5^6 Encyclop^di^ Lib. XXIV.' 



dem intclliglmus, omniafuperaeffeme .ora ; terram autem , 

 cffe infimam.quas crafliffimos circufunaat aer?Imo & ei ipsa 

 horainum folenu e.Te aliquaro mentem,& quidem acr.orem 

 &diuinamciiftiraaredcbemus. Vnde enim , vtapudXcno- 

 T)hontcm loquitur Socratcs . nifi a Deo hanc hdmo arripuit? 

 Talis icirur mcns mundi cum fit.ob eamque caufam proui- 

 dentiarcacappcllanpoirit ( Gt«eenimaie?i«i«diciturj hxc 

 potilTi.niim prouidct,& in his maiime cft occupata:ptunum, 

 vcmuudus quam aptiflimus fit ad pennancndum :deindc,vc 

 nullarecgcat;maxime autem.vtiucoeiimia pulchritudo fit, 

 &ornatus.quod & in vniuerfo mundo,& in fideribus appa- 

 ret:vt iam ptopcmodum apparcat multuudo teftimoniotum 

 Ijon cclTantis Dci,nec ea qax agit molicntis cum hborc opc- 

 xofo aut molclto. Dico igitur, prouidentia Dci mundum, & 

 oinnes eiuspattes, &initioconftitutaseirc, &omni tempore 

 adminiftrari:quod noltri his fcre rationibus probarc folcnt. 

 quacum primaduciturabeo,qu6d conceflo.Dcum ellc, eius 

 confilio mundum adminiftrari confircndum cft, altcra, quod 

 tam pulchrcomnia reguntur.vt nos rcs lertcftics & coslcl^cs 

 in adraiiationcm rapiant. Ciim Dco nihil pia:ilantius, i.ihil 

 potentius ficab eo neccfl': eft munduai tegi.Onincm ergu re- 

 ^ gic naturam.Et,fi intcHigentcm eirc conccdimiis, ctiam pro- 



uidcntcm eflc cognolccmus. Non itjnor.itio ccrte cadit in 

 Dcum.qui nouit,quomodo fingula traftarc & tucri velit. Nct 

 imbceillitas aut ditSculras in illam niaicllatcm cadit. Er.ijui- 

 httftiiiininter!cciii,mt : Ncc vniuerfo hominum gcncri lolurn, 

 fcd ctiam fingulisa Dco imraottali confuli & prouidcri lolct. 

 Kurftis aii d.l.Qu.\ conccdit.Dcuni eirc.conccdat oportet ciiis 

 conlilio mundum adminiltiaii.Ncquc cniin otiofuscft Dcu.', 

 ncc in cum cad.c vel ignoratio , vc! imbeciUitas (ullinendi 

 tantam molem.Necfane multum intcicft,vtrum quis ncgcc 

 Dcum cfr',.in cum oinni procurationc aique aftione ptiuct. 

 Milii enim,i?iijM« tdem lib-^.acttd.qnitjt.r^nx nihil ajjit^cfle om- 

 nino non \'u\ttiax.Seneca fcripfit librurn fingularcm dc proui- 

 denci ad Luciliitm.Et in traSaiu dcremedtLifonuitorum non 

 paucahabet bcnc & fapicntcr de hoc ipfo arj;umcnto did.i. 

 Mcmorabile quoquecft illud prouidenti.r encomium apud 

 GaUnur/' lii-i de vfu paritum corpgrn hiimani:Comm^!)r3.t^os 

 hos,!»^f«V,vt vcrum hymnum conditori nolho fapi-ntiflimo 

 compono ; & hunc vcrum cultum ipfius clTe ccnfco , non Ci 

 tautorum hccatombasmultasipfi facnficauctim.aiit vngucn- 

 .♦ ta multa & cafias adoleuerira : fed , fi tum ipfe cognoucrim, 



lum etiam allis expofuctim.quanta fit cius fapientia,qucE vir- 

 tus,qux ptouidcntia,quanta dcniquc bonitas;ignoratioquo- 

 rum fumina impietas. Q_u6d enim omnia vltro voIuit,quan- 

 to ficti potuit ornatu, concinnaii, & nulli hoium bononim 

 inuidet, ftatuo clTc perfcda; bonitatis demonftrationcm ; & 

 hadlenus quidcm a nobis vt bonus celcbratur. Rationem 

 autcm inucniflc , qua vniuctla quqm oprime exornarcntur, 

 fuiTim,E fapientixi& quxcunquc pnus dccrcucrat,ca quoque 

 confecifle.eius demum c(l: potcftatis.qu.-e nuilo modofuptia- 

 ripoflit. ilatiu^ lib. <./ylitarum iia modulaiui; 



auUii qui cuncfii fiiorum, 



Houit (^ inlpcBts ambit laiuf oryrne inin-fiii. 

