Theologi;^ Seft. I. Cap. III. 325 



t(i- Cicero \.de nnt.dearum : Ea efl Dci vita,qu5 nihil beatius, 

 nihil omnino boiiis oiniubus afflucntius coginri potcft : fua 

 potentia & virtiite gaueict , habct cxploratum , forc fc (c^mper 

 cam in maximis.tum \n xiernisvoluptatibus. Apule\usde Deo 

 Socratu : Dcusctt bonus & bencticus.optimus.nihii nuiigcus, 

 iplc confercns omnia.Teliimonium ihocyhdis yide p^ule an- 

 ti commAte i. 

 Acquc hxc funt attributa.fcii proptictates&perfcdioncs cf- 

 >fi» fcntil Dci:quasalij rcfcrunt ad tria momcnta : fcil.clli;,viucre, 

 & fumme viucrc . Deum efje pcrfcdiirimc oftendunt fpiritualis 

 natura, vnitas.immutabihtas,limplicitas,immcnlitas,& .vicrni- 

 tas. Eundcm viiiere pcrfcdilfimc indicant intcUcdus fummus, 

 voluntas liberrima , &: omnipotenna. Deniquc fummam vitac 

 fj)iritiialis integrrtatcm notaiit virtus &: bcatitas , vtraquc (Inc 

 vllo defeilu.Virtus eftlapientia fumma in incelledu,&; funima 

 fandicasin voluncate, id eft, fumma bonitas,vciacitas,& iufti- 



tia. Ueacitas eftgaudium & gloria lumma. 



C A 



V T 



III. 



De a^ttonibta Dei. 



Vkjecevta. 



Ctiones Dei , natura: lumine manifeftx , funt 

 ante tempora,in tempore,&: poft tempora. 

 Ante tempora eft cognitio & ordinatio rerum an- 

 . tequam fiant. 



In temporecft procuratio vt res fiant, &confcrua- 

 tio atque gubernatio poftquam faHx funt. 

 Poli tempora eft beatificatio,& Jamnatio. 



,. R E G V L ^. 



«« I. Dem aonfolitm ab ettemo fionit omnia,fei etiamilU 

 ■* ordinc.t vt fiam in te?npore. 



', I. Deus eftfummus,iafinitus,it9('jf 1'®', ■TO''?p>/3«nAiJt/f,xa- 

 g4<^ ; quibus ncminibuspaflim nuncupatur a gentilibus.Opor- 

 ftt itaque ipfum fcire omnia pnterita , pra:fentia , & futura; 

 adeoqueconftitueie ac oidinare quz fiunt& fuiura funt. i.Si 

 Vlylfes,apud Homevum eft is, 



'Of ah, m io»5c. TO T ixiio/ici , <r© t' tav^: 

 6Uti nouit pri.fentia.futnra,(y praerita : 

 quanto magis hoc Deo tribuendum eft ? j.Gentiles hoc agno- 

 uerunt. Homcrus enim ocfuoT.t. VlylTera fuum variis iaiSatUin 

 calamitatibiis (ic introducit; 



Citeritm in illis acquief:el'am,qu£ ieiis in animo fuo conHitiie- 

 , r»t, hoc cft, quT dccreucrat, aiitc vidcrat,& ordinauerat. ?in- 



darusod.l. in Olymp. aic : Sed niilkis acres excubms deorum 

 -fefeilic vnquam. Cyrids lib.t. de ptdta ryW iubet filios fuos 



vcrcrideos , qui femper funt , & omniavidcnc , & omniapol- 

 ' tfunc > quique hunc rerum omnium oidincm condncnt , cer. 

 fW.m , immorcalem , & fine crrorc. 4.Stoici olfccerunt hanc 

 -iem,dum fatum fuum adco pcrtinaciter defenderunt. f.Q_ux 

 ..apud gentilcs occurrunt de idcis , huc pertiuenc. Trifme^i- 

 .fius in Pimandra f.S.ait:Dcum plenum clle idcis.P/a/o in Ti- 



tnio ideas collocat in mencc Dci , & aic mundi opificcm imi- 

 .tatum efle fempiternum exemplar in mundi conftrudione, 



jpsumquc fibi , quantum fieri potcrant , fimillima omnia ficri 

 .\olutire. Arfioteles ii. metaph. text.^i.. dupllcem conftiruit 

 ■ Gtdinem , alterum in diuina mente , altcrum per vnluerfum 



oibem expanfum , quorum hic ad ilUim referatur , ficut ordo 

 4:xercicus ad cum , qui cft in iT.encc impcratoris. 6.Dcuseft 



archice<3:us muudi.vt docent gentiles nobiliores. Itaque a:difi- 



cij fpeciem conccpic per propvias parcium eiusraciones Con- 



fcr cum re^iil. 3 proxime fequente. 



