Encyclop^dte Lib. X X V. 



Ab thco- 

 loji.i fit 

 iheoreii. 

 c» vel 

 pta^ica 9 



Theolo- 

 gia natu- 

 lalis quo, 

 modo (rj> 

 dends i 



Qnot fint 

 paites 

 theologij; 

 natmaUf! 



Qiomodo 



lumea 



naturx 



nos con- 



uiiicat, 



Peiiin 



Cffe} 



thodica eft epitomc axlornatum falutaiium iti veibo Dei oc- 

 cmictuiura. ad certa capita, ordiue conucnicnti, i-euocatorum; 

 fiueilla aji.omata lolo lumine gtatix compreliendantut , fiue 

 lumin.^ ijratiaf &natur.T. (imui. Et ita quiacm lanffime fumi- 

 tur hucvoi.theologia. S/nVZ* eft illa facultas, qus diauigui- 

 cur i icliquis tnbus faculratibus, mnfprudentia, uiquam, me- 

 dicina, & philofopiiia. Atquc hoc fignificatu ,^elt cognitiore- 

 lum diuinarum , quas homo Chiillianus in hk vita difcit cx 

 libro natuia.- & Scripturje. Rurfus , thcologia hoc fignificatu 

 eft ve! iiabitus in menvc refidens , vel pr.Tceptorum fyftema. 

 Noj pisftcriorera fignificarioncm hoc ioco attenduuus. Ad 

 extremum , theologia firiciijfiine c'ii allcrtio dcitatis J 'hoyx- 

 qqo Q.n(u lohaiines euangelilla in Apocalypfis mfctiptione 

 appcllatur J^./i^.ops . quod rlu/ Jtiniia 'S ><>y« apettc adnio- 

 dum airerucnt in ifto libro, itcmquein cuangeiio. Huc & illa 

 fignificatio pertinet, qua theoiogia ell nomen partis, vt thco- 

 loiMa naturali.s.theologia cafuum,&c.imo & particul.i-,vt thco- 

 logia deangelis,deiurtlficatione',& fimilibus materiis (\\xc locis 

 conimunibas theojogicis. Vndepatct thcologiam nofham va- 

 tias admittere partes , qux non diftuiguuntur fpccie,fi escipias 

 theologiam natutalcm & fupcrnaturalera. 



I I. Tkeolorria efi h.^bittis comvofitui ^x fafientia& 

 t>rnde»tiA;& proinde efi theoretica & praUicz. 



Redlc Thomas .■^qninn.s difputat , theologiam cfTc mixtam 

 ex theoria& praxi. Coaliftit enlm partim m contcmplatione 

 fcu cojnitionc vcii , pattim in aftione boni ; rcdilirquc homi- 

 nctti fapientcm, P/iiy.S.i.T*;» 5.16.& prudentem.^A/a/r/^.io^.iS. 

 Idco tlieoloTiaeft_/^?'«2?^<J, id cft , habitu.s ex intelligcntia & 

 fciciniae!Ticr<'ens. Nimuum pcr intelligentiam diiiinitus illu- 

 jninataai priiicipia appichcndit, & pcr fcientum conclufioncs 

 exinde demonftrat. Kadem cilprudentia , quatenns animum 

 hominis in aftioiiibus fuis dnigit ad bouurn fupernaturalc. 

 Porro , etfi theori'q & praxis etiam in theologia naturali , cate- 

 chctica,dnl.iaica,& ^olcraicacon^ilrrunt : tamen quia ibi pu- 

 rnas tenet theoria, & praxis dominatur in theologia caruuni, 

 prophetica, & moraii ; bin,c eft,qu6d theologix pattcs quatuor 

 priores appcllantut th-ologia theorctica , & tres pofteriores 

 veiiHint nomiae theologix pradicf i qucc dcnominatw fit a 

 potioti. 



III. Theologia natiirdis pcrfecjuittir ea omnia, ejm de 

 natitrali coonitione & cultu Dei fmt patefaSia in 

 lihro nattira & Scriptura, qmtetitu illa limine na~ 

 tura apprehendi & indicari pojfii/it. 



Theoloeiaeft veritas , qun: eft fecundum pictatem. Pietas 

 entem confiftit iii cognitionc & cultu Dei i qu.c dua: partes ita 

 fc habeur, vt vel natuta, fiue recla ratio, vel gratia,fit iprarum 

 norma. Hinc Deicognitio alia eft naturalis, alia fapcrnatura- 

 •lis. Idem dc cultu Dli' cft iudicium. Qu.ilis enim eft cogniiio 

 Dei , talis & cft infius cultus. Patcfccit autem Deus cognitio- 

 nem & cultum fiii , in libio natara: & Sctiptnrae ; & quidem 

 ira , vt cognitio & cultus naturalis in vttoque illo libro fir nia- 

 nifcftus , fupernatnralis autem in libro Scriptur.T; duntaxat. 

 Noftii ergo muneriseft , in tlicologia naturali ca conquirerc, 

 qua; rc-Ta racio & Sciiptura nobis tiadunt denaturali cogai- 

 tione& cultuDei. 