 Nec mirum-.^videt ille crtta obiiufi^ue .quid Arclcs, 

 Qutd Borem hybernm agat.ferrtqne togsqiie 

 Confilia.aique ipfam mentem probat - 

 Quomodo gentilcsagnoucrinc prouidentiam D e i circa 

 patticularcs eucntus, circa bona & mala aninii , corporis , & 

 fortuna:,circa pDlitias,& llmilia, vidc in Tieolcgia neflra na- 

 suralt.parte i.cap.iS. 



Deiaftic- I V- DenmPofi hanc vitam largiri pnemia & jxenM, 



n=5 V°^ reUa ratio-docet. - 



hanc viia. 



Id manifeftumeuadit exiis , qu:e gcntiles prolixc docuc- 

 / runtdc immortalitatc animi, decorpornm noftrorum cxci- 

 tatione,de mundi tcfolutioncdcque campis Elyiiis & Tait.i- 

 ro. De immortalitate anims. hsc fiimmatim occiirrunt. Cice- 

 ro de amicitia : Ncque eniiTi,r«^/<//, aftentior iis, qui ha:c nu- 

 pcr dillcrcre creperunt.cuin corporibus fcilicct aninias finiiil 

 intetircatqucomnia mortcdelcri. Et pauto pofl a:t,Socraicm 

 diiiflc fempcr.animos hominum cllc duiinof^iilquc, ciiin ex 

 corponbusexccflillcni, rcditum ad cceIos paterc. His fiinilia 

 tradit lil.de feneclute, vbi rccitat cygncam Cyri cantioncm cx 

 XenDphontis Cyripxdia //^.8.Hanc ipfam aniina: immom- 

 litatem lucnturyEgyptij.apud H^rot/o/'*»»/»^. '-.Dtuidcs.apud 

 Ctfarem hb.(<.comment.Komnif & Gr.Tci, apud Ciceronem di 

 amiiit. Hcir^ni, apud lofphum l.i. de iello lud. c.j. Pcifc & 

 Maccdoiic',,3pucl Xenophon eml. 8. Cyripndis : l'rnchmancs, 

 apud S rnbomm l.i ^.^eo^raph.S:im3i-i\c\, Aoy\APorp!iyrium lib. 

 4.de abJiin.a^iimaliHnr.lhtaCK:^ , apud Hcrodoiuml.b.^. Ara. 

 bcs..-ipu,H Aiiicennctm ^.^ 6. p.irle naiuraltutii. & apud ,1/f/;- 

 ^lem commcnt. inPhif.CoiW\ . apud O/jrtm Magnum lio. i. 

 ^f/? Gotfc.c.5. His .-idde philnlorhos, oratorrs, & po(:ta', tuin 

 Gixcos, tiim Latiiios, qui ainm.r iminortalitatcin alfefue- 

 runt. De corporttm exciiaiicne iftaadnoiaile (uftic!at.P/.;f)f//y- 

 des ica canit : 



Terram impertire infefultis cadaueriiui! 

 J^ec tumulum msrtumitm refodicu, neque illos xfpeBabiUs 

 Solimo»flres,diuinamque iram accerfiu. 

 Inhoneflum efl,homtnu compagem refclttere. 

 iiam mox e lerra ^eramm in lucem proditliJM 

 Vefunclerum reltquim — ^ 



Lucanui Itb.j. de btUo ciuili hoc ipfura docet: 

 Communu mundo fuferefi togu4,(iffibii« afir» 

 Mixiurui' 

 T>e mundi refolutione Scoici & Epicurei ftatueruut , illam 

 foic perigncm. Sic cnimLticretiut ^. de nat.rerttm CZMC. 

 Principto maria, iy terrat caetttmque Ittcre, 

 S\iierum naturam tr,plicem,tria corpora,M£mmi. 

 Tres fpecies tam dijjtmiles,tria talia texta 

 Vna dies dabtt exitio,muttofqiteper a'mos 

 Sufientata ru- 1 moles ,^ machinamundi. 

