Politiccc Cap. X V 1 1 T. 



215 



Rcet Rattennam, Biuinm JEmHUni , Fortim Fomfitij , Foriim Li- 

 uu , fyc. 'jui omniu fit. memorit Pifinui auui : dciude Carolu-i 

 genitor noiier , fer Aiherium ^y Meyn.-.rdnm , Aibarei ha fpcnrc 

 mijjos , beato Vetro , liufqne fuuefjOTibus fcripio ctncefftrunr , ncs 

 item frobiimtc4 Atqueconi.edimiUj^c. Foimulam intcjjtam vidc 

 in Eufebiocafiiuo //.^.Quomodo^gituiha/c oniuia aConftaa- 

 lliiio Magno donaM fueiunt, fjux Pontificcs a logibus Gallo- 

 luroaccciicrunt ? <viuo iurcvcl iniuria , iam non dilpuco. Id 

 latis liqucre potcllcxillai]u.cftionc, //« prineefs fo\Jf aiiniare 

 Qiumlo & bon.ireipubHci , quam fupia ventilauimus. Ad inftitutioncm 

 ^uomoHo £iciflorum Septcmuirorum qubd attinct , dilHncflc rclpou- 

 UeaofM' dcndumcirccenlcuuis. Nam ordo Eledorura confidcrandus 

 crt rationc ottus , & conlii mationis. Ortus cll hic ordo tem- 

 porcOthonis 1 II. circa annum Christi j^o. itaut Hcnri- 

 cus Claudus , qui & faadus,fuccelTor Othonis fit primus Im- 

 perator ab Elcftoribus crcatus. Verum ex hiftotia Frideri- 

 ci Impcratoiis , &: Iiinoccnti j I V. Papa: , anno Cii R i s t i 

 li4y. patet.nondum tunc luilfc conllitutumordincm elcfto- 

 tura.vti nunc eft. Confirmatus autem fuit hic ordo , & , vti 

 nunc c:l, conftitutus tcmpore Caroli I V. Nam vfcjue ad Ro- 

 dulphum I. aliorum ctiam principum fit mentio, qui Impcra- 

 toiis elciSioni intcrfuerint , & ius fufFragij vna cum aliis ha- 

 tuctint. Ncquc cnim Bohcmia ante Rodulphum I. ad Im- 

 pcrium pettincbat. Liquct ctiam , fubSueuorum Imperio 

 quandoque plurcs 7. elcLlorcs extitifle ; vctum poft Fiidcri- 

 cum I I. ele(5torum numcrus magis magifquc fuit diminutus: 

 doDcc Carolus I V. per auieam Bullam adcertasclalfes & fa- 

 niiiias Scnitum iftum alligauit,leoibufque conllrinxit Huius 

 loci funt verlas ifti : 



MogHniinenfii , Treuirenjis , Colonienfis, . 



Sjultihct Imfertfji! Cnncetiariu! loorum. 

 £t Paljtinus Vnftfer. Vux poriitcr enfl> : 

 MAnhic pr.ttofiliii camen :finceTna B^h'mw. 

 Hi fia'nunt Dominum cunHii ferfectila fwnmum. 

 Quid veio diccmus ad ea , qu« a magni nominis hiftoricis 

 adfctuntur , qui maiorem huic Seuatni Eleiflorali anciquita- 

 tem tribuunt ; Exiftim.int illidecrctum illud dclmpeiii pro- 

 ceiibns non tempore Ochonis 1 1 1. fancitum , fcd potius in 

 vfnm reuocatum,quod a Caiolo Magno iam ante faflum tuif- 

 fe Suffr:du' Petri probat , & Hirfiuenfe Chrotncon coiifiimat. 

 C^uid , inquam , hic refpondebimus ? In prompcu eft lolutio. 

