^14 Encyclopedi^ Lib. XXV. 



j. iimmM. 



'.^.Siropli- 

 iciras.. 



.j.lmmen- 



tiias. 



ait2s. 



l I 1. Deuseji immnt/tbilk. . . ^ ,. 



l.Omiicqaod iniitari poteft,habet fupiafecaulam ahquain. 

 cuiuspotedatrfubfit. M Dei.scll fupiaomnia. i.Q^uodpotcft 

 mutari.ert cns contrngeiis ita vt poflit elle& nondle. At Dcus 

 eft cus fummc necellaiium. 5.Quod mutatur, acquuit aliquid 

 de nouo. At Dcus nihil nouum acq irere poteft : quia habec 

 omnia. 4.Si Deus mutari poilet.id heret aut in melius , aut in 

 deterius, aut in idem vel fmiilc In melius non poteft mutarii 

 quia per naturam cft optimus : ncc in deterius.quia omnc ma- 

 lura prohiberc poteft In iocm autcmnon fit mutatio. j.Arifto- 

 teles in metaphyiis & phylicis prolixc probat, primum moto- 

 rcm mouerc, ncc moueri, fed efreprorfus immobilEm. 

 1 V. i>etu eji fimpUcijfimus. 



I. Quod maxime vnum eft.id eftfimplicilfimun). At Dcus 

 eft raaxime vnus. i.Qilod compofitum cft , id habct caufas, 

 a quibus , & ex quibus vnitum cft. At Deus eft prima caufa. 

 j.'Tuodcompofitum eft.refolui & int£rirc poteii Athocpla- 

 iiiflime eft diuini perfcdioni coatranum. ^.Quod eft com- 

 poiitum.nnpc.fcdum eft. At Dei.scft ens perfediffimum.fine 

 dcfedu. ^.^irifioitlei g.P/pyf.c. ;o.cx infimta virtute primi mo- 

 toris coHis^it cius indiuiiibilitatem. 

 V. Deiti eft immenfti!. 



I. Nam qui cft fupra omnia , nihil eft , quod ipfum polTit 

 metiri i .Omnis imperfi;dio eft a Deo remoucnda. At fini- 

 tum cllc, eft irapeifedtio. Quod enim finitum clV, ab alio fini- 

 tumeft, adeoque depcndcns. Iterura, quod fiiiitum eft, id vt 

 aincubi adeft & alicunde abcft , ita alicubi agere , alicubi non 

 accrepoteft. j.Dcus omnia penitus nouit,ni.^xima& minima- 

 Ercjo nufquam abeft.4.Deusomniaregitin toto nmndo. Eigo 

 cft in toto mundo. y Seneca jdcm docet : vt pauloante rcgula 

 prima cx ipfo adnotauiraus. Notum etiim eft \\\u.ii.Hermeti6: 

 Dcus eft fphxra.cuiuscentrum eft vbiquc,circuaiferentianuf- 

 quam. Arijlot lib.i de pxriibumnimdl.c.^.x&iiit &i\3.uAM(\'\- 

 <2um illud cuiufdam uifionis philofophi : Ncc ab cxigui do- 

 muncula abctTc Dcum.Ef (i./.cy.ait : numen diuinum ita com- 

 paratum e(l'e fua natura, quoquo vt vcrfus pcrmcet, nimitum 

 & ea, in quibnsipfi verfamur,& nobis fuperiora. 

 V I. DetM eji nternta. 



i.Deuseft primum ens aquo funtoirmia, 5: quod eft fu- 

 pra omnia. Ergo etiam tempus eft ab ipfo , & ipfe eft lupra 

 tempus. i.Si Deus nou eft arternus , aliquando crepit. Ergo 

 aut a fcaut ab alio. At neutrum eft. Non a fc : quia nihil cft 

 caufa fui ipfius. Non ab alio : quia fic ne Dcus quidem ellct. 

 j.Dcus eft immutabilis. f. nec incipere , necdefinere poteft. 

