2 8 o Encyclop^dia^ Lib. XXIV. 



ijnoqae qtii fiire vnlur.t , vt idlficenf s & chtrifas efl. Et Item qm 

 fcire vo/unt, vr ndfirentur ; ^ prudentia eft. Horur» ormiium fo- 

 Ihm vlttmi non ir.u niuntur in almjione fcii^ntii : tjuippe qui ad 

 hac va'unt in^clligere , vr bencfacinnt. Denique inieHeiiiu bonifi 

 oinnihM faciin'ibt(f eum. Reliqui omnes audiant. Scicnti bo- 

 num,&:non facienti, ptccatum cftei.Sic Beinhardus de fcopo 

 ftuHioiuni ucnciali. Specia'i? fcopuseft erudita pietas, piaque 

 eruditio iniftovitac generc ,inquo cupimus Dco iiiferaire. 

 Dchoc fcopofunt iltx reguls. i. Siudivi ortmibm , qnt ton^e 

 lateqii^ pateai.prifi/iienda cft mei a,quoiifque poffts vno curfupro- 

 gredi ; quid & quantum vdu vnA vice in quouit affequi. i. Sco~ 

 tfj! fit exceUens , accommoJa.:tti , jV HxM. Excellens ; quia non 

 daturenieigere iis , qui cogitant humilia. Studiofus itaque 

 cogitcc illud vulgatuni : Aurcum currum qui (ibi proponit, (i 

 noa rotam , tainen clauum accipit. /Iccomn.odatu; , fcilicet 

 cuiufquc ingcnio, tcmpcramcnto,& inclinationi natuiali. Si 

 cnim ingcnium trahaturcrinibus non potcftfclix cuentusex- 

 pcvSari. «v;« & (l"r.bilis ; quia (i fcopus varict , mcdia noti 

 poiruiitcir: ccrta.Et dcfulcoria ilta varietasac lcuicas non pe- 

 netrat ad nucleum, fcd.hxrct tantum in cortice Impedimen'» 

