Scholaflics Cap. V. 



279 



con- 



■ UR1 

 Cft9- 



> Qu* retinert nicmorii.cum audiunc,ncc]uiuerint, char- 



tis maudaiuo. 



10. Qu.!: commodc calamo annotare non potuctint, cum 

 ptiinum domos rcpctiut-rint, fuis locis rciibunto. 



11. A fcholadniielTi , nc IhitimoninLni u-rum.iudit.inim 

 turam, & cogitationem.ibiiciuiito : tempu'; aliquoii ii.s ticitc 

 seaolucudis , aut cumaliocontcrcinliscoiifumiinto. 



11. Nill cum liber iiilpicicncius.aut fcribcndum cft , aurcs 

 atcjue ociilos in priceptorcm duigunto 



! j. Quod hoditrna lucc difci potcft , in craflinum nc dif- 

 fetunto. 



1 4. Ncuc etuiiitos fe cxirtimanto antcquam fint,neuc plus 

 quam (int, 



1}. Tcmpore nihil pretiofius ; ptoindene qua parsillius 

 .fine frudu ctfluat prouidcnto. 



16. Diem in ccrtas horas partiunto , & quid quaque hoia 

 faciendum lit.ccitum ac definitum habento. 



17. Antclucana opificum indulhia vinci fc ne patiuntor. 



18. Et illius difti itidcin rccordantor : Aiirora Alufis 

 Mtnira. 



.'9. Longioiibus implicatioribufquc ftudiis honcftam ac 

 liberalem rccrcationem intcrmirccnto. 



ic. A mcuia ad libros poft ioteruallum rcdeunto : noflur- 

 uo ftudio tcmpcranto : valctudincm nc ofTcndunto. 



1 1. Prartcrlabores a Magillro iraperatos , ahos fibi inipc- 

 rjnro. 



z <.. Multa & muhum fcribunto, chaitis & atramefito aeu 

 par anto. 



Hic mat^num efl opcrarprctium. Icc;es variarum fcholarum 

 in confpcfiu hubctc, & tx illis optimasexcerperc. Qaa dcic 

 l!C ait Em:inJii4 hich.rif in Oifle rice unimoriim ruf 6 Ei me 

 hcrculeipfi Icfuitae ,ex optima Lacedimoniorum conluetu- 

 dine, non iunt vcriti, miilta cx icjjulis & infiitutis fcholx Ge- 

 ncacnfis , in coUcgiorum fuorura vfum detiuarc & tranfplan- 

 Sarc. 



1 1 1. Pr£: eptor fitngatar ejficie fuo diHgcnttri 

 prnderiter , conjlanter , &pncere. 



DHi;erHer: vt nihil omittat eorum , qux funt neccflTaria. 

 Prudinter : vt non tutbct ingenia,vel codcm pedc omnia 

 m:tiatur.Co»yJ-8«.'*r:vt fe turbari non patiatur Siiu,re:vi com- 

 pendio tradat res vtiles. Difliii2;uat itaque tcmpus mcmoiii 

 & iudici j. Illa in clafhbus inprimis elt foriTiaiida:hoc in fchola 

 publica. Nam in itatc tcnclla viget memoria, & pioinde ibi 

 ftudiose excolenda In pracceptis etiam vnius artis non varict: 

 fcd eundcm authorcm , eadcm formaha , candcm mcthodujn 

 feruct, idque tum iii compcndio ciufdcm artis,tum in plcnio- 

 re fyftematc. Porro diligentii & (peftatis moribuscxcmplo 

 fit difcipulis. In monendis denique ac calHgandis difcipulis 

 abfit negligcntia, adhibcatur fcucritas abfquc crudclitate , vi- 

 luperatio abfque malcdiCto. Ex his patet , duas eflcpattcs 

 ofEcij prarccptofum doftrinam fcu fludiorum inftitudoncm, 

 &difciplinam feupiam & honeftam morum gubernationcm, 

 TC rciiie docet ■^aniJ Crjymfi m regulK v:-a.. Doclrin.i conti- 

 nct o-ousjj» , i. e.ierum cognitionem : Sii^-MJxun ic/uiiidfjlix.luj', 

 i-e. facultatem resanimo conccptaspropria & pcrfpicuaora- 

 tione cxplicandi. Ad rerum do ■tni.j.m dikipuli5 inftillandam 

 pcrtinet t. Orio in tradendis artibus. Et hoc confilio gradus 

 &claiVes infcholisinftituuntur,vt adolefcentcsordine per ar- 

 tes viti nccefTarias ducantui. Tres autem potifTimum gradus 

 infchola plene conftituta func obfctuandi. Primo elcmcnta 

 funt doccnda, eaquc triplicia.vidcl. pietatis cx Catcchcfi.lin- 

 gux Latinae ac Graeci ex compendiis Gtammaticis & Rhcto- 

 licis Scclcmenta Arith.Tictiscs.Dcindeplenior linguarum co- 

 gnitio vrgcn.la. Tettio ad facultatem auquam cft acccdcn- 

 «lum. 1. l'riide/i:ia qt dex eri-tu in tradcndis prKceptis nccef- 

 fariis, & adhibendisilluftribusexemplis , & fpaigendisin do- 

 ecudo illccebris cx quadani hiftorijuim,fcntcntiarum,fabcl- 

 larum, didtorum & exemploium varietatc , vt nccclTaiia tan- 

 tum & vtilia in finguli» jrtibus, difcantur , omillis inanbus 

 cauillatioiiibus, ne obiiciatur SenccsEdiftum- '■^ece^unji 'ino. 

