Theologia; Sed. I. Cap. V. 



1^7 





br.indum. Hoc cft, quod ait CUero i. de»at. dcorum : Cultiis 

 dcoium opcinuiscll, idcmquc callilliinusacquc faiKfliflimus, 

 plcuilliniulcjuc pletjtis, vt cos n.iiipci puia,intcgra,&iucorru- 

 pta mcncc &; voce vcucicmur. 



1 1. DeH7n homrandum cjfe pletate.fiducia, timore, 

 precAttone , & gratntrum atltone , re6tu 

 * ratio docHit gentiles. 



rum 





t4te. D«/!;>/;i/e loquuntur ifta ctlinicoium ccftimonia. Vlat.in 

 ^pmomide : Hic ciIm propolitus lit finis , vt Oci cultu , & vici 

 puric^tcoptatum candcni cxitum coiilcqunrc. Idem ^.delegi- 

 ius monct , Dciim nobisclTc dcbcic mMxmh i-utioi ^ri,^- 

 mt Tmtmt , iJcll, menluram rciuiii omnium. Ciccro i. offic, 

 Primadiisimmortalibusdcbcmus ofticia. Idem i. dc ri.it. deor. 

 Prxltans Dci natuva liominum pictatc colicur , cum & ;i;tetna 

 fic Sc beatilllma. Notum ell iUuAScner£ : Piiirus dcorum cul- 

 tus ell, dcos crederc : deinde reddcre illis maiellateni luam, 

 rcddere bonirateni , fcite illos clFc qui prxlident , qui vniuerfa 



:!a. vi liia tcmperanr , qui humani gei;eris tutelam gerunt. Deji- 

 lincid lunt Ikcc dirta. Plnttirt/un contra <.:olote>i:t<i(i talis ani- 

 mi motus iiotitixde diiS antccept.c inlcJerit , quid iios partim 

 vt vercamur , paitim vt mctuamus deos impcllct ? quid can- 

 dem celinquetor , quod beneuolentiadcoruin treti Ipcremus, 

 quo in prolpens rebus nitamur , quo in aduetfis opc numinis 

 confugiamus. Trifmegijlus : Vna , iaquit , cuftodia 'piecas. 

 Piuni cnim virum non malus geuius , non fatum ipfum dc- 

 umcit. Deus enim ipfum liberac eiipirque cx omni malo. Porro 



u Deiis colendus et timore. Sic cnim Cieero i. de >iat. dcorum: 

 Qyis non rimeac omnia prouidcntem , & cogirantem , & 

 animaduertcntem , c&omniaad lcpertiaere putantem , curio- 

 fum & plenum negotii Deum; Cyrus afnd Xenofi.omem fic el- 

 loquitHrfiUos.-VettimcCcke deos, 6 tili), vt nibil impi| , nihil ne- 

 farij vcl committatis , vcl deliberctis. Defrecatione^gratia- 

 rum aciione, qua Deiis eftcolendus, innumcra func gcncilium 

 reftiinonia: e quibus vnum atquc akerum delibabimus. Epi- 

 Betus : Si Deum refte inuocaueris,futurum eft, vt per angelcs, 

 ipfo iubente, admoncaris. idem ; Si quidmcnte valemus, quid 

 nobisagendum ,nili vtDcuni afliduc cclebrcmus , ci hymnos 

 & gratiaium adiones cancemus : dum terram vcrtimus auc 

 fbdimus, feu laboramus, (eu requiclcimus ? C^as autemrMa- 

 gnus Dcus , qui h.-cc inftruraenu dedit. Magnus Deus, qui ip- 

 las manusnobis largituseft. Magnus vero . qui dat , vt nec 

 cogitantescrefcamus , & dormientes rcfpitemus. Sunt enim 

 h^c eiufinodi , vtnoftr^ induftrixadlcnbi non podint. Hic 

 omnium debet elie quotidiaims hymnus. Ec cur nos in Deo 

 laudando tam fegnes , in cuius celebracione tam diligcntes aues 

 ills hi acic volantes ? Si lufcinia eflem, facereni quod lufcinia : fi 

 olor , oloiis munus facerem. Ciim autem homo lim.rationc 

 pt.Tditus, quid faciara ? LaudaboDeum , nec cellabo vnquam. 

