3o8 Encyclop^dia^ Lib.XXIV. 



cilium petulantix ! Poti-ftne id , quod vtilitate eft maximum, 

 gloria ampliffimum , dignitatc fummum , appcUan p.tdoiis 

 . , myrothecium , & Oceanus miferi* 1 Sed videor miln vidcre, 

 ,'°m, "'. (]aid fibi vclint , qui fcholis talia. imptoperant. Dehgunt ilh 

 c. fvhola- oculos in vitia , quiin fcliolas iriepunt , uldcmiiucexitium 

 menttm"' m.nantut & machinantut. Sed cjuid hicad noftram Aadro- 

 machen ? Non enim ipfa fada e(l meretnx.fed i j^quibus hoc 

 necroti) a Dco datum , vt intemeratam huius diui «aftitatcm 

 propufnarent , hi,incjuam,fui muneris obliti, Dei vindicis ira 

 prouocanint, vtquciile phiaias excandcfccntix fux, (dequi- 

 bus in Apocalypli ) fupcr lcholas cjuoque elfundcict , cffcce- 

 runt. Atc]ue hoceft .auditorcs , altcrum oraticnis mc.xfp.-i- 

 tiuni, quoddumcadcmbrcuitate ,qua primum illud,^ecur- 

 ro, aurcs animofque bcneuolos mihi accommodatc. Dicam 

 hic de re maximi momcnti.de caufis videl. corruptarum fcho- 

 larum:vbi vos oro atque obteft:or,ne ab animo latyrico canis 

 alicuiusrhetoricihxcqualiaqualiaprofciftaellc lufpicemini, 

 lcd de medio fumta eflc vobis pcrfuadcatis.Hic vcro non c(t, 

 quod culpam confcramus in atchiteftum horti (cholaftici, 

 Dcum , vel in dcfcnlorcs horti,angelos , vcl in quatuor ipiius 

 fluniina , thcologiam , iurifpiudeiatiam , mcdicinani , & 

 philofophiam : vcl dcniquc in vbettatcm hoiti , cocli tcmpe- 

 ricm,& duas hortiarboics. Quomodo enimres tam ianillx, 

 tam vtiles, tam exccncntes Camarinam fadam patere , te- 

 ttamquc Mcphitini exhalare queant ? Fomcs itaquc huius 

 mali qusrendus nobis elt in hominibus , horti defenfoiibus 

 & cultoribus : in magidratu dico , in fubditis , in pr.xccptori- 

 bus , in difcipulis. Hx enim funt quatuor rota: , quibus Dcus 

 hunchortum penlilem voluit vehi.Ex his rotis (i vcl vnacou- 

 cidat , aut luxctur , hortus noftct non amplius pcndct , led ' 

 s.(5,uonio- veliacet, vclruinam minatur. Qn^odigitur ad in.agiftratum 

 ^ratuTdc- attinet, tametd fatendum (it,plunmos iiunc cui cllc nutri- 

 (ittiinoffi- tioseccIcfiaium& ('choIarum:vidcrc tamcn o;l bcne multos, 

 fcholls'?'' quibusrc.sirtanoneft curatio. Paucos proFciflo videas , qui 

 fcholam habcantpro fcminario pietatis : pauciorcs,qui lcho- 

 lamhabeant pto (lUaptimogcnita: id qnod Galli dicunt dc 

 fchoIaParilicnli , illam elle primogcnitam regis filiam :pau- 

 ciffimos, qui eum eiga fcholas ahfcvtlum oltendant , qucm 

 Theodolii , luftinianus , Cavolus Magnus , & alij printipct 

 Chtiftianiflimi pr.Tfctulcrunt , quando fcholas fundaiunt, 

 fundatas priuilegiis ornarunt, & amplidimis rcdicibus inftru- 

 xerunt. Hincert , quod pannofos potius , quam nummo(os 

 videmus docftoresde fchola : hinc cil: ,qu6d xdiiicia fchola- 

 ftica , qux dcbcbant cllc ornatiflima , non rcparantur , non 

 ornantur , hinc cft. quod menfx public.-e , qux debebant clfe 

 tabuls , in quibus magnilicentia principum velut Apellcis 

 lineisdepi(flacon(picerctur, multis modis defotmantur. Non 

 requiro hic magnificcntiam Alcx. M. qui Ariftotcli fcripturo 

 hiilcriamanimaliumdcdit 80 talcnta, i. e. quadringenta& 

 odogintamiUiaPhilippicorum: non rcquito magniliccntiara 

 Angufti Cxfaris , qui hloratio fctuos , fupcllcdilcm,& totos 

 dedit fuiidos : non etiam rcquiro magnificcntiam Caracallx, 

 qui Oppiano in fingulos verfus fibi inlcriptos fingulos iulfit 

 rependi aurcos. Eam hic poftulo in Principc magnificentiam, 

 qua docentes Ixtentut , difcentcs excitcntur ,omnes iuuen- 

 tur : ne homines de fchola neceire habeaut vcterem illam 

 cantilenam gemcndo potius , quam cancndoprotcrre: 

 Nos mufii muln. ■ ftini.zijne ncllrit fames. 

