3 z8 Encyclop^dte Lib. XXV. 



Jroptis- 

 tates mu. 

 i\ quid 

 ros do- 

 «'aptJ 



Aagtli 

 quid nos 

 doccant! 



Corpora 

 cocleftia 

 quid do- 

 ceant? 



G A P V T V L 



T)e Lihro mtur& magno. 



Pr^CEi? ta. 



EfE5 Iber naturae in fpecieeft magnus, vel pjruus- 

 ^^ Liber nauirae magnus cft macrocofmus , fiue 

 niunclus : in quo attendere oportec ad proprictatcs 

 ipfius, &: partes. 



Proprietates raundi funt o(So:videlicet:magnitudo 

 tTiundi exiraia , multitudo rerum infinita , perfe6lio 

 jnundi admiranda, pulchricudo eius inimitabilis, diu- 

 turnaciurdem duratio, vaiietas rerum in mundo exi- 

 ftentium ineffabilis,cfficacitascarundem incredibilis, 

 & cognatio partiura harmonica. 



Partesmundifunt rcptcm,hocordine:Angcli,Cor- 

 poraca?lcftia,Elcmenta,Meieora,Mineralia,Vegctabi- 

 lia, & Beftiac. 



R E G V L ^. 



I. Preprietates mmidi , & reriim in ipfo exiflentium, 



docent nospartnn proprtetates Deupartm 

 offctttm tioflrum. 



Siquisenim proprietates mundianobis comrnemoratas 

 mcnienon lacua petpcndat,ncccllehabct ititnjcMi 'ia ^» "^- 



i^^i0iAo> ttsixiXm^ ■riyS^n.-^ in^x' "^ toi^Vwtd y»" t^: e-tyia>- 

 aixi' tC ^vx,i' MyixJt i)^am,K.Xeici , •csn>\-ni; <iiifi.f^-,,ixiii x^a- 

 ««•n,7®-,<re(piW, «; Siujxutx; mTmri^.yd"- Id autcm aUequcmur, 

 fiproprictatesiltasappliccmuspartitfus mundi. ijuas ordine 

 percurrerauJ. 



II. Angeliingenere, & in jpecie angeliboni nos do- 

 centt^ttdis Deuifit,& quales nos debearmu ejfe 



erga Deum:angeltmali docent,qiiales 

 non deheamiu ejfe. 



Vrineipro m3%az eft eiccllentia naturce angclics, pofita in 

 fpirituali eircntia.mtcllcdlus cmincntia.S: potcntis pr.rroga- 

 siua.HincitaquccoIligiinus.DcumelTcfpirituraomiiifapicii- 

 tcm & omnipotentem.D«"<is, angcli boni ccUantur dc boni- 

 tate Dci,& inuitant nosad ftudium (an(;titatis.Oe«ij'(e,3nge- 

 li mali A Ji« TOo-a. a Dco diftant , coque (unt mfciicirtimi. 

 Nos itaque dcbemus opcram darc , vt ip(is quam difliniilluni 

 fimus.lta enim fict.vt Dco magis ac magis fiamus firaiies.co- 

 ouefimus beati. Quod attinet ad numcium angeloium , ille 

 jnnumeris quafi lcgionibus efl: diftindus.Jc teftatur de maie- 

 flate Dci,tanquam imperatons. 



I I I. Corpora coelefiia nos eruditint fuk t^nantitate, 



quaUtate,& ailione. 



Qitiintiliu corporum caeUpitm e(\ continua , ^ difcreta. 

 Continu;* ircrumc'M.>ngitado feu periphcria,latitudofcu fu- 

 petficies.&altitudo.c.iqucpattim diftantia aterra.partimca- 

 pacitas.l.(i«gj'«(^'' <rt.''>y?--*/«'<c'tmilliariu Gcrm. 7J680000. 

 CJw</r« (i/«rn(«/o/«i eftrailliariiimGerm.6f40iii4.S«/'e''A"fs 

 plana caeli /iellifri i:l\ miiliarium Gcnn.58 818 f 7 -.00000000. 

 fuperficies ccnHex-z , i j j- j 14180000OOO00. Hifiiintiii a lerra 

 eli miUiaiium Vjetm.i lo^fiooo. capaciins millianum Gcrm. 

 3l0959i88s6ooooo.'OOO.Sc/ ell maior tcrra centics fcxagics 

 fexics:quandocftaltilliinus,dili:at a terta milliaribusGctma- 

 nicis ioi6sio.mouctDr fingulis horis.miilianbus 1715 5S.De 

 leliquis corporibus coEleltibus vide fupra in Vranometria. 

 Hunierus fielUrwv, nobis confpicuarum.eft I^if. Hxcpro- 

 icdo talia lunt.vt hominem iiirc meiito rapiant in admiratic - 

 ncmarchitciSi imnicnli , potentillimi , &: lapientillimi. g««- 

 liiaKs rorporum cii:UfliHm.\d eft,lux, pulchtiiudcordo, puii- 

 tas,i: fiinilia.doccnt Dcjm cficcllcntiam puiam.caftain.be- 

 ncficam ; & moncni , nos quoque talcs cflc ftudeamus. 