 Socrates a[ud Xenophonteni primo rnemorabilitim : Simpliciter 

 precor D E v M , vt bona largiatur, quia is optimc fcit, cu- 

 iufmodi rcs (inc bona;. Xenophon in Hip^archo : Primum pe- 

 tendum cll a diis , vt illud tibi largiantur , vt ca fcntias , lo- 

 quaris , & agas , qui^ratillima iplis funt, t'bi autem , amicis, 

 & rcip. minimc molelTa , fiimracque g'oriofa ac vtilia a^ggrc- 

 diavis. Ifocratesin Plataicis : Eiufinodi prcccs , qua: nihil peri- 

 culiconiundum habcnt , fed fanfticatis &: iuftiti.x plurimum; 

 maxima gloria ornabunt eos , qui locum illis rcliquerunr. /»- 

 uenalis latyr. 10. 



Urandum ejl,vtjitmensfanain corpcre fano. 



Marttalis lih. i o. epigram. 

 £t dominum mundi Jle^ere vota valent. 

 OuiU. I. de arte. 

 FleBitur iratus Toce rogante Deus. 

 Vide etiam in hanc fcntcntiam,qux recitauimus ex Galeno, 

 cap.priced.regul. 5 .cis finem. 



etia 



•X 

 is 



M- 



III. 



Nam 



Deum coUttdum ejfe ojjiciii erga homines, 

 reSia ratio docet. 



iuftitia erga homiiies cft conlcctarium rcligionis 

 & pietatis naturalis. Hinc Tiillius j .definil/us 3k : liilpcl- 

 limur natuia , vt prodefre velimus quani pluriniis , inpri- 

 mifquc docendo , rationibufque prudcnti.i: tradendis. Se- 

 neca lib. i,. devirt. Quifquis iufticiam puteledlaii defidc- 

 ras , prius Dev m time&ama, vt araetis .i. Deo. A'mabis 

 enim D e v M , fi in hcc illum imitaberis , vt vclis omnibus 

 prodelle , nuUi nocere. Et tunc tevirumiununi appcllabunt 

 oiTUies ,' fequentur , vencrabuntur , diligent, luftus enim vc 

 fis , non folum non nocebis , fed eciam nocente^ proh'be- 

 bis. Idem in proucrb. Ab alio expedcs ,. quod alceri feceris. 

 Prsftabis parentibus pictatem , cognatis diledionem. l'a- 

 cem cum hominibushabebis , bellum cura viciis gcrcs. Ami- 

 cis fidera , omnibus xqiiitatem piiftabis. Neque (blura hoc 

 docuerunt nobiliores ethnicorura ,4ed etiara iplo fa(flo pr.c- 

 ftiCerunt. quomoJu dc Socrato refert Xenophon in tlijius afo- 



logia : ipfum nc dc luftitia quiJem feiitentiam animi fui qc- 

 ciiltallc , fcd ctiam rcipsa declaralfc , cuni priuatim ac publi- 

 cc cr^aomncs cx lcgum pr.efcripto &; vtilitct fc gercrct , ac 

 magillracibus, in lis qua;Ici- manJat,adco tum donii, tum mi- 

 lituc paretct. 



De Modo ciiolnendi iibriim naturx. 

 PRi«CEPTA. 



l«Tque ita lumen nature,id eft,re6la ratio , mon- 



Slbaccognitioncm & cultum Dei : fequitur vt 

 odendamus , c|uomotlo libcf iiaturx , id eli , opcra 

 Dei , monftrent iAa duo , cogi..tioncm , inciuam , & 

 cultum Dei. 



Libsr natur.T coniidetatiu in gencie , <?>: in fpecie. 



In geneic fpcdtatur modus iciflc vtendi hoc li- 

 bro. 