 Scdmultinunc fimilcs funt RomanoPontifici Sixto IV.cui 

 ciim TheodorusGaza exhiberet libtos Ariftotclis dcanima- 

 libus ex Gtxco conucrfos , quod fieri non potuit, nid ab eru- 

 ditilTimo in vtraquc lingua viio, & liber cllct ornatus-aurcis 

 laminis : intetrogauit Pontifcx, quanti conftaret ornatus: di- 

 xitminifter , quadragintaauveis. Tocidcm igitucci reddi, & 

 prajtereanihil dari iullit. Nimiium Pontifcx aurum proauro, 

 pro labore nihil numcrauit , Pontificio fancfacinorc 

 . 1 ,. • Ad fubditos mc conueito,& in iis tetram noto ingratitudi- 



5. Subnitl A r /- J. e *" tl - 



quomodo ncm : qua fic, vt perpauciagnoicant , prxdicent ,& cxtoUant 

 ptccft c.r- fiiigularc hoc Dci bcneficium, quo nos afFccit , quando fcho- 

 " ''"''"' lisbcneconftitutishataenus halcyonia prxbuit. Hinc cxiftit 

 contcmtus fcholarum ,hincodium crga doccntes & difcen- 

 tes ,hincinfidix , hincfraudcs ,quibus vcxantur ,& tantum 

 nonopprimuntur homincs publicc vtilcs in fcholis, vt& bo- 

 ni iuucnes , qui funt thcfaurus vtriufque politix. Di(firailcs 

 profedo funt vetecibus ludxis PhcEnicib.Chaldxis,j€gvptiis, 

 Indis, & quod mitcris , ipfis ctiam Philiftxis : qui de fcholis 

 honorifice fenferunt , & illas amplilTimis fumptibusconfcr- 

 uarunt. Quantum gens Grxca acadtmix & gymnafiis,mu- 

 farumqu^delubfis (" vt Ciccio vocat) indulferit ,ncmo igno- 

 rat. Pleni funt libri , plcn.-c hiftori.x iftius rei tcftimoniis. 

 Imprimisvcro teftantur Gr.xca & Romana iura , ciuilia& 

 ecclcfiaftica, C^xfarea & Pontificia^Pandccl.c, Codex.Nouel- 

 ]x, Refcriptaque & auchcnticx potentifllmorum C.E(arum,& 

 fottirtimorum ac religiolidimorum principuur , quo animo 

 tum ipfi , tum ipioium fubditi fucrint propcnfi crga (cholas. 

