282 Ency clopxdi;^ Lib. XXIV. 



In vniucrfum fint r.x cla(rcs,e quibus rresinferio- 

 res dicantur Grammatica: , reliqui ttes Humanitatis: 

 i quibus ha: fic dicuntur , quod plenius acccdantad 

 arteshumaniores. 



In infima Grammatices clafle duplex pritet exer- 

 citia pietatis ( hic enim omnibus debete elTe ccm- 

 munia , modo dixinuis) adhibeatur cura : vna alpha- 

 betaria , vt doceantur ca qua; pertinent ad lecftionem 

 & fcnprioncm linguas Latinx : altera paradigmatic.i, 

 vt fiixiones nominura & verborum analogx fcu re- 

 gulares , itcinquc vocabula ex nomenclatura rhyth- 

 mica difcsntur. 



In lecunda GramiTiatices clanc , quae dici poteft 

 Iticdia , proponantur praccpta Etymologii &: Syn- 

 raxcoSjVna cum Terentio ; & variatio Grammatica 

 bic lit inftar omnium ftyh Grammatici exercitiorum. 

 Hic etiam doceantur ea , quae pcrtinent ad ledlionem 

 Sc f riptiunem lingui Cixcx , itemque Hexionem 

 noiT.inum &: verboium irregularium. Initiadenique 

 Muficcs roonftrcntur. 



In (uprema Grammaticeo clafle vfus praeceptoriim 

 Grammaticorum Litinorum rnonftretur in prora : id- 

 queper analyfm ,Terentij (cilicet vhius,& genefin 

 cxercitiorum ftyli, ita vt c vernacula lingua in Lati- 

 nam , &C viciflim e Latina in vcrnaculam aiiquid quo- 

 tidie transferatur. Hic ctiam proponantur pricepta 

 Grammaticx Gixcx : Sc initia Arithmetices adiun- 

 gantur excrcitioMuficx. . 



In infima clalTe Humanitatis proponantur elemen- 

 ta Rherorica Sc Poi^tica lingux Latina::&: vfus Grara- 

 maticE Grxc.x monftretur anaiytice , in Demofthene 

 &c Homero tancum fynthetice pcr excrcitiafiyli Grx- 

 ci. Arichmctica etiam 8c Mufica in hac & duabus 

 feqq. claftibusplenius exerceantur. 



In media Humanitatis claftc vigcant excrcitia Rhe- 

 torica Sc Poctica lingux Latin.^, ita vt vfus prajcepto- 

 rum monftrerur in Ciceronis cpiftolis, 8c facihoribus 

 orationibus.item in facilioribus carminum generibus, 

 apud Horatium. Vfus quoque Rhetoticx & Poeticx 

 monftretur in Demofthcne 8c Homero. 



in fuprema clallc Humanitatis proponantur elc- 

 menta Logica , cxplicentur or.ationes Ciceronis &c 

 Demofthenis, Sc fcribantur declaroationes , itemque 

 varia carminum gcnera:idque in lingua Latina & 

 GrjEca , imprimis tamen in Latina. 



Ec hxc quidem clalfium ratio fere paflim obtiner. 

 Ab illa nonnihil difcrepat ifta , quam dclineauimus 

 fupra lib.^.cap.vlt. vbi fcx claffibus prxmittitur fchola 

 veIdomcftica,velpublica quidcm.fedtamcnfeparata 

 a fcholis cladicis ; vc ncmpe ibi di("canc pueri legerc 

 Latine,&radices Lacinas adiicianc. 



R E G V L .«. 



Quomodo I. In ojjiciis fcholaWtcis fancimtur cHm relatiuis 

 ScX"is correlatiua, 



fcholanicis ...... -. . ..^ . ,. 



intciiijen- TD elt , cx officio ptsceptons intelligitur omciutn dilcipuli: 



***' J.&coiitia. Hocdcinceps diligencer obferuareoportet , nc 



otiofa opus fit repetitionc. Vbi & hoc mcminiire conducit, 



gcneralia illa , qux fupta cap.?. funt propofita, in omnibus 



lcholis quaclifllcis , qua publicis , elTe obferuauda. 



