquc, 

 & inde porid Aquilcum duccbat. Ai^uiiduftii- inucnii fuin 

 ab Appio Claudio Cculorc, codcm qui vias ftcinerc inlhcuic 

 Mox autem ita vbcrtim aqua induii^a fuit , vt quifqu. dunii, 

 aut in vicino habcrct copiam. Canalium magnitudo taiitjv 

 fuit, vt vir cqucs commodc pcreos poffct inccdcic. Arcus 

 & fomiccs aquxduifluum quibufdam in locis luldaiati fuc- 

 runt ccutumpcdcs. Quulain caaalcs a quadragcfiiiio niilliari 

 fucrc perdudi , per vallcs & montcs. Talis aquxduclu-, fuit 

 Claudii , qui vicit antcccdjiucs omncs , quippe a quadr:Jg»:- 

 fimomilliari.ad eamcxcelfitatcm , vc in omncs vtbis moiucs 

 lcuati influxerint Curtius atquc Cxrulcus fontcs. Fucrunc in 

 vniucrfura aqu«dudus X X Addit.imcntaaquitduttuueiant 

 lacus millc trecenti quinquagiiiia duo qui crant aquaium ii» 

 publico rcceptacula. Scxccnci hoiiiines pcrpct.ii t'ucri,int .id 

 aquarii tuitioncm C/ .1. tfacicbantad mun.litic &qu.vmuii- 

 diticmamatjfanitatcm.Latxerant pcdcs 16 altx rotideni.Prx- 

 cipu.x erant,('eptcm,quot ctant montes. Nam cx i b d'jflucbat 

 & dcriuabantur aqux ac loides , &. in iu.igi.aiii vnam CLuflue- 

 bant, pcr quam alucogtandiore extra vtbcm fcrcbantur 1'rx- 

 tct has tucrunt minut.x iiuuimcr.T. T.mta fiiic ckijc.uu v.ifti- 

 tas, vt validosalicjuot terra: mocus, & vari.is ruiiia.> inde, fcii- 

 bant cxtitiffe. Si cloaca: non defluereut aut ncglisoretut, c.n- 

 fores in earum inftauratioue milie circircr t.ilcnta impcndcre 

 habcbant necelle. Invirtute Roma ^i fpeftantur duo , viri , & 

 virtus ipfa. *>''■< ciant capita , membra minora. Communis 

 omnium nota erat toga : propria fcnatoium ius laci cl.iui <;e- 

 ftandi , ecjuicum aureus annulus. Cupiia erant potcftates.pac-. 

 tim lacrac.parcim ciuilcs. Poteftiee ac dgnitatcs facntRomnnc-. 

 tum erant Pontifcx Max. Pontiliccs qui diccbnntur minorcs: 

 Augurcs:Rex (acroru, (cu rcx faciifitulus:FLuiiiucs : Fecialis: 

 Pacer part3tus,fecialiuiTi piinccps:Veftalcs ; Dnumviri facro- 

 tum:Septcmviri Epuknir :Salii:Sacfrdotcsbonxdcx:Curio- 

 nes:l'oticii : Pin.'irii;Lupcrci:Galli : Fracres aruales : dequibus 

 prolix^Pi;»'fl»«< procymn.^f.vvt ter' .j.ir' . feeun'^ . Ciudes l:oma- 

 nori(m poteflates 3iCi\ign'n:ites confiderantur vel libcra vel mu- 

 tata Rcpub. Lihera lep. e!antS<:n.ito'.es & Equites ^en.i.cres 

 ab .-etate dicli ,i cuia patres,inirio a Ri>mulQ centum faifli: 

 pofteaad ttccetos creuere, &in libera Rcfp.fic mai feie,v('que 

 adLiuiii Drufum.quiin fuo tribunacunumeriiauxit,&ad (Ix- 

 cenros fecit. Atquc ica manfille videcur ad Cifarem, qui am- 

 plificauit, & vel ad tpille allegit AuguftusadnumcruiTi veie- 

 rem,i.e.fexcetos,redegit. Viles & fordidos n5 facile admiite- 

 bant:inopes nunquam. Si quis eo loco indlgnus, amouebatur. 

 Fiebat id filcntio, ita vt in recitando fcriatu(faciebac id publ^- 

 c^) nomenelus prxterircnr quem fcnatumoium vellent Pri- 

 mus in fenatu recitatus, dicebatur Princeps Scnatus Nota hic 

 dilcrimen inter Senatum proprie diiflnm, & Scnatorium ordi- 

 nem. Ille certo numero ftctit,& qui in illo habcbant lus fen- 

 tentlx. Hic latius patuit,& iuucncs quoquc ac fcnatorii fiiio;, 

 ali6fquc equites ilhiftres complcxus fuit. His enim, «juo ce- 

 lcrius reip.affuefcercnt, proriniis a virili toga latum clauum, 

 ( infigne Senatorum ) indiieic liciiip. Ejui e crant in tt plisi 

 difcrimine : vidcl. equo publico.iudiccs, & qui ccmmuiii no- 

 mine dicebantur eqnitct. Ancc Coff. eiat Rcx : Tiibunusce- 

 lcrum , a rege proximus : Inrcrrcx. Pofl exaflos reges evant 

 Coff. Procoff. Didfator vMagifter equitum : Cenl'orcs : Prx- 

 torcs: Praetores prou'nciales ; Proprxtorcs : Laci Procoff. & 

 Proprxtorum : Legati Confukim : iEdiles plebjs : Curules: 

 Ceteales: Tribuni plebis : Tribuni milltum feu militares 

 confulari poteftate : Quxftores vrbani, fcu xrarij : Quxfto- 

 res prouincialcs : Quxlfores parricidij : Proquxftorcs: De- 

 ccm viri legibus fcribcndis , & licibiis iudicandis : (^uinque 

 viri mcnfarij , turribus murifcjue rcficiendis , cis & ^''isTi- 

 berim : Quatuoruiri curandarum viarum : Ttiumuiii capita- 

 les , nofturni , valetudinis, monetales, reipub. cgnftitucnd^, 

 colonix dfducend.x , iuuencs idoneos ad arma conquirendi: 

 Cutatores tribuum : Duumviii nauales , pcrducUionis CiuiLs 

 Romanorum poteUates mutata refuhl. funt Imperatores ; Au- 

 gufti, donati tribjinitia poteft.-;te , pontificatu, eonfulatu: 

 Principes iuucntutis, di(fh Cxfares , & nobiliffimi Cxfarcs: 

 PtxfeiSi vtbis , xrarij , prxtorij , frumcnti poptilo diuidendi, 

 vigilum , itgypti, Prxfcflurarum , Confularcs quatuor per 

 Italiam : Aduocati fifci. Auguftus quoque vatios niagiftratus 

 creauit. Vide Pon'anum d.l. ^ loh.Samofcium mafium Polr.nis. 

 Cancellarium de Srnatu Pomino. Mlnor/f membra reipubl. func 

 plebs,cuiusdifcrimen fumcbatqr a ccfu, & gencre:atque hinc 

 alij cranr ingenui, alij libertini, alij liberti Qui magiftratum 

 petebant,candidati dicebantur. In plcbe multi erantminiftri 

 magiftrataiim,putaScribx,Appati:ores, Accenfi, Inteipietes, 

 Ptxcones,Liftores(qiiorum infignia fnfces & virgx: Viatorcs, 

 Scrui publici&Carnifice';, qui non folum in numeio ciuium 

 i)on 9tai)t, fed ne doa^icHiusii quideiu in vvbe habebaat Ei(l 



«niin 