 Hirtorix teftantur.ante Ochonem III. Imperatoriam digni- 

 tatem fuilTefere haEreditariam , non eledltiam. Incun.ibula 

 tamen huiusScnatus fottc dcbemus Carolo Magno. Nain 

 Carolus vniucrfam Germaniam in quatuor diuifit C3pita,Bo- 

 ios, Sueuos , Francones , & Saxones. Francones Ecclefiaftico 

 principi fubclTe voluit : rcliquis quoquc ccttos principes prx- 

 fecit : ex quibus deinde elcftores orti , ex Boiis Palacinus, ex 

 Saxonibus Saxo, cx Sueuis Btandeturgicus. Cstcrum B'llnr~ 

 minuf Ib %. dftran(iAi. imteri'., vult,ele<Sores temporc Otho- 

 nis III non ab Imperatotcfed a Grcgorio V.Pontifice maxi- 

 mo inftitutos fuiire.Scderrat.Cumcnim Otho Imperatorpro 

 fua.qua valebat,perfpicacitate,odoraretur,ltalos bella cx bcl- 

 lis.fjditiones ex feditionibus fcrcre,nifi arcftis quibufdam vin- 

 culij eleitio Imperatoria conftringeretur , fanxit , vc dcin- 

 ceps,non pet fanguinis fnccellionem , fed per Septemuiros, 

 ceulmperij Officiales,Impcrator cligeretur : vt praiter Blon- 

 dum,Platinam , Bergomatem.Cranzius , TrithcmiusiM. Po- 

 lonus, & alij teftantur. Quod autem Trithemius decretum 

 hoc Gregotio V. tribuit , aJ conhlium , non authoiitatcm 

 Pontificis refcrendum eft : id quod ipfe Innocentins III fate- 

 tur,quando non vi aut authoiitate Gregori],led vigoretrans- 

 lationis Impctij faftam effc hanc conftitutioncm,innuit.Idem 

 Linocentius difeite tradit,conftitutionem illam ante fua tem- 

 pora in vfu fuilTe. Sic eniin ait : lUu erincifibmiu^ (y fotefla^ 

 temeffe eligendi mferatorem recignofcimut , ad i^uos deantiquif 

 crn uztudinc pertinet. 

 *o loco De iure Canonico iam vidcamas lus Romsnum, quo om- 

 r°«'"' "^^POf"'' vtuntur ,partim eft ciuile , fiueCa:fareum,quod 

 \an* ab luiperiali maieftatcpendec , partim Canonicum feuPon- 

 tificium , quod Poutificia auchoricate nititur. Non folum au- 

 tem(i't funt vcrba/M/yP.T«/ « Brlgd !n Ifagoge Iurii)\\\tc ciuili 

 in ncftiis foiisvtimur, fcd ctiam iure Pontificio : quod fa:- 

 peciuili priual''t. Rcfte dicit fffe. Nam ius iftud Canoni- 

 cum vcl cx tundamencis Scripturx , aut iuiis ciuilis j fumtum 

 cft , vel cx dctortis Sctiptura: ac Patrum fcriptis compiiatum, 

 vcldcniqucex Pontificum RR. fimbrias fuas cxtendcntium 

 cerebro hauftum. Qua; funt priini ordinis , merito ciucs Ro- 

 manos- obligant:qux fecundi & tertii otdinis,nonitem. Tales 

 funt florcs ifti cx Gratiano : Si^ufntam effe regtdxm Ecclefii 

 Romana , qrufi- B. Petri fedes : Sck licere Concilium habere , nifi 

 p^rmitrente Pafa Leges Ecctefii. Rornam feruandm ejfr, tanquam 

 ifjitM Petri^vocefronimciatas : Imperatorem fubeffe Pap£,nonfrs,- 

 ei'e : Pafi licerefoputum eximere k fide t^ iureiurando, cjuofrin- 

 tipifno tenetur : PapiHcere , Imferatorem remouere loco ^ magi- 

 flratu. Plurcs huiufmodi florcs coUegic Sleidantu Lib. 3. de 

 •juatuor fummu Imperiis ad tiiultim Friderictu 1 1. Irr.ferator. 

 Non ab re fuerit , hoc loco paucis dilTcretc de paititione iuiis 

 Tom.lU, 



ciuilis&Pontificij. Tituli vttiufque vocantui rubric.t; , quod 

 anciquonioicminio fcu rubtica iiotari fokbjut. Vudc l'ct* 

 fiusfatyia j. 



kxceptofi JuiJ Mafurl rubrica notauit^ 

 £c luucnalis futyr.t^. 



Verlrge rtibrae 



ktaiorum trges. — — 



lus ciuilc a luftiniano Impctatore in tria Volutnina rci- 

 aiflumcft. Ptimumlnftitutionum,quoiuriscpitomc ifngoi^- 

 ca contincntur: altctuni Digcftorura.fcu Pandedoium.quodi 

 cx vctcrum ICtorum libris compofitum cft : tctcium Codicis, 

 quo Irapcratorum Conftitutioncs contincntur,cxccptis ipfiu» 

 luftiniani Noucllis , non vno tcmporc poft compofltioncm 

 Codicispromuigati.sqa.cin vnam volunicn .\ ncfcio quo rc- 

 lata: fncrunt. His fubiungi folcnt confnetudincS»fcudalcs i 

 priuatis quibufdam Doftonbus litctismandact.Porioin Di- 

 gcftis fiue Pandcflis continentur ICtomm lcripta & rcfponfa, 

 quac iuris artcmplcniffime tradunt. Vocantur Digefta iquia 

 tituli non fnnt temcrc congefti , fed otdincdigcfti. Pandcds 

 autcm appcllantur i quia vniucifam fci^iuris arrem ac pcni 

 omncs lcgitimas dccifioncs complc<ftuntur. Codcx pradlicas 

 decifiones habet:ac in Digcltis thcoiia &: ptaxis iuiisfimul 

 continetur. Inftitutioncs tautum clcmenta iuris prima conti- 

 ncnt. Pandecli diuiduntut in fiptcmpattcs,non habita la- 

 tionc artis,(cdnunicti , vi vidctui , mylHci : quia feptcnarius 

 vulg6crcditurpcrfc.ftus. Pr.xtercadiuiduntur m libros quin- 

 quaginta,& in fingulis libris plcrumque coUocantui plurcs ti- 

 tuli. Inftitutiones funt vcluti Ca^tiechefis ICioium.Codcxiyil' 

