276 Encyclop^di^ Lib.XXIV. 



condecoretur : quemacimodum Acadcmiam Athenis fuirte 

 ornatam, teltis cll Paufanias in Acticis : dc quo ornacu paulo 

 poft Eiittianquillus, i\ i fltcpitu tranleuntium , &opihcum 

 tumultuantiumricremotus. Eric deniqueinfignis humanitatc 

 incolaium, fi iUi ncque nimis fint diuites.neque nimis mopcs. 

 Illicnim fcrme nolunc.hi non polfunt ftudiofisaccommoda- 

 rc cam qui rcquiritur , operam. Nequc tamen ticri potclt , vc 

 om i)is fchola cum L) cco Ariftocclis fit in loco accomodatilfi- 

 mo : fatis ell,(i (it loco commodo. Necjuc omncs fchol* pro- 

 pcer hotcos balfami & pahnarnm extrui poflunt ,quoci dc 

 fcliolis H^ (fenorum meinoti* cft proditum. Satis igitur bene 

 Mufj.s; vtait ille)credemus habitate in locis mcdiocritec 

 amcEiiis, FriuUegi.%, qux magiftracus debet conccdctc pcrfo- 

 nis & rebus fcholafticis , funt communia , vel piopria. Cora- 

 iiiuiiia fuiu , quibus omncs fcholi illuftres gaudent : quaha 

 pocilfimum funtquatuor. Frimttm cft Friderici Batbaroff* 

 Imper. l^h.^.Codic. ti.'.\ j.de fccuritate ftudiolis data vel dan- 

 da,dum (t confcrunt in certa loca ftudiotum caufa : vt'ncmpc 

 fccure pofriiu adirc cmporia bonarum litcrarum , & (ecurc in 

 ;is habitare. Eciam bclli tcmpore intet hoftes funt priuilegia- 

 rii , feu priuilegiati. Srcundam eft: Conftantini & Marciani 

 Impp.qund lludiofi fint «Tf?.«i7«i , liberi aveciignlibm , feu,vt 

 IinpLtarot loquitur , quod ipforum merces fint improfcfTaE: 

 quod item libcri fint a muneribus & oneribus ciuilibus. Ter. 

 titim eft varlorum Impp. regum & Poncificum RB.. vt nullus 

 IrifiRcdor ftudiofum capiat& retineat:qui fccus faxit^adio- 

 ne cadat & i.ifamia notctut : vtque reftor ciuitatis , qui hanc 

 iniuriam ftudiofo fieii paffusfuerit , vcl illacam non vindica- 

 uerit , ufdem ccneaLUrpccnis, dignitatcmquc amittat ^tiar- 

 tuin cft dc foro ftudioforum:vt in quocunque negotio,&: qua- 

 canque in iite conucnti fuerint,habeaiu optionem & elcdio- 

 nem iudicis.fiue conucniantur incaufa pcfuniaria, fiue incri- 

 min.:li Quod 'iX fcholaftici grauentur vcl opprimantur,imme- 

 diareappellare polfuntad tribunal Impcratovis aut principis; 

 qui cos omnino iir protciftionem fuam rccipic, & ab iniuriis 

 polKcitus cftcos vindicaie. Prxtec h.xc priuilegia gencralia, 

 funtmulta fpccialia in variis lcholis. y [de Gregorium Tolofa- 

 numlib.1%. ffntag.de r.p.cap.j. Conceduntur autem priuilegia 

 ftudiofis bonatum artium ob quatuor caufas , vt tcftacur Fri- 

 dcricus vEnobarbus fcu Batbaroffa d.LCodiif.x. Quiaeorum 

 fcicntiatotus illuminatur mundus. i. Quia amore fcicntitc 

 patrias fuas rclinquunt , & cx ciuibns fiunt quafi cxules , cx 

 diuitibus paupcres piopter fumtus ftudiorum. 5 . Quia cum in 

 longinquaspioficifcuntur prouincias, ftudiorum caufa,vitam 

 pcri^culisexponunc , imoprop^ negliguiK. 4 Quia ex praua 

 quadaraconfuccudinc corporalcs quafdam iniurias a viliffi- 

 misplcrumquc hominibus patiantur. Confule P. Cregorium 

 d l. 0» 4n^r. fricciiim derepubl. emendanda , traci. de frhola. 