Modus ille confillit in afcenfione mcntis ad 

 Denm : vc nempe difcamus , quomodo fingulscrea- 

 turae nobis fuu magiftn ad cognitionem & cultum 

 Dd, 



R E 



G V L ^. 



I. 



Libcr naturi, efi magmu, velparitiu. 



Liber r*.. 

 turz du- 



M.ignus , eft mundus : paruus , cft homo , qiii appellatut ^ 

 paruus inundus, Gra-cc ^.j-foipir^tti^. Duplex hic bber variis 

 conftat liceris , tanquam nocis hieroglyphicis maieftacis Dei, 

 &ofRcij noftri. Hinc Placo m 1 im.xo' redlc dixit : Miindus 

 eft Dei Patris ad geniis h-imatum eptslola. Et philofophi "cn- 

 tiles, Chrirtianique Dd. rccfe monent, creaturas cfle (pecu- 

 la , iu quihus artem illius (ingularem intueamur , qui mun- 

 dum condidit : elfc fuccentunata argumenta & teftificatio- 

 ncs Dei fapientiffimi : clfe profcirorcs a Deo uobis prsfc- 

 ftos : effe paginas libri natur.-? : clle pedificquas & virgines 

 cubiculares , qua" Dco fctuiunt, & nos ad domiuum fuum 

 adducunt ^effe miniftras & apoftolos Dei ; e(I'e vehicula & 

 vias , quibus ad Deura perducimur : e^Te aiftores in fcena 

 mundi : c(le doifforcs & tortorcs iioftros, &c.' Huc percine: 

 illud Ettchenj epiji. ad Valer. Per iftos eciam oculos ( ita vocac 

 cteaturas) raptaiviut in opificis admirationenl. Et iftud Fro- 

 momii 6. metereoleg. Vbique magnus & fapientilTimus opifcx 

 fui pofuit adinirationera,& rctia tctendit , quibus nos ad (e(a- 

 piat,& iu ccElum. 



I I. Genuina leUio lihri natitra efi afcenfio 



mentii Dcmi , ea.qm theorica & 



praEiica, 



Bcrnhardiis f' vteft in vita ipfiusj inter amicos dicere fo- 

 lebar : Quidquid in Scripturis didicerit , maxirae in fyl- 

 uis&agris, mcditando & orando fc accepiflc ; nullofque fc 

 aliquando niagillros h.ibuilTc , nifi quctcus & f.igos. Quibus 

 veibis innuit , creaturas Dci nobis ftruere gradum ad va- 

 riarum rcium cognitioncm , inprirais vero ad cognitionein 

 & cultum Dei. Ibi eft alccnfio mcntis in Deum thcorica: 

 hic, pradica. Vtramqueindigitat apo(Tolus Rom. t.v.xo.ii. 

 vbi docet, nos tum demum reftc vti cre.^.turis, fi cx rcbus fadlis 

 colligamus Dci inuidbilia , teternam ncnipc ipfius potcntiam 

 &deitatcm,& ipfum glonficemus.Confiftitergo theorica afcen- 

 fiontentis in Deiim m co.vt nobisfirniitcr imat;iuemu5,cuilibet 

 creaturs velut inlculpta elfe quatuor iftaaxiomata.Deum cfle, 

 & eircfSpientem,omnipotentem,& homxm.Afeenfio praciica i\\ 

 eo vcrtitur.vt proptcr notas illas maieftatis Dci.cteaturis iufrnl- 

 ptas.ipfum amemus, admireniur,&colamus iis virturibus,qua- 

 rum veftigia vcl exerapla in cieaCMns obuia funt. quod quidem 

 fi faccreomittaraus , certo nobis maleoniinemur , luxtaillud 



Htigonis de S.Viciorelib.i.de arca cap. 3. Omnis creatura 



tribus vocibusuobis lociuitur. Prima vox cft, Ac- 



cipe bcncficiuin : (ecunck , Redde offi- 



cium : tertia , Fuge 



fuppliiJiuin. 



Q.iomo- 

 do lit le. 

 gendum 

 in I Ino 

 natuia? 



Ee 



C A P V T 