I V. Duicfnntpartes theologia n^ititralis : vna efi corn- 

 munu ; altera, fpeciaivs : vtraqtie cfi theo- 



retica & pra£Hca. 



Ptt>s commtinis traiflat de cognitione & cultu Dci , fine rc- 

 fpedn ad certas creatiii-as, qu.i' funt veluti paginx libri natur.-c. 

 Varsjhcrialis percurrit omniacreaturarum genera, & dillinde 

 oftendit , quid ilLx nos doce.mt de cognitione & cultu Dei. 

 Vtraquc eft thcorctica & piadica. Thcoretica , quatcnue agit 

 de cognitione Dei; pra6lica,quatenus dccultu Dei dilTcrit.Etfi 

 atitem in vtraque illa paite lumen natura: , & liber naturx 

 toniunguntur : tameii in piima parte inpriraiseft vfus luminls 

 naturs i in fccund.^,!ibri natur.-e. 



V. Lnmen natnrs, fitgcerit ejuincjue clafi^esargn^nen- 



torum, qmbuj exificntia Deiprobatur. 



Quod apnftolus Hebr.\ •. ait , Accedentcm ad Deum opor- 

 tet crcdetc cflcDcuni ; id non cuertit cognitionem Dci natu- 

 ralem : quia fides, fiut lumcn natura: , prxfupponit lumen na- 

 tui.r. Idautem docctDeumefTc, iion vno modo. Nam quod 

 Deus fit, hoc cft , fummum aliquod bonum, etiam gentes na- 

 turaliter fcire potueiunt ; & <|uidem ita ; vt naturalis notitia 

 Dei fucrit ipfis congenita , vel ab illis acquifita proprio ftudio. 

 Notitia Dei Katumlis, horr.inicongeniia, eft, qui nicitur prin- 

 cipiis iheorcticis & prailicis implantacis intcllcdui .agciiti & 



fynterefi ; itemque^teftimonio confcientix. Priucipia theoreti- 

 tica implantata ititellectui ageuti ; & pia<ftica , implantata lyn- 

 teiefi, lunt, quaehomo finc magilho tntelligit. Eiufmodi funt: 

 Dens eji ; Datur aliqiiod fiimmum (^ firimum, quod fit fumme 

 •vnii m ,verum ,bontim pulclifum, (^c Leia eji (olendm; Dcm eji 

 ens fnmme amaiile. honoraiile, ^c. Hjec talia ptincipi:^funt: 

 apud omncs homines , fana mcntc prxditos , confeila ; vfque 

 adco.vt cumrcitarationeinfanire cenfcantur , vc! omni ratio- 

 nc dcftitutiiudiccntur , qui ea mdubium vocaie aulint. Huc 

 acccdit tet.hmonium conlcientia: i c]ua;cum ob reda fa<Sa Ix- 

 tatur,&ob malcfailla triftaturatqueaccufat , teiret, acfl.igel- 

 lat homincm, tcftacur la:ic Dcum cllc , qui juftc ludicct. qium 

 ob caulamapoftolus ait Rom.i.i ^ -ofus legis injcriptum efje cor- 

 dii/mgenlitiHin. Atque hx funt tns 1 lajjes argtimentorum mcui- 

 nfpii.Y,»|C]uibus homo.non CyclopicuSjCoaumcitur eflc Dcum. 