 fiit.iiiirurr. fuut iiouem. i . Labes feccati. Hic cnim eft vermis, 

 qui arrodit arborem; vt exarcfcat. i. Dcy? A/j : qutc adco in- 

 yaluit in fcholis , vt vulgo perfuafum (it , vitara fchol.ifticain 

 otij cfle plenam. O (i rcuocaietur poftliminio lex illa j^gi- 

 ptiorum , qua otiofos volcbantcllc ar.fivs ! Vcinam cxcmplo 

 veterum Romanorum Vacuns:, ociolurum patronx , nullum 

 in vrbe vcl fchola tcmplum extrucretur, fcd trans Tibcrim, 

 imo 3pud Garamantas ! 5. Pufiilinimitoi , ^« •j^|a-.j/uY/.; ; qua 

 fic , vt ftudiolus non fit a^i'/<.>fl<^s , fcdfugiat honeftas & ne- 

 celfarias ffi-^sjriiVf»? «^ m^'St'^c:srHs. 4. Arrc_^ «.■/.i,teu inanis cru- 

 ditionis perfuafio ; quj: Giarcis dicitur i^^^nrc^iK. Hjcc adco 

 pl"roiumquc animos occupat , vt thcologii quidcm ftudio(i 

 concionentur,antequam Biblia lcgccunc : lurifpfudencix au- 

 t;ni dediti adolclccntes dicant caufas.antequam Inftitutiones 

 a primo falucarunt vcl alpcxcrunt liminc :medicinx ftudiolr 

 miiceant opiu.n , antequam quid fit apium noueiunc : Philc- 

 fophix denique tvroncs difpucenc dc hxcceitate , principio 

 indiuiduacionis, maceriaprinia, & fimilibus, antcquam quid 

 fyllogifmus fit didiccrunt. j. Priuatiim dimtax.it ftwiium, 

 tt.iT^^Hu. ■ ciim quis ncfcio qua correptus i.o'btJ[cia. piiuato 

 tantum iudicio inflicuic ftudia,non rcquifito fupet ifta rc pru- 

 dentum confilio. Sunc , fatcor , quidam xu^i^ditnni , yel po- 

 tius %i^^K-m, vt -Inionitfi Eremita , lohannes Piru4 Mir.in- 

 ditla, Scali>rer,Si alij.Scdifti funtpauci ; & extraotdinari^.fin- 

 gulati Dei gratia , funt talcs. 6. Rerum vnnirum conftBatio, 

 fj^ SsroTrjjv/a! : qua iit vt pcrmulti fmt quam fimillimi Arifto- 

 macho Solenfi , qui in mufcacum narura indaganda , puli- 

 cumquc faltibus fcxagincameciendis , annos confumfi/Te fer- 

 tur. Huiufmodi mufcicapitanci tandem fiunt vcl inutilia 

 terra: poiidera , vcl proterui fophiftx : quos opcime Arifton 

 llmilcs pr.tdicabat eire edcncibus canctos , qui propccr exi- 

 guum alimenrum pcrcenui cum fruflu in offibus & tcftisplu- 

 rimis occupantur. Pcrtinec huc,quod Saciricus Arbiccr , agens 

 de fdi fcculi dcclamacoribus & ftudiis , exiftimabac, in lcholis 

 fieii adolcfcences ftultilTimos , quia nihil ex iis , qux in vfu 

 cfrcnc , auc auditenc , ant viderent. 7. noAUTifxfyjniiii , arde- 

 l!'na'fM , vt loquitur Emnn^^icf Richerinf in obftetrice animo- 

 r«-i. Tacit hocvicium,vt multa agendo nihil agamus.Optan- 

 dum hic clTet , hodierno die ali pr.cconfs illos veretum Ro- 

 manorum , qui populo (aciis in Capitolio opcraturo accla- 

 mabant : H o c A G e . S . Immoderata ^ nimia ftndia : qui- 

 bus ingcnij vigor & acrimonia attcritut. 9. Miitatio pncepto- 

 ftm : cum ncque eadcm retincnius pr.tccpca , ncquc vnius 

 prxccptoris ingcnio familiariter nos applicamus. Sed iam 

 vidcamus media , quibus ad optatum ftudioium tinem pcruc- 

 niri poteft. Ifta funt numcro tria , Prccacio , Nacuta , & Cura. 

 Prec.i-ioAthei effe mentalis,vocalis,& vitalis,vc (olituseftdi- 

 cerc Vviclcfus : id cft, ica comparac a, vt nafcacur in pcdore, 

 profcracur ore , fanftaque vita coronctur. Omncs cnini , qui 

 fic orant,cert6 confcquuntui a D e o, Patre illo luniinum,fa- 

 picntiam , fi cum precibus coniungant laborcm , iuxtaillud 

 vetus : ira ?V labora. Natira ell aptitudo difcentis. Nou 

 cnim ex quouis Hgno fit Mercuvius.Ncccire itaquc cft, vtqui 

 ftadioaliicui ("c dcdere cogicat , penitidimc fuum exptotet in- 

 geniuOT , vtducatur, non tiahatur ad artcm. Curfi eftexcrci- 

 tatio & pcfcgiinatio. Ej\: j-rj/a/tfl fit diligens & diftinda. Dili- 

 ^entit. , fcu ptXo^tiicc; pr.TCcpta hxc funt. i. Prxcipnaeftcru- 

 ditif^ , difccrc vclle i Oportct dilcentcm iuxta prxceptoris 

 prxfciiptum vn!?re, & cogitaie illud : SUii monrt , quafi adiu- 

 tta'. Et rciSc Gellius ait : Oifipulw ne det legem priceptori 

 Item illc apud Liuium : Sipe audiiti , mi!i'es , eiim primum i^e 

 virum , qi.H f confr^ai ,quid in reraifit : feciiniumejfe.qui bene 

 momentiobrdrat : qui nr-c iiiff cmfulc-e nec alteri parr^re fciat,eum 

 ex'rem! e^e wf rij. ^ Fundamenra omniiim primo iaciantur. 