 4.Deuscftcns fimpliciter necelTarium. Itaquenullam fui cau- 

 fam ao-nofcic. 5 Et hoc gcntiles quoque intellexcrunt. Vlato 

 in- deJinitionibM haiicthinc defcriptionem : Q-.of £51 ^ao» uix- 

 yitTji!, ouirzi^xti afsi dj^\Mu,i,i'i'M , i<n^<iii\@^, T>ii t' cc^Si cpti- 

 ««,- ail'.^ : Deus eft ens viuura , immortale , feipfo couten- 

 tum adbcaticudincm , elTcatia a:terna , caufa boni in nacuia. 

 Arisletelei i.mctaph.c.-j.dXi : (f^jtfiifi 'j t:» ^o» ei»ay IZat, «i/jo., 



«0/!5B». > fS ^;' « t' ««'»'■ aiut-^i "^ «lc)'/©^ ijzjf.f-^ T&r 'jtai. Jtj j^' 



i 5ios : DicimusDeum elTe viuentem , Kccrnum , optimum. 

 Itaque vita , & auum continuum iterniimque eftinDco. Id 

 cnimDeuseft. Idemlib.z. ^ie ccelocnp.i. wj» cis^j-cia aja»»- 

 01'«. nS n H S51 C"» '"^^■3r ■ Dei operatio eft immortalitas. 

 Hoc autemeft vica feaipicenia. Teltimonium Ciccroais vide 

 cCfp priLced- regul.^ 



VII Deii4 ■vinit vitam perfecHffimam. 

 1. Dcus eft ens pcrfedifTimum Eigo non tantum cft , fcd 

 viuit qucque. Nam viaere eft pcrfeitiui: , quam (implicitcr ef- 

 fe. r.Deus intclligit& vult. fcrgo viuit. j.Dcusfcciccrcaturas 

 plurimas viuentes vitam intelleftiuam E. talcm ipfe quoque 

 viuit , modo perfciftiori : vtpotc fons vica:. 4.EC gcntiles hoc 

 intcllcxerunt ; vc planum cft cx commate prxccd. 



S. Intelle. VI il- Dem i>iteUenufi!ipient!fpmoeftpri:.diltis. 



diui. I. Deus viuic fumme. E. piadltus cit inccllcdu fummo. 



i.Deus fecic crcaruras intelligcntcs. E. ipfe miclligit j.Opcra 

 Dci ar"uunt opificcm fapieatilfimum. ^.Dccreca, & executio- 

 nes dcc^rctorum Dei idcm docciit t .Gentiles pafliai Dcura ap- 

 pellant mentem^S; primum motorem. Contct ctiam paulo poft 

 commate 10. & 1 1. 



:>. Voiun- l X. Dem ptsid'itweJivoluntateliherrima. 



e«. I. Dciintcllcc^tus cftfapieutifliaius E.& voluntas libcrriraa. 



Nam vt ille noci accipit aliunde fapicnciam.itancque hxc aliun- 

 dc motum,irapulfum,aur dctcrminationem. t.Q uidquid Deus, 

 vult.aut vult cx imniutabilicate natuia- fu£,aut fic, vt vim lia- 

 bcac cfficiendi & permitceadi inuittam .Neucro auccm niodo 

 mutari.impcdiri aut retatdari potefl 5 NuIIa res, neque fcnfus 

 expers , nequc volcr.s eft fupra Deum. ^NuIIa fclicicasablqiic 

 voluatatc clTe potclc. (.Hoc intcllexcruiu gcacilcs , quaado 

 Deum appellarunc animura. CJuo eiiain fpcct.it illud Quidij, 

 Hji Deits in nobis , agitante cxlefciiijM itlo : 

 Sedibtu athereu jpititns ille venit. 