!l : II. Deur/) cjfe opificem mmdi, reBa ratio docet. 



' i.Danturcaufc fccundi. Igitur & prima. i.Dantur caufs 

 particularcs. Ergo & vniuerfalis. s.Qui; fij'it finica,& compo- 

 iita , dependent^abinfinito& incompolito. ^.Natura abhorict 

 aprogrelTu ininfinitum.ltaqueeftaliquodens primum, a quo 

 funt reliqua. j.Omnipotentia Dci, pv.-ECed capice alTcrta, idem 

 confirmat. g.Gentiliumhjccquoque fuit dodrina:vt Orphei & 

 So^hodiSiCap.pri^ed.com.i.Vlatonis, liid.reg.i.AtidotdiStiti. 

 rei i,& c. 1 .reg. y.Porro Plato in i.efi/iola ad Dionyjium inter- 

 rogatus de prima natura, pr.vrer omnium regcm, qui fit hono- 

 ..IQii omniumcaula , ctiam li^cundi & tercij mentionem facit, 

 adeoque Bonum,Mentem Boni filium,& Animam mundi con- 

 ftituit principia , ad vniuerfi rcrumquc in eo contqntarum pro. 

 Tom. lll. 



duiSioncm concurrentiaiqu.r proculdubio funt fragmcntado- 

 (flrin.c antiquitusadechnicospropai;.it.c , dc cribus in vna Dei 

 cllcncia fubfiftcntibus pcvfonis , quibus vnum cicationis opu$ 

 cominuniccr tnbuitur./lr//?(i/c/« etiam toto e 6. lil>. dcmundo 

 proli.xe coiifii mat, Dcuin rcrum omnium &aathorem,& con- 

 lcruatorcm, & gubcrnatorcm circ. Theophrajlue, prxllantilli- 

 nius Aviftotclis auditor , in liLro defiporiLn» 111 h.rc crumpit 

 vciba : QuodDcus exnihilocvcauit omnia. Et Jlgal^l Arabs 

 in ltl>: coitra Auertoem.^tnwMn omniuni icvum caufim ma- 

 teria non indigcve contcndic. Sic Vlotinm lib.de contemplat.^ 

 fwodocct, bvucalcs illas qua-ftioncs pvocul amoucndasa Dco: 

 Ex qua maccvia Dcus condidit nuindum ? quibus ferramciitis 

 fabricauit?quo c.xmento glutinauit ? Plura hanc m lcnc 



ntentiam 



cxocntilibus citanc lujlinus philofopbm i^ martyr in part- 

 nefi,AupiJliHus io.de ciuit. Dei c.4,.^l.\i.cap.\.7.UBanti(u 

 /.7. <:.;. o^Steiichm 7. de perenni philofofl.iac.y^ d. Confct 

 etiam regul.feq. 



1 1 1. Deurn conferHareatcjtie gtthernare omnia, reHa 

 ratio docet. 



I. Dcuseft fiimmcbonus, fapicns, &poccns. Itaque vnbus 

 a fc conditis prouidct , omni.ujue & fiiigula curat. i.Si Dcus 

 non rcgit mHndum,aucnonpotcft,aut nonvult. Si nonpotcft, 

 non eft omnipotcns. Si noii vuIt,non eft optimus. j Iii operi- 

 bus Dci elucct ipfius patcrna & iudicialis cura:vt in ordine ad- 

 niirabili rcrum omnium , in varictateineifabili, in finibus ad 

 qaos omnia tcndunt , in cuentibus infignibus & infperatis , in 

 oftcntis & pvodigiis,in horrendis cempcllatibus, in poenls fce- 

 leratorum, in pr.Tiiiiis bonorum, in virtutibus & niotibus he- 

 roicis , in conftitutione , conlcruarione & mutacionc familia- 

 vum & politiarum. ^.Confcientia bona & mala {cftatur elTc 

 Dcum.qui curct res noftras. > .Si mens noftra regit covpus ; fi 

 patcvfamilias pra-cft domui ; fi rcx curat regnum ; inulto ma.- 

 gis Ueus prouidet rebus a fe conditis. s.Confenfiis populorum 

 non Cyclopicoium hoc idem cuincic. Vide paulo aiuc (•»;>. i. 

 regul y. cap.i. reg.i.iy 1. Quibus adde ifta. Pindarm ode i.iu 

 Olymp. itacnnit: 



Sed nHtlM acrcs cxcuiias deam 

 Fefellii ■vnqtiam : nam fatrium Telops 



florauit eb crimen 



'E.pichatmtu ait : 

 Nihil efugit Deum.fcire te hoc oforiet. 