 Vetiim cnimuero , nc aliquis cum Dioiicnc Cynico mc fimi- 

 lem cffc dicat Gtammaticis qui cum Vlyfiis mala notarent, 



fua negligcbant, bona veftra pace, auditores, ingrediar ady ta 

 & penetraliafcholaium , quidque ibi decremcutum fchola- 

 rum promoueat , indagabo. Hic primolc offcrunt motbi,qui 

 totum (cholx corpus & (yftema infcltant : & inccr cos agmcn 

 ducit impietas plus quam Liciniana : quafit , vtiltxvoccs 

 cx quibufdam de gente Ciitica an Ctetica audiantur : Icgen- 

 do Biblia dedifcimus Latinitaccm , & corrumoimus bonara 

 diftioncm Cicerouianam : Vacando facris, -n.A'jTt?.iru% «>«- 

 /,«tytj;;f 0»®-, labitur. Hincfaftidium rerum ficraruni faccrri- 

 mum. Hinc multi fimiles func illi Anglo,qui cdas Pindaii 

 prxicrcbar plalniis Dauidis : & illi Mathcmatico, qui mori- 

 bundus legebat Euclidcni. Hisnihilo meliores funtilli,qui 

 difputationes concracardincs, i. e. piincipia religiouis Chri- 

 ftianx inllicuunt , & immcnfos leligionis Chiiltianx agios 

 decempcdarationis fux metiri conancur ,'au(u lacrilcgo. v'el- 

 lcm iftoshomines cxpcndere ,quod inhii^oria ccclcfiaftica 

 occuirit.Cum Arrianus quidam protecuus diu multumque 

 difputafietcum no(tris, & variis fophi(matrs iirctiillet , tau- 

 dcm acccdit agiicola , quiex Arriano qu.\;rit,'au credat in 

 Chriftum ! Hic Aiiianus obmutuit : qt;od cnm mitaicntur 

 Chiiftiani, iplc di.\it : Quandiu vciba vetbis futrunt oppod- 

 ta , mcrito fiipeiior fui : fed cum primcim vcrbis oppofitx 

 tuerunt rcs, ccdcic coaiftustai. Impictatcm cxcipic calumnia, 

 quam uicCEtu fcholaftiico inucnitc habcm.us validam & va- 

 riam. Literx ficjuidem , qux diumitiis (unt datx ,vthomo 

 homini lit Dcus, hodie vix alium habcre vfum putatut, quargf 

 vt homo ab hoiviine dillideat, vchomo homiivi fitlupus , vel 

 vt rciTtiiH dicam , diabolus. Apud (cculum priiis protetua 

 conuitiorum , ("curiilitatum , vernilitatum , concumeliarum 

 nomina in circulis,iii lulfris, in cauponisnalccbantur, &ini- 

 bi nofccbantut. Hodic eiinu liccrarum nou ca tancum , fed 

 noua, (ed inaudita, (cd intandapiodcunt. Inciuilc, petnlans, 

 improbum-aliquod didlum cxcogiianduin clt ? Nc longcdil- 

 ccde. Dabunt fcholx, dabunt litcr.c & quoJquxris,& fi hoc 

 tibi non fatiseft , eciam carum rcrum ga.iros fubminii^ia- 

 buat , qui per oinncs calumniarum numeios ,qu.intum in ea 

 pala- ftra profcccrint , tibi probabunt. Qu_id hodicrni prxfc- 

 tunt libii polemici , qui a thcologis fuper ncgotio religionis 

 (lcilicct ) fcribuntur ? Qiiid , inquam , prxfcrunt, quam in- 

 crcdibilcm iniuriarnui & conuitiorum fegctem ? Quiaam fe 

 hodie ad examinandum aliorum fcntentias confcrunt , qut 

 iion putent , fibi in litcris omnem malcdiccndi licentiam pa- 

 tere ,qux ncmini parcat , nullum genus hominum patiat^ur 

 cxpcrsefTc virulcntix & importunitatis fux ? In hac autem 

 mi(ena^lludeft*miferrimum , quod homines iftius furfurij 

 hanciaudrm ingeniorum fuorum maximam crcdunt, fi ra- 

 riis male JRis, qua licct , qua non licet, alios impctant. Hic 

 moibus comiten^^bet difcordiam : qua fit , vt diuerf* fen- 

 tcntix diuerfos ,^^potius adueilbs pariant animos. Vtinam 

 hiccogitaietur illudpoecie. 



Diuerfum fentire duos de rebus iifdem, 

 lacotiimi licuitfemper amicitia. 

 Vcinam illud Atiftotelis fuccurrcret : Aliud eit oju^tioix, 

 aliud oyshlia ! Scd quid facias animis exulccratis ? itftua- 

 rium difputationum^an contenticnum hic eft pcrpctuutir: 

 nullx hic inducix : quia hunc difcordiarum Euripum foris 

 perflans a gigantTbus & Centauris omni cx parcc C.vcias per- 

 mouet , incus ambitiofbrum & um-at^it hominum intempt- 

 rantia. Quis vcro fruftus iftarum contcntionum ? Dotct 

 id nos fatum Academix Atcicx , in quaperpccux altercan- 

 tium rixi.iurgia & odia hoc cfFeccrunc, vttandem dilfipa- 

 rctut miicrrimc. Sic florentifTima (chola Alcxajidtina, qux 

 prima Euangcli doLttiuam in auditoriis fuis excepic , con- 

 tentionum vanicatc dilacciata cft. Ncc alia pcftis Acadcmiain 

 Pragenfem , olim florentillimam , afflixit , & tantum non ex- 

 tinxit , quam contentio. Nihil hic dico de lognmachiis logo- 

 dxdalorum , prxtcrco /^vcAo^iai* ^/ ,t<flS7airTt;»iV«' fophiiia- 

 rum , latcrc paciorvcntofts xi^oSM^na'/ lubtilitates , noa at- 

 tingo metcorologicas nalutorum diftinfliones. Quimorbiis 

 niilerrime affiixit Athenienfium Academiam. Tantns cnim 

 philofophorum xftus fuit in iuis dogmatis liberc protunden- 

 dis, & peruicacitcr ailetendis , vt nacionum fctme trccenta- 

 rum examcn in ilfo genere ad memotiam vfquc fuam The- 

 miftius fcripferit extitiirc. O fi homines iftiaCrij cogitarenc 

 illud , quod Arifton dicebat , ineptos difputatores fimiles cfic 

 iis , qui cancris vefccnces propter cxiguum alimentum per- 

 tenui cum fruiflu, in odibus , teltis , & cruftis occupantur: du- 

 bio procul ad meliorem frugem fe lecipcient ! Sed nonduin 

 finis cft morborum Nam pixtcr commnncs illos , quos dixi, 

 & docentes £i difccntes peculiaiibus labotant nxais:quos 

 dum tango.nerao vcftrijin opinctur, me c^cxiai^e^m. Qui 

 cnim ftatuam , meciCtcrisanteirc :cumeinfdcm imbecillita- 

 tis & naturafimiobolcs ,& alumnus inftitutione? OfFcrc fe 

 hic imprudencia, cyranais , & iudulgentia mulcorul-n pr.T- 

 ceptorum. Qux fingula leui brachio peritringam. Ouemad- 

 modumnauclerus imperitusnauem lcinper, imprudens fxpe - 

 indifcrinien «dducit^itapraEcepcorinfciciafuapuppim fajiols 



iibi 



J, v;i; 



ii..ii,Li 

 fch,,la 



CCJt 