 rarr;M,<juia non nece ;ariidiletm:<-<. Et hoc vniccagat prcecc- 

 ptor,vt ipsarcrum fuauitatr & vtilitate teneii animiinuitcn- 

 iur& detineantur , fcque j-rofict rc aliquo raodo intelligant. 

 Huc itaqae pertincnt ftratagemata fcholaflica,quibii« ingenia 

 difcentiamprudenterdccip unnir,vel occultatione difficulta- 

 tis, qus eft inredifccnda vc' infinuationc rciingrara: fcd ta- 

 mcn neceiTatia: , per expl c.itionem tei grata:, &c. 5. Referitio 

 »^ *A:.»7«j'»:ciiius!nftituti mu'r:'il- ■< cft vtilitas.Nam hoc mo- 

 00 diligentia , intcntio animi & c.n 1 plcne ac intcsre cogno- 

 fcendica,qus ttadantu'-, in difcentibus acuitu.:carfus ftudio- 

 tum intra certas continctu; mcta- : difccntcs a;riicfiunt, vt 

 omidisinutilibus&nonneccifj 'isdifcant necc(laria& vtilia: 

 iudiciutnformatur, & acu tui ing niuxi : memoria adiuuatur: 

 lacultas eloquendi fumit inctenicntum:mpibo arrO'_'anti5E fit 

 tnedicinaranimi denique affuefcunr huaianitati & r.r>(s'v«w«. 

 £t ha: «juLdem o£to vcilitaccs adfcrt lepedcio & examen. 



ji. IJ</^«/«^ii» : qus eafdetn cum rcpetitioncytititatcshabet. 

 fiicutmi ,loijuendi pratttrcpctitioncs & difputationes foima- 

 tur & fouetur tribus modis Primo diligcntia ic dcxtcnt:is ad- 

 hibcnda cft pr:cccptori in pnccptis artium dicendi pctCpicfti 

 ttadcndii, & monftrando pr«ccptoruni vfu , tum in difcrto-' 

 tiiiTi honiinuinlciiptis tcdlcintciligcndis.tum in matcriisvct- 

 n.ictilit, qux nobisdiccndx vcl fcribendx pioponuntur,rcfl^j 

 ordinc , ac pcrfpigui cxplicandis. Dcindc cxercitium Latini 

 loqucndi in confuctudinc familiati , in doccndo & dcclaman- 

 00 vircs habct longi niaximas.Tcrtioalfidu.i flyli cxctciiatio 

 & fcriptorum emendaiio colophonem addit huic facultati; 

 Diy;///iwj,i e. pia& honefta nioruin gubernitio, duabus con- 

 tinetur partibus, quaiuin prior cft pietas cina Dcuin,qui to- 

 tius rcliquxdifciplinx fiindamentum eft. Altcia complcdi- 

 turvirtutes fccundjE tabula- Ad pictatcm aduefacicndi (unt 

 difcipuli hoc modo i. Mani;, ciim c lcdo furrcxcrunt.lcc^ant 

 aliquid e Bibliis , & adiungant piccationcm : cuius fotniulani 

 edilccrc ac tencteptodcft. 1. Cibuni lumpturi, & a cibo, rcci- 

 tcnt precationem &: giatiarum adioncm. ;. Catcchefii. dif- 

 fcant. 4. Frequciitciit lacrai. coiiciones ; ita vt anteconcio- 

 ncni fe liti pincpatent , in concione dcuot^ aufcultcnt . poft 

 concionein rcddaiit rationem couin., qu.c audiucrunt , & ipsi 

 praxi vitaquc cxptiman: Ad pictatcm & rcliquas ♦'iitutes fi- 

 mul quatuor raodis adolcfcentcs a praiccptoiibus ir.uit.iri & 

 inipclli oportct. i. Admonitionihus& prarccpiis rr li S pc- 

 titisex vetbo D Ei , & fcntcntiofis .luthoribus z. Exen-pla 

 bonoivt fcilicct priceptor ipfis ptiluceat pietatt ac prc hitate, 

 vt ttat«. 5. c!e i. clegantctait:0/ ima cdol [ur.t m i-jfuffctHia 

 iiUvirtntcm tfl,nrn 'r.( nere miifr>' ,fd vt,qui mortes, m ormivitd 

 ijfe facere xideans. Et Ouidius; 



Sic frtitur cenf-f ■ ,(^ pc exemfita parari'»'; 



t fim iudex , ttlioi qi:ii ■> mor.tt , /^yl f^citt 



Et fan^ 



Turte eft doBori , i itni rulfa redar^uit if/um. 