 i|oj;i'./'ficdicitur: quia priftantilfimus lurij libcr eft,fiuc ma- 

 tcnam fpciflcs i quia maximc dccifioncs praifticas,& iusquo- 

 que lacrum in Inftitutionibus ac Digcftis prartcrmiirum cou- 

 tinct : fiuc ad saufam cfficLentem tefpiciasjquia fingul.-t legcs 

 in hoc opiis relatx ab Impcriali maicftace profcflac funt.Diui- 

 ditur in Xll.iibios vt oftaua fphxra in Xll.figna.Septcm par- 

 tcs l-^andcdljrurrt funt quafi fcptem cceli planctx. Imperiales 

 Confbtucioncs in Codice func l^cUi in oftaua fphatra. No- 

 uellx Conftitutiones , titulis dcftituta , acccdunt non alitej 

 quam odlaux Iphira primum inobilc aftris carens,qux com- 

 paratio cft Pacij In ifago;'. lus Pontificium ad imitationcnl iu- 

 ris ciuilis confciiptum eft. Kam Decrccum Pandcdis, Decic- 

 tales Codici proportione vefpondem. Vt enim in Codice Ira- 

 perialcs,ita in Dccrccalibus Pontificis Conftitutioncs conti- 

 nentur. Et vt rcfponfa piudcntum in Digefta , itaPatrumpla- 

 citain Decretum relata fant. DecretaLis\g\x.\xx c^\iio\3:(m\t 

 Conltitutioncs fummorum Pontificum, qus vim Icgis habcre 

 crcduntur. Hi diucrfis tempoiibus conditx , ccrtis quibuf- 

 dam volumlnibus funt conclufi. lu vniuerfum funt quatuor 

 ipfarum claffes. 1. Gregoriani;(\\ix\ai^\x Gicgorij Pomificis 

 a Raymundo Capeliano&Poenitcntiario in vnumvoiumcn, 

 & congiuos titulos funt digcllae ab eodcmque Pontifice ap- 

 probatx. Hx xafi' t^cxLa vocantur Decretales Atque hs tem - 

 poie ac perfc(ftione primum obtinent iocum : nec funt in 

 leqq.Decietalium voluminibus alij tituli,nec alio ordine col- 

 locati,quam in Gregorianis. Illud tantum difciimencft,qu6d 

 Crcgorianacompilatio plures habct titulos,qui in aliiscom- 

 poficionibus defiderantur. I I. Bonifaciiin.i \ qux Bonifacij 

 Pontificis mandato pcr Guilielmum archicpifcopum Ebrun- 

 dunenfem , Berengarium epifcopum Bicerncnfi:m.& Richar- 

 dum Vicecanccllanum recognitx , & in fextum Decretaliam 

 relatx funt. III. Ctementini ; quas Clcmen', V.edidit.magna 

 expartein Concilio Viennenfi : loanncs autem XXII eius 

 in PapacufnccefTor in vnum volumenrcdegic. I V. P.xtraua- 

 gantes\<\\ix funt noux Poutificum Conftitutiones,atque extra 

 triailla volumina quodammodo vagantur. Hx refpondcnt 

 Nouellis , quas Grxci dicunt »eap«,- , fcilicet S^mieif. Sunt 

 autem alis extrauagantes loannisXXII. aliae communes, 

 diucrforum Pontificum. 



Penukima controuctfia.qux eftdepace rcligionis ,nobis *» p>xr«- 

 iam eft cxcuticnda. Dcfinicur autem hic pax religionis cdi- Ro^aoV" 

 «ftum decerta religionis in Romano Imperio libciecolendx imptrio 

 facultate ,concoidiftatuum lufFfagio , fub grauifTima pccna P"'''*"''»* 

 promulgatum. Eft ediclum,'ii eft ,conftltutioPrincipis , mo- 

 narchiain reprafcntantis>eam dico monarchiam, in qua ordi- 

 nes funt eleftores,ptincipes , daces,comites,ciuitates,puta li- 

 bettace gaudentes. De certa religionisfacult.ite , non hxiefeos 

 nOTorix exercitio. I iher^e exercenda , non morc Libertinorum, 

 fed bonoruni Chriftianorum. Concordiflatuum fuff^ragio^euam 

 ipfius Impeiatoris Caroli V. principis viftoriofifTimi, qui no- 

 uem confccerat cxpcditiones in Gcrmania,fcx in Hifpaniam, 

 feptcm in Italiam.deccm in Be!gium,quacuor in Galliam,duas 

 in Africam. Eius enim aufpiciis hxc pax primilm eft initain 

 Tranfadione Paffauienfi , anno Cristi in^- ^ poftca 3 

 Ferdinando regc Romanorum, fracrecius,anno i j ^5. in Co- 

 miciis Auguftanis iulfu Caroli cekbraris , fancita &promuI- 

 gata :quamipfam conftitutionem ipfe Carolus arprobauit,& 

 confirniauit. Hisitaq; Comitiis conftitutio depacc rcligionis 

 poft conucntumPafrauienfcm naftaeftpriroum robur ,idque 

 communi proceiumfufFtagio, in comitiis poflea Ratiftioncn- 



T * ■ £bus 