\ e.Omvii- X ■ Dei potentia e/l ftimma , id ejl, eji omnipotentia. 



poiemia. i. Potcntia (iiquitur inodum cdciui.c. At e(r:iuia J.i'.iina eft 



immenfa. Ergo & potcntia. '..Vbieflriiraiuus intcllcdus , &: 

 fumma voluiitas , ibi & fumiria poteacia. At illa fLiiit iu DiO. 



j. Viti, 



E. &ifta. j.OperaDci funt diuinacomnipotentiac inuftriflima 

 documenta. ^.Et gentiles hocipi^o argumenio Deum omnipo- 

 teiitcm edc intellexerunt.Nam fi Deus eft ptimus mocor.omma 

 potcft iTiouere,& a nullo moueri. Hinc AriHot. i i.metaph.c.j. 

 iy g.phyf.c. lo.primo motori tribuit infinitam virtutem. Et Ho- 

 merits Mz:®ict '■) ■mviunti. iuutojrxi: Dij omnia poflunt.Sic C»- 

 cero i-de »»i/»r/K^eor.ait.NihiIcfl.quod Deus cmcere non pof- 

 fic.&quidemfine \aboK.Euripides in Vh«n'ffis ita canit : na»5» 

 ^' /J ■miit 5i»'s.Omnia diis funt facilia. Infigne eft illud Epichar- 

 mv.Ofii» 2j\a.(pA/y'i ra tfei ov.tjJ J ■yiteticxm o-e ifl. ca/Tos iS «^a» 

 tTraVriif. i/Jiwz^gt 3 kJVv ')itJ : Nihil cfFugit.numcn.Scire tehoc 

 oportet. Ipfe noftri eflifpeculator. Impolfibilc autera nihil ell 

 DcD. Ouidiui 4. de trijiibus ita camt : 



ail. ita (nbiime e{\, fupraque pericula tendit. 

 Non fit vt inferius fuppo/itumque Deo- 

 Cicero in fomnio Scipionis : Deus c(t,/«^«/r,qui fentit,qui mc- 

 miait,quiprouidct,qairegit & moderatur,& cft xtcrnus. Idem 

 j.de nat deor. la muado Dcus cft aliquis, qui regit.qui guber- 

 nat, quicurlum aftrorura, qui mutationes cemporum , reruin 

 viciflicudines ordincfque confcruac : terras & maria contem- 

 plaas, homiaum commoda vitalliue tuetur. Hinc prifci gcnti- 

 lcs familiariter vfurparuat illud : Ouic'a«/ij ^^») Non finc Dco: 

 vteftapud Xenpphontem imqttiuocis. 



X l Intellecius Deiprnditus e/i fummafcientia (^Japientia, 

 id eJiyCmnifiieniiti ST omnifapientia. 



I . Qui cftplane beatus , pcrfeclus , & immcnfus, fieri non 

 poteft , vc fit alicui igaorationi obnoxius. i.Deus omnia crea- 

 uir optimo ordine, fumma varierate, adfiaes luos. j.Angelis 

 &hominibus eximiamdediclapiciuiam , qua m arcana oiunis 

 natuta: penetrarc queuat. ^.Gentilcs hauc tantam fcieaciam 

 pra:dicanc : vt Orpheus : 



XlcdiT i^e^ix, }^ Z^'clilT* ^Jt^iW , If^ ■TrxVTOt /3(?^bX«. 



Omnia vtdet,^omniaaudit,iy omnia remiinertttnr. 

 Sic Heliodus: 



Omnia videt louts ocicliis , y» omnia intelligit. 

 EtCic.-f.de nat.deor. aic : Obfcurum aihil Deo elTc poteft. Sic 

 Flautus ici- Capttuii : Eft profedo Deus, qui qux nps gerimus 

 audicque vidctque. 



XII. Voluntas Dei pnditatfi omnimoda fanBitale,id eji, 

 veracitaie ,bonitate . i^iuslitia. 