 Non cnim fieri potcft , vt m.iirna difcantur antc parua. Et in 

 ruina'n prona funt, qu.i fine fundamcnris crcucrunc , vc funt 

 vcrba Sen^e-- lib. 1. r^t ira , cnp. 1 6. Fundamcnca autcm non in 

 fummo , fed ia imo qusruntur. Itaquc non in fumma teria, 



l 



leuique manuqujcramus ea,qu.E folidam pariuut fcientlara, 

 led in fundo,vbi vericas lacere dicitur Veiiiuc nobis in mecem 

 iftud Ciceronis de finibus : -^iuifine frineipiu cir.U dticemvl 

 diftmi ,fundcnieniain aquaponunt. 4 Fundamentis non fcra- 

 per inhxrendum : fed danda eft opcva^vc polHnitia adiucre- 

 nientaq'.!oque veniatur. j. Neceffaria prinib difcautur : & 

 paterga nc fiancerga. (,. Proctaftinacio canc pelus & auguc 

 vicecur. Maxima enim vicx iaftura cft dibtio. Illaprimum 

 qucmque cxtrahit dicm , illa eiipic prxfeiicia , dum vlcciiora 

 promitcit. Maximum viuendi impedimentum cft cxpeftatio, 

 qux pendec ex craftino. Perdis hodicinum : quodin nianu 

 fortunx pofitum eft, difponis,quod io cui, diniictis.vt ait ^e- 

 njca de breutt.vit.cap. 8. Et icde 1'laurm in Mcfiell.jia illos 

 peccare iargiter, qui bonam occafionein dimiccunc. Ec idem i/i 

 yfeud. Ccrta amiccimus , dum incertapetimus. 7. Ocium ha- 

 bcacur pro puluinari Diaboli, & viui homiiiis (cpulcurajvcait 

 Scneca epift.g i.Hinc Plauttn in £!ff/y.feliiue, vc omnia: Piger 

 cftinortuus,& tcrrx odium inambulat. 8. HUmilitaseft vas, 

 uo fapicntiarn a Deo datam cxcipimus^quemadmodum Ari- 

 :otcle£dicebat Alexandro Ji>ci)j:cra'i»;.i. E contrario elatio eft 

 profcdtus impcdimentum , vt paulo ante oftcndimtis. Hoc 

 pcrpendcre debebant illi , qui (t.itim fapiunt , ftatim fciunc 

 oninia, ncminem vercntur, imitantur neminem ; acque ipii fi- 

 bi exempla func , & meri oftcntatoics: De his Capniofacece 

 di.vit : Piimo anno nouicioli lciunt diiudicare omncs contro- 

 ucrfias, fecundo incipiunc duhicarc, teitio vident fc nihil fcitc 

 & tunc piimum incipiunt dilccrc Cxterum fi quis velit fciie, 

 num aliquid folide tcneat ncc nc.cogitet illud Ariftotelis: 

 Signnm fctentis eft , docere. Non igitur audiendi funt llcen- 

 tiofi illi monitorcs , qui Neroncni Scnecx addiclum mone- 

 bant , Exuetct magiftrum , vt c(l apud T~tcitiim 14. ann^l. 

 9 Cum his conuerfari opoitct difcipulum frugi , qul ipfura 

 incliorem faftuii funt.non vero cum illis, qui vcl molliorem, 

 vel deterioicm facerc polTunc , voluiit. Elcganter Senecadib. 

 , d,- breuitate vita cap.-j.M : Vita ilIos,qui tc fibi aduocant, cibi 

 adducunt. Nim qui incer hos nucriuncur , non magisfapcve 

 pofiTunc^qaam benc olcrc, qui inculina habicanc, vcait Petre~ 

 niui Arbtter in Suiyric. i o Lucubvationcs ita inltituantur , vt 

 nc ainittamus ingenium , dum cupimus formare ingenium. 