 ^otio (lipend a fchfla(lica{\.\nt nerui fcholarum. Hasc itaquc 

 ma2;iftratus conftituct cxcmplo Chriftianilfimorura princi- 

 pum , Conftantini M. Valcntiniani , Caroli M. Alphoiifi rcgis 

 Arragoniae:ccrt6quc ftatuct,intcr notas tyranni hanc non c(fe 

 infimam.fi fchol.-e toUantur vcl afrligantur.ftipendiaque (cho- 

 laftica minuantur , vcl cripiantut, vt in Antiocho Epiphanc, 

 Ncroncac luliano Apoftaca vidcre eft. Neque vcro eft, quod 

 magiftratus aliquam difBcultatcm hic caufecur:cum ex coin- 

 muni arrario , fiico , & rcditibus tcip.particula faltem dcccrpi 

 queat ad conferuationcm fchoiarum : vt nihil iam dicam de 

 reditibus monafteriorum ,qua: olim fuerunt fcholi optime 

 jnftituta;. Quo pertinet confilium illud, de ditiotibus a-nxm; 

 monendis,vt aliquld in communc conferant,quod ad fchola- 

 tum conferuationcm faciat.Ita fi inftituant rcs fuas pij princi- 

 pes,tria ftipendiorum fcholafticorum gencra, qua: ab eruditis 

 affignantur.facile potcrunt habcre. Salaria dico , qua; docen- 

 tibus non tantum fufficiant , fed etiamad ipforum honorcm 

 pcrtineanc. Bcneficia dico,quibus optima fuftcntantur inge- 

 nia , quorum conatibus obftat res angufta domi. Honoiaria 

 dico.quibus docentcs & difcentes cxttaoidinarie'infIamman- 

 tur & animantnt.Hic fuccurrit confilium matutum dc pracce- 

 ptoiibus humiliorum claffium ; quod vna mccum probat Rc- 

 ucrcndus & Cl.Vir.Dn. loannes Pifcatot,qui illud Genciofif- 

 fimo illufttis Schola- Hctbornenfis fundatori fe quondam 

 dedilfe tcft.arur. Coafilium illud ita habet. Aget hoc princeps, 

 vthi talesamplo & lauto fruantur falario :vt ne vcl rebus 

 domefticis , vel triftitia quadam auocentut a dextta nouello- 

 rum animoium inftitutione , qu.-e fundamcncum eft omnis 

 eruditionis & felicitatis in rcp. Huic fini adhibcrc oportet 

 dodtiffimos homines inclaflica tt;hola , etiam infima. Sicuc 

 cnim vitium primi concoflionisnon potcft corrigi in fecun- 

 da ita qua: in cla^fibus infimis ncgliguntur , nulla rationc in 

 fupcrioribus emendaitur. Ad ha:c ca cura incumbit pio prin- 

 cipi, vc falaria tempcftiue diftribui curct : ncque ipfe occafio- 

 nem vllam prxbcat iuacntutis informatoribus , vtrcmittant 

 de fuo fcruore. In hunc fincm conftituendi erunt fcholatch*, 

 homines litetarum pcriti , & licct.itorum amantes , qui pol- 

 lcant authoritate , rfuquc rcrum & expcrientia fint ptaedlti. 

 Atque hijcomniapcrtinctit ad principcm.curamque principa- 

 lem: ac proinde ad policicam psccincnc. In fcholaftica au^em 



qu^ritur, quidfaciendum fit.docentibus & difcentibus , vt 

 lchola ritc fundctur , fundata confcruetur. In his ergo dein- 

 ccps fe occupabitrtylus nofter. 



1 1. Fraceptor idonem efl , cjni efl dtdnBictu, Dei timens, ^^'^^ ■ 

 & experientiapntditni. pr*«j>i' 



QValitates fcu requifitaprxccptoris & difcipuli funtvel 

 communia,vel propiia. Comraunia ex ethicis funt repe- 

 tenda:propria hic enarranda.Piincipio autem tria rcquiruntur 

 in pnceptorc : de quibus iam otdine diffcremus. Primum cft 

 fcientia frugalis & fobria , coniunifta cum ^M/xftfi s^f^ijj/J/iK)?, 

 dnno docendi. Volumus itaque prsceptorcm elle dc»fliiiri & 

 difcrtum. Sit dodus, ne docendo ipfe primiim difcat. Si cnim 

 vfpiam locum habetillud vulgatum , Scndifcere,fed diduijje: 

 fanc hic locum habet. Sit difercus.vt ani.mi fenfa poffit dextri 

 efFari ,& amccnitates , vel , vtScaligerait ,felicicates ingcnij 

 poftit communicare. Sed fxpcnumcro accidit , vt pticeptot 

 fit aicnarius , quod in vitio raaiimo ponitur apud Quintilia- 

 num. Eruditionihuic , quam requitimus ,non tantiim oppo- 

 niturafinlna, vt vocant,infcitia : fcd etiam fcicntla ebria,qua 

 quis vcl opinionc ncfcio cuius eruditionis obruitur tanquara 

 lethxo poculo , vcl varietate & confufione rerum, quas lcgit, 

 ita turbatur fimul & oneratui,vt loco concoftionis fubfcqua- 

 tur vomitus. Huc pertincnt ftcntores Homerici,qui hauftum 

 laiftis gallinacei te daturos promittunt. Profundc doftuta 

 prarceptorem requirimus , non fuperficiarium aut vcntofum. 