1 1. Cathechefeos editio triplex in dijlindfi clajfibtu 

 profoni debet. 



PRimi compendium Latinum ptoponetur in duabus clafTi- 

 businferiotibus pauculitcollans qua:ftionibus & rcfpon- 

 (ionibus. Deindc in duabus claffibus fcquentibusaddentur 

 diiTlaScripturae infigniora. Pofttemo in duabus clafTibus fu- 

 perioribus plenior Catechefis proponctur Sc cipOnctur. 



Reiaxatio. III. ReUxatto animorHnt in clajftbfu ita erit comparata, 



niiratioin r • l •_' r r^ . • t. r . 



cijftibus vt ferutat voluptatt cr projetlm tn lingua Latina, 



quz i 



ETfiomncs csercitationes , qaxin fchoiisliberalibus vi- 

 genc,pro ludis habendx fuat,Ycfupra cap.i.diximus: 



Catcchcci- 

 cum CKCr- 

 citium m 



cUl.ibus 

 quale i 



tamen quia fic natuia cft hominum , vt ludos in corporis agi- 

 tationc, non in mcntis excrcitacione quczranc , cpoicct iufic- 

 mitacis nollra: rationeni hic habere. Sic tamen infirmitatis 

 iiollra; ratio habcnda eft , ne pcr ludos accerfamus infirniita- 

 tcm aaimi (imul &:corpoiis. Itaque ex mcncc Ciccronis iocis 

 & ludis ita ivti dcbemus , vt foninis & quictibus , & tum dc- 

 mum,pofiqu.imgrauibus & fcriis fatisfadum eft ncgotiis : Sc 

 ita ludcndum, vc ludus fic ingenuus& modcraius rvtanimus 

 voluptatc non cfFcratur , vt pcricula vrtcntur,ciufmodi nmlta 

 funt in digladiando , natando , venando , pifcando. Illudau- 

 tcm in ludis , qui claffibus indulgentur , imprimis obfctuctut, 

 vt (ctmo fit Latinus.ludorum ftata fint ccmpora , vr modcia- 

 tor adlicvc ludi deligantur magis idonei , maffifquc vciles. ia 

 curriculis mctas figcre , curtcrc , faltaiejcaflra mecari.cxcici- 

 tum duccie,acicm inftrucre,ccnturioncs & duces conftitucre, 

 legioncs conficcre , & eas cohottibus diftingucre,& llbcralc, 

 & vtilc , & iucundum cft. /€dificiorum etiam dcmonftratio- 

 ncs facerc , & hortorum , & villx, fuauc & ingcnuum cft. Ex 

 vrbe egrcdi, hortos Sc prata vifcrc , hctbas efFoderc , nomina 

 inccrrogare , guftare eas & parciri , plus ne voluptatis an vti- 

 iitatis Wxc ludendi ratio habcat , dubium cft ; vt elcgantcr aic 

 clegancillimus ille Germanix noftrs Ciccro loari. Siurmnu i/t 

 e;tJlolts clafftcU. 



I V. Itifimit clajfis praceptor meminerit , (juatuerfibiejfe f"'^°. 

 agenda <]uam eni.xijfitne. ^"*' 



CLaffis hoc in loco fignificat ordinem difcipulorum eiuf- 

 dem propeinftudiisprofcdus. Qusrvox tempore Q^in- 

 tiliani hoc fcnfu fuit vfurpata.vt illc tradit /. i . f a/-. i . Fuitau- 

 tcm accepta a foto : quia Roraa olim in quinquc clallcs fuit 

 diuila,vt cfl apud Liuium.Alias clafTcs ifta: fcholavum vocan- 

 tur tribus & curia:. Hatum alij dcccm conRituunt , vt Stut- 

 niius : ali j quinquc, vt Adamus Siberus : alij quatuor.alij fex. 