 Intcr fc i(ta mifcenda funt , & quicfccnti agcndum , & agenti 

 quiefccndum. Cum reruni nacuradelibera : illa dicet tibi, fe 

 & diem haberc,& noclcm Ne igitur nox tibipro dic fit. Hoc 

 non foliim notabunt illi , qui habentinmore poficum ruKn- 

 ■Jtlw xj tutiroftx^iv , vt loquicur ScheUenbergitu in Forma— 

 torio : fcd ctiam lucubtatoics illi tyianni &carnificcs,quibus 

 folenne eft <UK%iixa:%ii k. nxH^j^axff- Neque foltim a lucu- 

 brationibus intempeftiuis:fcd etiam a diurnis ftudiis coucate- 

 natis abftinerc oportet , iuxta illud Seneca, epift. 1 5. Dandum 

 cft aliquod iuteruallum animo.ita tamen,vt non rcfoluatur, 

 fcd vt remittatur. Diftindio exercitatirtnis ( qus quidem 

 omnibus in vniuerfnmdifcipulis cft neceflaria)fiat inquatuot 

 partcs, qux funt lciflio, aufcultatio , fcriptio, & icpeciiio. Le- 

 Sionn prxcepca funt : i. Ars obliuionis inccv legcndum & 

 aufculcandum ,eft vnicc neccflaria. Quod paradoxum iraeft 

 accipiendum. Quando aliquid infigendum eft mcmorix, 

 oportet efTe pr.i:fenti animo , atque ita ex animo memoriaqut 

 dimicterc vagas & inutiles cogitationcs, qux mcntcm curbanc 

 & diftrahunc. 2.. Non rcfort quam mulcos , fcd quam bonos 

 libros cuoluas. Oacratenim difcentcm turba , nou inilruit: 

 inultoqne facius eft,paucis fe tradere authoribus,quam vagari 

 pcr multos. 3. Ad vnumquodque ftudium fcligantur libri 

 ccrci , & primo quidem mcthodici : ac in iis comparctur me- 

 movia localis. Hos libros opoitctefTe nitidx atque coircdx 

 cditionis : vt elcgantia typograhica , & diligcncia authoris vi- 

 dcautur inter fe ccrtate. 4. Probatos fempcr lcgc , vc habcas 

 pcrpctux Ic(flionisdomicilium : & fi quando adalios diuerti 

 libucrit , adptiorcs fcmperredi. Ccrtis enim oportetingcniis 

 immorari , fi velis alitjuid trahere , quod in animo fcdcat. 

 f. Vnufquifque liber diltribuatur in cercum niimcvum le- 

 «ftionum ■ & ledlionetiedifcantut per partes. 6 Vnaquxque 

 lcdlio fit breuis. 7. Hoixnonfint ccnrinux 8. Cuiulque 

 horx leflio tei pcrcurratui : piimo vt intelligas;deinde,vt me- 

 morix infigas : teitio vt repctas. Aufc-tltaiionK canoiifcs funt 

 I. Audiendi funtdodoiesmechodici & noftti amantes. lAu- 

 diie opoitct libentet & frcquencer , non cinn c-edio , npii pcr 

 interualla. Scriptionis lcges funt i- SxpilTim^ fcribendum: 

 quia lciflio & aufcultacio fine ftylo eft foinnus Hinc Set/ica 

 «/•//7.X^.falucare iftuddat confilium:Nec fcriberc tancnm ,nce 

 tantum lcgcre dcbcmus Altera res contriftabit , & vircs cx- 

 haurictide ftylo dico:alteraroIuet,ac diluct. Inuicem hoc illo 

 commutandum eft,& alteruin altcro temperandum , vt qiiid- 

 quidlefiione colleftum cft, rtylus redigat in corpus. 1. Scii- 

 bere opovtet quam mundillim^ : quia hoc non rantum eft or- 

 namentum viri dofti , fed etiam ilicx memorix. Refetitionis 

 prxcepta funt i. Nulla rcpetitio eft nimia. Nunqnam nimis 

 dicicur & rcpctitur, quod non fatis difcitur. Leftio itaque vel 

 deciesleftamemorix mandctur. Iterata enim diiftatamcito 

 laenioxix infiguatui, ^uam di^ata chaitxinfcribuntut. Idc^ 



Qmntiha 



