Scholaftica; Cap. IV. 



2-77 



Inatus 



dcoiix 



Mikiadis. FottiruJo in difcipulo cft viitus <qiia fupciac iii- 

 numerasdirticLilc.ucs , i]ux iu licciaium lUdio obiici lolciit. 

 Hxcnihil ell .iliudquim indcfclla cliligentia i]ui piotcdtus 

 pi.tcipuc conlljt Ncccrtjiiuoii alitjuis caulltui ("umiiMm 

 ftuilioium liilficulcjccin Fucilia cnim ttunc cxpciiundo , qjx 

 (cgiiilius ardua.vt hint vcib.i ficiri i ^. .i):n,it. Ncc i^uia Jirti- 

 ciii.i ruiit.non auJemus,lcd quia aon audcmus.diHicili.i luac, 

 vt aic ^enecae; iji. 105. Hnic c'i.iiiiiii i'i fca : Canis , (i iu lu- 

 dum iiet, potuillct lam tieri , vt prob^ litcras fcirct. Cate- 

 tiam caput hoc nobis claudvtornaius Acadeini,x Atticac apuil 

 t.iuf\m^m in .iiti' /j.Ha;c cn;m clt \ iua fcliola; illufti is piiftu- 

 ra. E;aiuaucem alia ornanicnt.i in Acadcmia , alia toris. In- 

 rus tjuafi iii facr.iriq Acadcniii tria vifcbantur , Minerua, 

 Hcr.iilcs, olca. Priinum igitur & potentiirunuin (ignitica- 

 tuin ell ilkidrUcum eilc ftudiorum duccm 8: authoremrquod 

 g 'ntiles Miiieiua: , iius Palladis louc nati , nomine Sc (imu- 

 lachro iigaiticabjnc. Acque hanc ob caufam Minciuaf vc 

 P»M/j« ,1, in Cirrif;\*j autlior cil ) S/fi» , id eft magna , vocc 

 Phttnicia vel Syra, apud Kadnii po(lcros dicebatur Huic au- 

 tem fuberat dra^"o pcuiigil , iiionftrans ad ftudia kcevarum 

 vigilias adhibeii oportcre. SccunJum fuit Herculit lignii : il- 

 lius puca Libyci , oui cum docliinaE laude fortitudincm con- 

 ianxctat Eft c^im Minerua , vt P.if.!n'as 1. Htliaioriim ait, 

 >i >a.K\fi iivuMi(.\!r ■ Fortitudo adhxrct literarum ftudiis,fiue 

 colas ca apud te & Mufas , vt loquebantur veteres , iiue iu 

 ofRciis&functionibus iufti>cade occupes. To ^i (ai-jfiiv , llu- 

 diorum eft venenum. Tertium fuit olea, infigncpacis , c]us 

 licerarum eftnutiix. Acque hxc quidem inceftina litcrarum 

 hona ; cjuorum vnum fi tregeris , caruiTi ftudiafrcgens atOjUC 

 fuiiulcris. Porro in aditu & veftibulo Acadeniia: (labac Mcr- 

 cuiius , pacer ( vcquidcm volcbant illi ) cloquencia: , acque 

 cxco ;i]ff.'«77;i-' , quafi intcrpres , appcllatus. Proximum igitur 

 Acadcmici & liceraiii iUius ftudii ornamcntam cft eloquen- 

 tia , & coinmoda reriim cnatiacio : qua plurimum iuueiuus 

 ad Itudia folct txcitari , ftudontes adiuuaii , & viri boni do- 

 c^rina pi.vftantc; , emenfo ftudiorum curlu ptodcirc quain 

 pluiimis , ob^lfc uemini Antehunc (1;abanc nouem Muf.c, 

 calVr iil.c l"o'ores , & fili* Mncmofynes fcu incmoii.E Hos 

 Is;uur cranc indiccs humanitacis , & animi non immeinoris 

 beneficiorum , qiia; per literarum monuracnta ad genus hti- 

 manum petucniunc. Hxergo virtuces proxim^ adilanc elo- 

 quencia; : quia ftudia perpecuam quali adfeftricem humanica- 

 tem colunc ftudiolillime , & viciffim ab huraanicatc coluntur 

 honeftilTime , omiiibus olficiis : vnde (\Jjhe.*x: liberiilia,Sc 

 Kumaniora , vulgo dicuntur. Tcitium Acadcmix ornamcn- 

 tum,quod pofitum fuit vlterii\s petentibus Academiam, fuic 

 a-raPiomethei , qiioex locoftudiofi iuuenes cum ardentibus 

 fac'busad vibcm vfque folcbant currcre curfu perpetuo : (cd. 