 Ltuanm lib.de billo ciuiti ita canit: 



Nilagu hac tra.tnbefne hic corporafolttat, 

 An rogiii,haitd rtferl.Placido natura recipiat 

 Cunita fnu,jinemqite fut jtb: corpora debent. 

 Hos,(~i:fir,poputosfinunc nim Tjjjerit.igi u, 

 Viei cwTj lerru, vret cuin gurgite pontt. 

 F.adcrn habct i. de betlo ct:iillt. 



Etfi vcro gentilcs modum iflius rcfoluiionis ab Hcbrxis 

 dijiceiuni:tamcn icm iplaiii.id cft , machinam mundi pofle 

 rueiccognouciiit adminiculo luminis natur<E.quianenipc ia 

 hoc mundo cft pugna materirv: & foiiTix, itemque qualita- 

 tura variarum. De campis Eiyfiis (^ Tartaro piurima occur- 

 lunt apnd poijtas, imo&apud philofophos. Summa ha:c eft. 

 Crcdiderunt viris bonis poft mc-rtcm benc cflc in campis Ely- 

 fiis. Socratcs in vocis habuit pcr moircm.ccu ianuam.perue- 

 nirc eain Ioca,vbi poflit fiul tonfpciftus & alloquio magno- 

 rum virorum. Plato tn Corgta fic ait : Lex & lcmpcr,.& nunc 

 etiamcxrat apuddcos.vt quicnnquc horoincsmfte picque vi- 

 tam cgilieni.cum e vita migiatent ad bcatorum infulas pro- 

 fciSi 111 omni felicicatc viucrcnr , a malis )onge fciunifii : qui 

 VC16 iniuftc impicque vixilicni.in puiiiiioni>:,iuftique fuppli- 

 cij carcercm.qucm appellant taiiarum,irer,t.D./)/i/V«j comicMi 

 apud Cltmenicm Alexar.dmm lik. y. Sironiatum ait: 



MiXf ^n^taii, fcTF^v 6 xni^oif ctvcu 'ofiov. 

 Eientm qHanlum ad locum pojl mortem , dum femitus fin- 



tuimtti, 

 Vnam iuftorum,alteram tiero impiorum ejfe termiHum. 

 Rationcs naturalcs , quibus haec omnia dcmonfttantur,'" 

 partim a natuia animae.partim a iuftitlaDci pciuntur.dequi- 

 busvidefupia in Pneumaitcu , ^ tn Theclogianatuialifuse a 

 aobu antehac traHata. 



C A P V T IV. 



Dectiltu Dei. 



Pa^cErTA. 



<>Jv! Vltiis Dei , luminc natur.c m.inifeflus , efl: iiti- 

 S>5iii mcdiatus , vel uiediatus. lHeinofficiis piecatis 

 eiga Deuui : hic in oificiis hunianitatis erga homi- 

 nem. 



Immediatus cft,quo Deum Veneramur. 



Eius modus eft in finceritate > partes in pietate, 

 fiducia , timore, precacione , & gtatiarum aclione. 



Mediaruseit, quo homines amainus & iuuamus 

 propter Deum. ,:' 



R E G:'V L JE. 



I. Lmniije iiatnyali demwflratur , Dettm rffe colen' 



dnm , & cjuidSn e.xcellentiffimo cul- 



tm ger.cre. 



Nam fi Deuseft, & eft lummum bonum, vniuerfaE natut.x 

 caufa cfTcftfix, conferuatrii, & dircflrix, in h.TC vita & polt 

 hanc vitain bcaiis bonos,& affligcnsmalosjvtiquc ipfius ho- 

 nori vniucffam n:icuratn, inpiimisrationalrm, inferuire pir 

 cft.l5einde,modum iliiiis cultiis mcns noftra dediicit & col- 

 ligit, partimex iiatuia numinis , partim ci fua ipfius indolc. 

 Nam quia vidct iiumcn eflc fpifitum optimum maxin.uni, 

 & fcquoquead iimilitudiiicm imminiscircfpiritum ; fticuit 

 naturalirei.numen illud tcligiosacuin venciationc,,& fai)(flt- 

 ta[c'fincei.T, fpiritualiter colcndum cn"e,fupr.-» omnia.quu: vcl 

 funt,vel cogitari poflunt.adeoque fupranos ipfos,smorepcr- 

 fcdlo & pcrpetuo amai)dum, titncndum, inuocandum. cclc- 



brandum. 



Q 



D< 

 coJiJi 



<!, 0- 



dc 