Deus efi fancius ; quia vbi eft fumma fanitas intellei2us ibi 

 eft fumma faaditas voluatatis. idem eft verax. i .Deus eft ipla 

 petfedtio: ideoque vtoraniafine errore cognofcit.ita vult. :.A 

 fide & veritate homiaes dimoueri contingit vel ob imbccilli- 

 tatem iateile£liis,vcl ob mccum.vel ob prauam fpem.Ha;cau- 

 tem omnia luat a Deo alieniHima. j.Dcus nuaquam fefcllit 

 qucaquam. Deuse(i bonti', infe, (^ extra fe. lafe; quia vt c(t 

 fuinma vcritas.ita fumraa bonitas. Extrafe ; qaiabona facit,& 

 benefacic. Fccit caim omnia bona , & erga opcra lua cft beni- 

 gaus.hoc cft libcralis, b.;ncficus,munificus. Deaique Deus e/i 

 iufius : quia fibi, vt fummo & optirao , tribuit (umir.a & opci- 

 ma : aliisaucem rcbus tribuit.qui ipfis coaucaiunt. Difponic 

 caim omnia optiinc, fine vllo vitio : & didiibuit vniuerds pri- 

 mia vcl poeaas. Qiis omai.i iatellcxerunt gentiles : »t Pluto w 

 Proiagtira : ^vio^ f^ ccrdfjco sc^Pov ^M^v ot/ ■A^aig.oio'/ 7? j^ u 

 1717 ^ofov jivst. yivofv^cy j ^^fii^^^tv 011 TebtiTv^ ~^ «1«) «.^ eiv«/ ai- 

 ^'j,oc ocy/i^oy , oiciaucc^v >tj CVK o:iiJfcii7rnoy. oc)it,ct ^os ocv tocI ra i^ t\ 

 ^Sms : Fieri quidcm virum boauiii.lane arduum eft.Licetveio 

 ad tcrapus aliquod elfe. Verum cum fuerit aliquis bonus , in 

 hoc habitu pcrmancre, & elTe viruin bonum , impollibile cft & 

 noa hum.inuin. At vero Deus h.ibct hoc decus. litem ait %'ci 

 ettcif cuTiii § oc}/xH , oitMTicy j i(^k5 : Dcum elTecaufam bo- 

 »i nulla vero ratione caufam. mali. Idem iuThexteto : 0ti? 

 issu^/i iiau^us DcaiKoi,ci.ii:' ajc oiot Tt oiiccchotut^,!^ ctrnHtv ccvtiS 

 o^tBTtpjft sJ^v ii 'oi kv VifAuv cU y^jiifxj 'oTi dii(gt.ioTT^T(^ Dcus nuf- 

 quam & nullo inodo iaiuflus, (ed quam mftiflimus, nihilque 

 illius fimilius,quam iudifljraushomo. Notum etiara cft illacl 

 Hoaieri : £>« 'ji»; 'skJkcov '.fOi<jo ■ Dcus habet vindicem ocu- 

 lum.Hinc illa lex apud CiceroneDi lih.z de legibus:l'\.A diuos ca- 

 Ifc adcuiuo : pietatcm adhibcaco. Qui fecus faxit , Deus ipfi; 

 viadexeiit. Oranes etiam gentilium hiltorii pleim; funt iu- 

 ftoruai Dciiudicioruin • cx quibus manifc(l:um cft,DcHm om- 

 nisiniu(iiti.T; viadiccm, at aquitatis lemuacracorem efle. Pio- 

 pcereaapiid gencilc^eciam multx infigaes lemencia; Icguatur 

 de pcccatorum pcsnis iuftis. 



XIII. DsHs rft beatijfimtis. 



I. Nullo fiquidcni bono deftituitur, omncbouum habcr, & 

 nullo piiuari potcft, & fcit,(e omne bonum fcmpcr habicurum 

 ifle. z la quo dt perfedTa eflntia, vlta, & virtus : in eo quo- 

 que e(t beacicudo fumma. Nam non potcft non ei optimc cf- 

 fc, quicftmfe optimus. j.Dcus aobis eft autlior beatitU' 

 dinis. igitur ipfe non poteft non effe beatus. 4 Beatitudo de- 

 fiairi lolct (l:atus omnium bonorum aggcegatioiie perfeClus. 

 Et talis cft ia Deo.j .etiam genciles id agnouerunc. Arifloteles 

 lO.Uthic.c^ au : r»s Gt»; ^^ifK uffi«^>'P'.«fjl" .'(^'''^S^''^ W 

 djiii^fjyvcif fitif : Dcos maxinie bcatos & feliccs cxiftimamus. 

 Et addit ; To/; Qnis ■ms « ^t^ f(js'S''3*©^' • t)iis tota vita bcata 



eft^ 



lc.li. 