 hac lege tamen , vt faces cuirentium non extinguerentur: 

 auteas aliis ordine ferendas tradercnt, vfque dum aliquis ar- 

 dentc adhuc lampade in vrbem dccurriircc, viiVoriamque 

 hocfignocomparauillet. Atque hinc iliud prouctbium: ^«•n- 

 pa /j t.-ad''re. Huius auccm rci cotius fignificatum eft prudcn- 

 tia exercita & labore culta. Piudcncia enim , finon colicur, 

 torpcfcit ; fi colicur , £c fubafto iungicur ingcnio , facile vi- 

 ftrix cxill:it oinnium. Piomccheus itaque fit (hidiofus Nam 

 Epiinctheo & bardo ftipiti nihil cum litetis humanitacis. 

 Qiiartun. ante ingrellu'n in Academiam filic Amoris fignum 

 cum ara quod fignum Charmus dedicauerat. Amorcm intcl- 

 lige caftii 6i pudicucn,quo homines erga iicerarum ftudia ma- 

 gis magifqac exard'. fcunt. Quincum, & quidem inprimisno- 

 bik ornamentum , fuit a monumentis hinc qiiidem viroium 

 torcium , qui ics prxclaras pro pacria gercntcs fortitcroccu- 

 bucrant illinc vcro fummorum philolophorum , qui fcientlsE 

 facem in publico accenderant, & omnibus prxluxerant. Ni- 

 niinrn iftiufmodi excmpla in rcbus humanis plurimum pof- 

 funr cuir, ad inci'andos , tum ad recrahcndos & inbibendos 

 animos corum , t|ui incumbunc liceris. Excimum ornamen- 

 tonimoranium ancc Acadcmiam fait gcminum , vnum qui- 

 dem Dianx fepcuin , cam fignis , vc aic Paufanias , '.^gji^:; t^ 

 Kx»i^f . i e. Dianx feu excrcicacionis opcimx & honeftiffi 

 mx:alccruiTi veropalxftrx.fiucgymnafij propiie appeliaci.cui 

 vac.ins a ftudii<; iuucntus.aliqaid cemporis cpmmode vcilit^r- 

 qncfolcbatti-bu' re H'sitaquc fignis fignificabatur .impera- 

 batur, & obferuib.TCurcorporum exercicatio ; fine quaetiam 

 pr.TcKira qu3cui<; ingenia folenc corpcfcere.Acquc hinc faftum 

 eft,vc tudcs& illiccr.rci homines,a7rB'A£«y?ii, Gixcisdicerencur. ' 

 Atque hxc qiiidcm func Acticx illins Academix ornamenta: 

 exquibiis dilrcre cftomne officium prxccptoris & difcipuli 

 (addo &magiftratusl circa fcholas , officinas illas pietatis & 

 humanicatis , non folura fundandas , dd ctiam adminifttan- 

 dis. 



TmJlJ. 



C A P V T IV.' ^ 

 De Torma fchoU. 



PR^CEPTA. 



|^p5 O H M A fcholae confiJcratUr vel infe, vel cum 

 |j^(^graclu adhxrcntc. 



Forma fcholx in (c (peftata confiftit in ordinefeu 

 vnione , qua perfonx fcholafticai intet fcfe dcuin- 

 ciuntur. 



Ex gradu adharrcnte fchohc fum intiniae , mediacj 

 vel (uperiorcs. 



Schola: infiiiiaE func vulgarcs & vernaculje , in qui- 

 bus pucci & puellx docentur piimordia pietatis , vii- 

 tutis,& boiiarum aitiura. 



Schohc medla; (unt illx , qua: vfitate dicunturtri- 

 uialcs , vel gymnati.i ; in quibus ingcnia ita cxcolun- 

 tur , vt cum iaudc po/Iint aliquam fun6bionem fufci* 

 perCjita tamen.vt non ornentur gradu honorario. 



Schola; (upcriorcs (unt Acadcmix , Aa7'{^o;^it* fic 

 dids , in quibus tngenia ica cxeoluntur , Vt oriicntut 

 gradu ahquo honorario. 