 Dcindcadnotitiam illam Dci , nobis-congenicara, accedit utj- 

 titia naturalis acquifita , qu:£ acquiritur partim ratiocmando, 

 partim cxpericudo. Ec primo quidcm tationes philoloplHc.c 

 doccnt.nihil ccrtius cfle, quam Deum reucia exiltcre ,,& feiii- 

 pcr tuiflc ac fore , nec aliter cfle pollc. Naiu , ] , Mandus liic, 

 & opera in ipfo , non poflunt cfle a (e , neque nifi ab ente la- 

 picntiflimo & omnipotcntc. Ratio priorlseft; quia funt fi- 

 nira , & compofita proindc ab alio fiiiita & compofita. £t , ^\ 

 resaitificialcsnonfunt a (e , multo miniis rcs naturalej. Ra- 

 tiu pofteiioiis cft ; quia magnitudo , mulcitudo , pulchritudo, 

 & ordo rcium , qua; lunt iii mundo , confinnant nientcm el- 

 le lapicntiflimam & omnipotcntem , a qua omnia ifta fint 

 profcCta , & dilpofica. Inprimis aucem id euincit ordo rairab-i- 

 lis , quo onnies res conucnicntifliino gradu (unt dilpolica: , & 

 corporex huius vniueifitatis partcs aptiliinie inter fe cc,- 

 mentat.x ; quod mocuum cft admir.abilis viciflitudo, & con - 

 (tanci- ; quodque vniuer(a,ea quoque,inquibui ratio nulla ir.- 

 cft ,-ad finem ordinatum diiiguntur. < onfideretur (olis& iu- 

 na; cuifus , niaiis fluxus & retiuxus , admiiaiidum o] us gciu-- 

 rationis, mcnibiorum humani coiporis conncxio , dilcriniiiri- 

 tio , & vlusi& ,-ilia, de quibus infra. i.Nihil eft poceftace, id cll 

 !ca , vc fic quidein , (cdpocucric quoque non ellc, & poflit ite- 

 rum noa eflc ; quin aliquid antecedat, quod a(fta exiftat , pcr 

 quod illud fiat,quod fieri poterat, & quod poteft defieii.Mua- 

 iJus autem , & oinnia qua; iii eo funt.poteltate funt. }. Multa 

 lunt contingencia, qus ("cilicet elle vel non cUc poflunt.Ea vc- 

 ro tandcm aliunde determinari,atque ad ccitum dirigicucntuin 

 oportet. A quo autem id fit, id oportet fupra omnia elle. Hoc 

 vero Deum dicimus. 4. Oinnia entia func vera, bona, pulchra. 

 Caufam igitur illoruni opoitct cfle veiiirimam.optimam, pul- 

 chcrrimam.Huiafmodi rationes poffUnt cflc innuraei.j:. Atque 

 ba; conflituunt c^uartamclafjem aigumentorum , quibus pro- 

 batur cx lumme ac Iibro nacurx Dcam efle. i^mia jj> ijLumA 

 clajfis ell cxperientix naiuralis,eaquc tum vaiucr(alis,tum par- 

 ticularis.Vtraque enim docet, Deum cfle. Nimirum expcriun- 

 turomnes& (ingali homines, & (eufu duce difcunt , in hoc 

 mundo, & in politiis atquc faraiiiis , admirabilcs infperatolqae 

 efle rcrum cuentus,variaellc Deidoaa & pccnas infinitas , coii- 

 ucidoncs &; eucrfiones familiarum aiquc impcrioram (ubinde 

 accidcre, homines quofdam habcrc viitutcs hcroicas. Vno 

 vcrbo : Imus per ccelum & icrram,pcr hiftoriam faciam & pro- 

 fanam.pcr ftatus vits humanx,pci omnia noftra mejiibra , pcr 

 vniucilam vitx noltra: curriculura,& liinc m.agis ac magis con- 

 firmamur iu hac corainuni nocitia , quam altiffime mentibus 

 Aoftiisimprefsa , Deui ejl. Huc peitiDct vniuerialis gentium 

 confcnlus, qui, Ciccrone tcfte,inftar lcgjs natura: putandus elh 

 S: caim cotifulamus ethnicorum mcnumenta, videmus oinnes 

 gcntcs naturaliteradaliquam icligionem, id eft , notitiam & 

 cultum numinis , piopcnfas fuillc. Sane nullus eit ex authori- 

 busethnicis, qui non fubindeteftctur Dcum efle. Vnum auc 

 altetum allegafle fatis eiit. ?lato , o. de legiO. tacile <:l\,ini)uit, 

 veritatcm haix oftendcrc,qu6d di) (int.Terra,foI, fidcra,ipfura- 

 quc vniuctlum , tcmpotum quoque ornatiflima varictas annis 

 mcnfi':u(que diftintSa id ofteaduat:Gra:corum piu-terca baiba- 

 rorumquecon(cnfus,dcns cflcfatentium.ii/fw» .^..delegtb. mo- 

 net,Deumnobis maxime,M(itov>^i!,^TO)i, i.e. raen(uiam om- 

 nium rcium e^fe dnWxe.Apud Anjlotin ltb.de mundo cap.6 .dt- 

 ciiur.-y ctus fernio cft,a maioribufque pioditus interomnes ho- 

 mincs.vaiucrfa tiim cx Dco.tum pcr Dcum conftituta clle,nul- 

 lamque naturamfatisinftrudam ad falutem cfle pofle , quae 

 .citra Dei prsfidium fua: demum ipfa mtcl<x pcruiifla fit. ibi- 

 dem vocatur mundi irai-ot^ >^ ■ji^jim^, i.c.fciuator & gcnitor.£< 

 «//.•Q_uodm naui gubeinator , quod ia curru agitator , qaod ni 

 choio pisceatoi.quoddcniquelcx in ciuitatc, &dux incxerci.» 

 tu:hoc Dcns cft in mundo C/f. i.i^f natnrd deor.aitiln mundo 

 Dcus eft aliquis,qui regit, qui gubein.it, qui curfum aftrorum, 

 quimutationestemporuin,rerumviciflitadinesordinc(que con- 

 (eiuat , tcrras& mariacontemplans , hominuin commoda vi- 

 talque tuetur. Iiem : Dii fcmpct fucrunt , nati nunquam funr, 

 .xtcrni funt futuri. Et i.de nat. deor. Omnibus innatum eft , & 

 quafi infculptum, efle Dcum. De rcjponjis aruJj>icum:QvjM eft 

 tam vccors , qui cum (ufpcxcrit in coelum, dcos cfle non len- 

 tiat, & ea,qus canti meute fiunt, vt vix quifquam atte vlla 01- 



dineni 