Mcmincrit ctiam prxceptor illius vulgati: '?«/ hene dcctf, ^ 

 tnalev uit,vna m.mu dejtruit, cjufd ahera extruxit. Item huius? 

 Poce f.icienJr,0' doce faciendo.ltcm iftius.quod cflapud Stuti 

 itiiu incpiftolisclanicis& Acadcniicis. Cum quidam conta- 

 rnuiatix vits cxplicaretoificia Ciceionis , obicftum cftipfi a 

 difcipulo fertiuumillud. 



ij K/ docet cffiiiMm ,7iortfacit cffctufn. 



Hucquoque pertinent exempla virtutum & titiorum , & 

 horribilium pOEnanim, qua: violationem difciplinx conntan- 

 tur. 5. Pr:emiis & caftigationibiis n oderatis. 4 Tollcndi* 

 occafionibus delinqucndi. Nani , vt vulgo dicitur : ' i^arefec- 

 ca a , eft vitare ocafoKe: ji--cciitorur.. PoriodoiflrinaD Scdifci- 

 plinat rcquiritur quidam rclaxatio:quia Sc ttlTo quicfcciKlum, 

 & quiclcentiagendumcft. Nam. 



^uod raret aitri.arecfui , dlirah'le non tfl. 

 Et arcus nimium tenfus rumpitur. Priccptor itaqUc dablt 

 opeiam.vt adolefcentes horarum niultitudine non onerentutj 

 & fingulis feptimanis habeaiit feriasoidinjiias, & i.onnun- 

 quam extraordinarias : vcri.m ita. icdifcip^ina laxa patijt cf- 

 fimcm viucndi libidiiiem , qualis hodiepafTim inlcholis cer* 

 nitur. Adextremum fundic j r.vccptoris fub fiiii-m in co etit 

 occupata vt difcipuluni admoncat dc iis, qu2 ipii difcendaic- 

 ftant : qux fcilici.t vcl nonduni potuit dil'cere in hat vel illa 

 xtatc ant claff: , vel noKiit comprchcudcrc. Tcfta^tur etijm 

 de fuo ftudio adhibito , & deincaps quoquc,fi opus , Ct adhi- 

 bcndo. 



I V. Stndioftti M.fe^t in curfu ^Hdwrum fibi prAJli- °f,«,';;;*^ 

 tuft certutn ft opurn , irfipedime-ra rcmottebit f vtuAumt 



O" meaii le?it',t/ia «cihihehiti, 



o 



PRincipio finis ftudiorum in confpcflu cfTc dcbet. Ita enini 

 cft.vt ..Jili/'- ub. de iecen:fti kiiictf aiz.Si nr£lifu;ti, (fiais) 

 ciiif^ fra'-a quidc^tiid co^ttaniu* , n.oVnhw , a;'int4» facienda 

 fnnt , non foliim froxtme aci ed mif-^ a,i hriita,veriim etiam rr.er.ifi 

 neftri,veliilifir.e arte n,tui^ia,:ji'il/(t.' dcfiiit , qiii clauum regnnt^ 

 aut temere iinc illuc omni verno cicurt,frun'iir , aw d-nicjtue fcr^ 

 pu!u illifs.rrjiferrit?,'enaufr.i!^ii,m taiiun'ur. Eft aBtcm finis ftu- 

 diorum aiius rcmotus & gcncralis,alius proximus & fpecialis. 

 Remotus & gcnetalis ci! gturia Dci, & falus,tum noftta, tun» 

 proximi.Qua.de re teneacur illud Bernhardi ierm.jg Ju. trCari' 

 tica : Modmfct n-irft (inquitj vt fda' quo or.li e , qucftudio, 

 quofine, qu.tijue nojf oforieat. :uo crdine ? F' id prius , ,juod eil 

 tnaturim ari filuttrn. i}:,o ftudio^tr^t id arden'iiis , ^jucd Vehemen^ 

 tius ad amo<em. ^wfinei <-'tn n ad inanemgloriam aut curlcfi- 

 taterTi , ctut lAlquid fimile , fed r.i-ti(m *d ttdifica'ii^nrm rui vel 

 frexitd. Hnn- enim ijui ftire v luni ,eo fine tan it , i- :cianr;/T 

 turpt* currcfitai eP,. Ef funt , i^ui ^cire volunt , vtfcian ur ipfi , fyt 

 turpii gloriola ejl : quipyfeHo nen eitadent fuhfannantem S.,.jri' 

 cum , (^ ei,efui huiur,"odi eif , decantantem. 



Scirc tuum nihil cft , nifi tC fcire hoe (ciat atter. 

 £t funt iiem qui fcire volun' , v: P ienti.^m fnan. vt>,dan', '^erbi 

 cniiiA pra fttuni.a , fro hontnibiu ; ^ turpi quifttn eft. Se i funf 



A a 4 i'*'>i'^ 