R E G V t M 



I. Infthola oportet primitrio attendere fiatum ^Pintttitatu 

 inter,'2X, indeoijHeformam, non quamitatem externam, 



VT in omni focietaCe,ita etiam in fcholaftica, oportec at- 

 cendcre ad liacumquantitacis & qualitatis.Status quanti- 

 tatiscft, quo quxiitur quanta fit fociccas : (tatus qualicacis, 

 quo quseiicur,quali3 fit. Rutfus ftatus qualitatis.eft vcl inter- 

 nx,qu« dicitur viitutis & perfcftionis eircntialis:vel extcrn*, 

 qux dicitur molis & nunicri. Rede autc pracipiunt fapientes, 

 principalitcc fpcdandii eiVe ftatumquancitacis inccinx. Hxc 

 enimquancicas cum otiacur ex conubio matcrix & formx, 

 proximc & immcdiat^, manu quafi no« ducit ad ipfum fot* 

 mam. Non itaquc fpleddor,non pompa.non frccjuentia,& tes 

 fiiiiilcs,qux oculos vulgi prxdringiic, primario in fchola fpe- 

 iftaridcbenc : fed fecundario : nc force obiiciacur ptouetbium, 

 Sef^uUhftt de^ilbata. Erranc icaque qui Acadciniam , qux flc di- 

 cicur i^f l^cw, ica extollunt, vt reliquas fcholas non dignccuf 

 hoc nomine,fed mcndicabula fcholaium appcllenc:digni , qui 

 bibant hcllcborum. Vcllem hos homines fe metiti luo pede, 

 Vel potiiis vncia.quseft decima pcdis pats.Szpenumerociiini 

 accidit , vt iniqui ifti iudices vixhabcant vnciam eruditionis 

 Academix. Vellcm dcnique in illis inentem vcniretprotricum 

 illud falcem in ftholis ciiuialibus Logicorum fcituin ; M.tii4S 

 ^ in':nH, nmvarinnt ^eiicm , fedgradus difcernunt. 



I I. Ordo , ^uijeniatur infchola , fimlior eji 



arifl»crati£ , quam monarchitf 



TAmctfi enim vnus eft reiftor fcholx , qui monarchain rc- 

 pixlciuare vidccur : camcn quia ille in luos collcgas non 

 habcc impcrium,carquain in fubdicos,ariftocracicum illud iu- 

 rc cenfccur.Huc acccdic, quod redloi vna cuin collegis reprx- 

 fcncatluiim principalcm vt vocanC,id cft, magilttacura , qul 

 fcholsE prxefi, & in illam habet impeiium monaichicum. 



III. Tres fmt gradut [cht>larum Uberaliim. 



OCholxfunc illiberaks, vc vocanc, vellibfrales Ibi funt 

 i^ gymnafia mcchanica,palx(l:rica, & ymiyniih (eu ludicra, de 

 quibus hoc loco agcte non inllicuimus : hic func gymnafia 

 i>.^J)ie/ix. , in quibusanimus humanus cognicione liberajium 

 difciplinarum informatiir.Hsc auccm diuidunCur mulcis nio- 

 dis. Ac principio quidcm (cholx libeiales (iinc vel commu- 

 ncs.vel fingularcs-lUxcuiuis promifcuepacenc, nullo habico 

 tcfpeiflu gcneris & ordinis:hx cercis iogeniis depucantur , vsl 

 cx pleb'cace(vt )oquuntur)vcl cxnobilicace. Dcinde gymna- 

 fiorclm alia dicuncur ■muoh.^^u-^mi. , alia <M>)QviT>ig^oi.. Illa mino-" 

 ribus erudiendis infticuca : hxc grandioribus & proi:e<ftiori- 

 busparcim xcace, paicimftudio. Tcrtio quatuorjpecics fcho- 

 larum a quibufdam conftituuntur : prima eaium ,in quibus 

 lingux doctntur ; fecunda earum , in quibus difciplinx orga- 

 nicx & artes ad phiJofophiam prxuix , traftantur : certij ea- 

 rum , in qaihus apcriuntur & pafcfc iinr rcccfTus philofophixs 

 qnaitadcnique caruminquibus fummjeillz facukaccj, theo- 

 logia,iurifpiudentia,& mediclna.iuucntuti explicantnr ex vfa 

 reip, Onanes aatem ind« 1. ptincipi» ftu4iorum , ei quo Kad- 



Qupmotlo 

 jTxcepiof 

 fihi conci- 

 liare polfit 

 fliirtiotit»'» 

 tein? 



Aii fchtilA 

 leganru^ 

 mnnai:- 

 ihici! 



fcholnrunl 

 genetai 