 Dcindc fcicntix condimcntum efto coiifcientia, caquc tcncr- 

 rima :quipfXceptor fit Dci timcns.ac proinde laccrtotus in 

 vocationc , candidus & fidelis in inftitutione ,manfuetusin 

 corrciflione. Non fit ^ixpo^pa-.yQf^ Sc xi"if^^''S''^( t^^' ^l^d obii- 

 ciatur illud : Op'ime call^s diaUBum Doriczm. Non fumac 

 muncra promifcue ab omnibus: ncc fumat immodica. Pru- 

 dentia dcnique fumma hic tequiritur : quia eft ats artium , vt 

 ScheUenbergim in Formatorio fus ait ex Narlanzeno, & fcie'ntia 

 fcicntiarum , homincm rcgere , omnium animantum verfu- 

 tiffimum fimul, ac moribus diucrfilTimum. Vcrba Nazianieni 

 ita fonant : tm oi/n y«* «vttj ^xiviTui juoi ir^vyj tis «v«f •nx^air, 

 >C)nn^ti^':i-m^um , ai^fin^t «'/«> 71 mAurp oWto^» ■mti^ciuv k^ 

 TTCociA.aTK^i'. Prudentia igitur hic opus eft accurata. Eam au- 

 tem in examine ingcniotnm , & in condefcenfu verti atferi- 

 mus. In exainine ingcniorum prxceptor fit proxeneta , & di- 

 fpiciat in qua clalTe ingeniorum rcponi debcat difcipulus. 

 Sunt cnim quxdam ingenia ignea plan^ , vt mobilia illa Sc 

 prxcocia : quxdam funt tetrea , vt ftabilia,tarda , & ferotina: 

 quxdam funt teraperata & mediocria. Et hx funt ctes clafles 

 ingeniorum ordinariorum. Prxtet haec dantur quxdam in- 

 gcniaheroica & extwoidinaria. Hoc nifi animadnertat prsc- 

 ccptot : omne olcum opcramque perdct in docendo,& ducen- 

 do,excrcendo & coercendo. Legatui hac de te libcllus loaKnit 

 Houartis Hiipani Ae examine ingeniorum. Poftquam ptxccptot 

 explorauit ingcnium adolefcentis , altera cuiaetit, vtfeac- 

 commodet cuiufque ingcnio,ica quidem,vt igncum onerct,vt 

 fic dicara , nc infolcfcat : tardum fubleuet , nc totpefcat : me- 

 diura media ducat via,ne ad extremitatem prolahatur. Ingc- 

 niuin heroicum quod attinet , illud reuerentcr admiretur. In 

 fumma : Pixceptor ita fii aniniatus,vt v.elit acpotfitcommu- 

 nicarc ■njc'">^''yi''** *}, /ii»mfiitt. 



III. Poteflasprccceptons in difdpulum eflo patria, 



MEmini illuftrem animara dicereprxccptores iftos aptio- puj j ^^ 

 rcs etfe^qui habeant liberos , quam qui «TtxKK fint, 

 vcl coclibcs. Nimiium hoc fubinnuere volcbat fublimc iftud 

 pe(ftus,in prsceptore requiri affecftura patcrnum crga difcipu- 

 lum. Si enim prxceptorfit plagofus Orbilius,mctura feiuilcm 

 habet apuddifcipulos, qui eft tV^CS'^'^^ «^JiW^' > impedimen- 

 tnmprofeBm. Redle igitur illc : Scn habuerii pnceptorem , nifi 

 eundem ^amicum. Caue tamen cxiftimes , pattiam potcfta- 

 tem etfe incrmcm. Omnis cnim poceftas armaca eft anthoti- 

 tatCjlegc, baculo , quo defendat pios , & caftiget malos. 



I V. Difcipulns aptM efl,!n cjuo amor , admiratio,(frfor- 

 titttdo conlficiuntftr. 



AMorhiceftvarius.i. Literarum ; quia fiquisoderit Ute- 

 tas , nunquam fecundo vtetur remigio inOceanoftu- 

 diorum fulcando. Idco Seneca rcifte dixit;Magna pars cft pro- 

 fcftus,velle proficere.i. Prxceptoris ; quia fieri non potoft.vt 

 illete afficiat,quem fcruilitermetuis.i. Ordinis;quiahicdiffi- 

 eillima quxque reddit facillima. 4. Caufatum ; quia cieduli 

 faciledccipiuntui. 5. Vniuetfalium, fiue generalium ; quiaex 

 hit facillimo negotio deducuntut fpecialia. 6. Conueifatio- 

 nis litcfatx;quia hxc homincm icddit meliotcin & animofio- 

 rem. Admirationem rcquirimus eam,quabonus adolcfccns 

 pr.-eftantiam litcrarum & literatoium ita impiimit animo , vc 

 citato qoafi cuifoffcratur ad capetTcndam cruditionem .Similis 

 etgofiit Themiftocli, «luemaon nnebanc dermite trophxa 



Miltiadic 



Pqk 



pricep ■ 

 ris in i> 



difvT : 

 q-JZ t 