 Nobis ariidet pofirema fententia:non quod in numero latcac 

 myfterium, vt Pythagorici crcdidcrunt, fcd quia fex ifti ordi- 

 ncs ita funt comparati, vt (tudiofi adolcfccnres fi anno xtatis 

 quinto incuntc mittantur infcholas iftas cla(ficas,fpatio duo- 

 dccim annorum,atquc ita aniio artatis fcxto & dccimO , pof- 

 fint quam commodidimc abfolucre ca , qux in claffibus 

 dlfcenda funt ; fi in vna claiTc biennium coniumant. Quod (i 

 nonnulla ingenia fint magis viuida , non tam diuin vna curia 

 necelTe habcbunt hsrcre. Quanquam noii facilc hic cft pro- 

 pctandum. Sed iam videamus fingulas ordine claflcs. Atquc 

 vc ab infima faciamus initium,praeccptor huius clafTis ftatuct, 

 difcipulos fuos e(re ftirpes & plantas,non ex alterius asro ac- 

 ccptas,fed quafi nouellat radices , nuilius manu adhuc cradla- 

 tas > idetSque multum operae ponat in folerti ipfatum educa- 

 tione ac nutricationc. Neque vcto humilem& abicftam ciTc 

 fuam conditionem atbitretur:fed potius regiam credec,vtpotc 

 talcm,quiE fit fcminarium ipfius fchoIi,queniadmodum fcho- 

 la cft feminarium ccclcfiae & politii. Quatuor autcm pr^rlta- 

 bic pra:fciftus iftc. Primo docebit alphabctum , literas ncmpc 

 lcgcrc ac pingcre. Hic fubinde cum Ciceronc dicct , fe mirati 

 eins ingcuium.qui fonos vocis,qui infinlti vidcbautur,paucis 

 literarum notis tcrminauit. Dicet,homincs in vniucrfo mun- 

 do nihil difccrc ptaeccr alphabetura , & fubinde iccitabit illud 

 Hieroijymi fufer Efa. cap.i^. 'U. 1 1. Gratias ago Dbmino meo, 

 quod de atro & amaro litcrarnm fcmine dulces frudtus capio. 

 Ha:c,& fimiliain mcdium adfcret, vt nouitiolis alphabetariis 

 hoc Itudium dulcefcat magis magifqus. In tradendis litcra- 

 tum formis non opus cft partitioae aut dcfinitionc fubtili: 

 fed oculorum & fcnfuum indicarionc , vocis pronuntiationc, 

 linguz flexibilitatc. Litcras fono vicinas accuratcdocebitil- 

 los difcerncrc , quoque organo pronuntiationis imprimis ad- 

 hibito quacuislitcra fit profercnda doccbit. A litciarum pr0(- ' 

 iiuntiatione ad lcftioncm paulatim progredietur, initio faifto 

 ab inflciionibus nominum & vcrboium. Hoc fine habcbic 

 libellum,qui pracccr aIphabetum,dcclinationcs & cdniugatio- 

 ncs,nihil contincat. Po/7*<j venict ad Catechefin : /«ot ad no- 

 menclaturam rhythmicam : & denique progrcdictur ad litcra- 

 rum pidurani , vbi lircras fundamentalcs.dc quibus cap.ante- 

 ecd.doccbit omnium primo pingcre. In piftura habcbit ratio- 

 nem r^>isi^u(piuf. Raro ad vcrbcra , vcl ctiam vcrba afpciiora 

 yeniet : fcd memor etit praccepri Horatianl i. cpifh 



- — Pueriiiiant crujiula hlandi 



DoHores , elementa velintvt difcereprimii. 

 Puciulos itaque & vcrbis, & palpo,& donariis dcniulcebit. 

 Ita cnim & pueres,& parcntes habebit promtos. Q£id ? Com- 

 parabit fibi thcfaurum amicorum, qui ipfum & libcros,fi quos 

 habet , potciunt aliquando adiutum ire. Pucri enim ,qui ab 

 ipfo folerter inforDiantur,ad fummas perueniunt fscpe digni- 

 tatcs , poftquam curfum ftudiorum ftiorum abfoluerunt. 

 Tum primi pra:ceptores illis hacrcnt in vifceribus , & ipforum 

 liberifcntiunt auram aliquamfauoris. Hic non ab le fuctic 

 infercre confilium Clcnardi de rationcdocendi ac<}ue difcendi 

 fuudamenca lingux Lacin». 



NICO 



i>i 