 Ipfe eft noJiriJpei.uUtor , nitilque Deus non foteji. 



Diphiliis comicus fic ait: 

 Putafiie , vita, Nicerate, perfunHos, 

 Olim -voluptas quos refouit , 

 Fugifje numen -vel latentes .' rrotinus 

 F.JI cuncla cernens ocnltis. 



llautus in ( aptiuis ait : 

 Efl frofeflo Deus.qut qui nos gerimus.auditque videfque 

 Is vtt me hic habueru, perinJe ittum illic curauerit ; 

 lene merenli bene profuerit ,t?txti mereati par erti. 



Ouidij carmcn eft notum ; 

 Eft aliqiiid fpeBare dcos ^adeffputare. 

 Thales Mite;iui incerrogarus , num quis iniufte agcns,deos 

 lacerec : Sed nec cogitansquidem . refpondet, q. dicat , Dcum 

 elfe i^^fJ^ayiui^S^M.V ide Laertium in eimvita./\fiid Xenophon- 

 tem lib. I .cle dtclis iyfaciis Socr«/M, Ariftodemum fic alloquitur 

 Socrates:Num putas tuum quidem oculii polTc adnniha vfquc 

 milliapafluum peruenire : diuinum autem oculum impofiibi- 

 lcefle totum fimul confpicere ? auc tuam quidem animam de 

 illis , quxapuddiijerfas regioncsgcruntur,aut Achcnis , aut in 

 Sicilia , fiue apud jEgyptios , polfc cogitare : diuinam vcro 

 prouidenriam non pollt; limul omniacurare? Hisvcrbis fubii- 

 cit Xenophon : Icaquc vifus cft mihi, cum illa dicevec,fuis au- 

 dicoribus perluadcre , non niodo cum ab hominibus viden- 

 Cur, dcbcvc ipfos ab iniullis & curpibus abftincre , fcd non mi- 

 nus cum in folicudincfunc ; certo tenentes, nihil eovum , qus 

 agerent , deos lacere. Idem fic inducic Cyrum movibundum 

 lib.^.depidia Cyri : Deos, qui fempev funt, &omnia vidcnt,& 

 omnia poflunt;quiquc hunc rerum omniiim ordinem cotiHCntj 

 certum,& immortaIem,& finccvrore; qulqueprac pulchiirudi- 

 ne.atque magnicudine enarrari non potcft ; holce vos vcicntcs, 

 nihll vfquam impium , nihil nefarium , ncquc fcccritis , neque 

 faciendum fuadeatis. Ftaio in Parmenide , Sophi/ta, ^ lib. to. 

 ^ ii.de rep.muUU avgumentis euincit,minimaqua:quc non fo- 

 luma Deo videvi,fcd ctiam vegi : noimnMm lii/. io.de legibus, 

 fiimmum Dcum.optimum, pvouidentilfimum , & omnis boiii 

 fontera vocac. Arifleteles de arte poetica c. 1 2..ait:Quandoqui- 

 dcm deos cunfla infpiceve.fatis quidcm apud nos conftat. Ci- 

 cerolib.2..de nat. deorum : An vevo, inquit.fi domum ma"nam 

 pulcbiamque vidcres , nonpofiis adduci, vt, etiamfi dominum 

 non vidcas , niuvibus illam & muftclis acdificatam non putes: 

 tantum vero ovnatum mundi , tantam varietaccm pulchvitudi- 

 nemquercrum ccEleftium, rantam vim & magnicudinem ma- 

 ris,atque terrarum, h non lucum & dcorum immortalium do- 

 miciliuinputcs : noiine planc deriperevideaire ? Amie hoc qui- 



E e i detn 



D;us co. 

 fciuat & 

 gubetnat 

 omnia. 