 ,/iltio corpotum iceUflinrr. clt in motii , viciiritudinc teinj 01 is, 

 illurainatione , calorc , intliicntia , & limilibus , quibus 

 Iiic infcrioia tcguntiii , fo..iciUui , luuaiuur. C^uatquidcin 

 omnia telLintut dc pnmo motore, dr^ccntque iplum clle 

 bencficum , & fapicntcm , & potcnicra acouomum. Nobis 



infuper ^ellicant autem , tt nofttum olfRcium ftrenu^ fa- 

 ciamus , & alios luucmus. Pettinet huc />y2i/;»m i^.&illud 

 poeiz : 



6^<; negat ej[e Deum,ea:li mox /Iderajpellet 

 Siiiera qutJpeiiiit,non negat ejfe Deum. 



IV. Elementa nos infiittmnt fua ejuantitate , qtta' Elcm, 

 ittat€,&aUione,perindevtcorpora 5""* ' 



ioelejvia. 



Ignif ^ aHr conftituunt vnum globum , qui proximc fua 

 quantitatcaccedit ad lunam, qux minot eft terra tricies no- 

 uies , & ab ea diftat f 000 milliaribus Germ. Aqua&terr» 

 fimiliter conltituunt vnum globum , cuius circumferentia cil 

 milliarmm Germ. 5400. area 15 19^4 j.profunditas lyiS.folidi- 

 tas 16 jtf9 5 5956 Ethicglobus pendetinaiiiie, tanquampila vel 

 (phzra, iuxta illnd : 



Terrapilnfmilii. nuUo fulcimine nixa, 



Aere fuhlimt tam gmue peniiet qnus. 



H:rc profciilo funt eiufmodi,vt mcntem ducant ad architc 

 (ftum.qui taliatfFecetit,eundeinque & oeconomum, qui eadem 

 gubcniet- G^alitotes ^afiioneselementorumhii:u\Kt ix.:i ha- 

 bcnt./^»« lucet,fouet, innumerafquc habet vtilitates in culina 

 & officinis vatiis. ./.er efl iubtilis , agitabilis , pabulum itrnis, 

 corporum noftrorum balfainum refpitationis promotor..(^o«A 

 lauat.abltergit, fitim fedat , fontes perenncs fuppeditat, in mari 

 cftaltiorquam terra, neque tamen e loco (uo cadit , lerem.). 

 X'.n.ri.i5. Denique terra eft pcnu , cella, pharmacopolium 

 nutrix, mater, inenfa, viuarium, vnde plant.t,lapides,& omnis 

 gcneiis mineralia prodeunt. £adcm innumciis prouinciis di- 

 liin(Sla eft ; fed comparatione coeli miiior cft quam punflum. 

 Fundata eft fuper aquas, P/ij/.i^.X'.!.!. Hinc itaque difcamus 

 bonitatcm,fapientiam,& poteiuiam Dei.atque infupci- conemur 

 imitarielementa,qucEplena funt omiiisgenctis vtilitatibus, ne 

 fimus vel inutiles.vel noxij reipublicx. 



V. Afeteora nos erttdimt fua varietate,pulchri- 

 tudine, vtilitate, & noxa. 



Merito itaque appellantur voces & foces Deiecoclo con- 

 cionantis , oiacula eiufdem , & fpecula clementia: vel \ix Dei, 

 atque vtiiufque inftrumcnta. Nimirum Deus creat fulgetrnm, 

 tanquamanteambulonem maieftatis fus.P/i/. iS.rj. ^ 50.5. 

 Idem edit voccm fuam fortiflimam , tonitru , vt appellatur 

 Pfal.x^.l^iccometcu accendit inaete, tanquamcandelasmo- 

 lefua val^iifimos montes excedentes. Ille producit •ventum 

 e thetauris fuis , py<j/. I ^j.^v.b.?. IWe ctai terr£motum , quo 

 teira concutitur & concutit, P/a/. tS.g. llle ligat aquas in »«- 

 iiitis , cafque inacte fufpendit , tanquam marc vaftum , quod 

 quotidieimminet ccruicibusnofttis ,Iob.i6. -v.S.j. c.57. v. i y. 

 Py^/.io4. 1/.). Idem facic (\\\]i!c nuLes , vt fdcundent tcrram, 

 }ol>. 5«. x(.i7. iS. Edicit »/'«« ^ ptuuii,yt decidant in terrani, 

 ioi. 57..u.?.f. jS.f.iS. Gignit gattas rorw, quo terra initum di- 

 0.11 quamfcEcundetur & vcluc cxhilaretur, /0^.58. f.iS. Deii- 

 cngrandmem ecojlo,/ci. ^S.-u.ii.i^ lllcdenique aeicm, tan- 

 quam palatium.pingit & oinat v.ariiscoloribus & figuris, puta 

 iride,pareliis, farajelene, halene, &c. & his fignisadmonet dc 

 variisiebus.Qua-omnia fi.idfpicimusoculo hominis, non veio 

 vituli.qut nouam pottain adlpicit , tallor , fi non erumpimus iii 

 hxc vcrba: 



6Hii rneteora videt liquido radiantia caelo, 

 Hic videtiteriiifaciafiufcnda Dei. 



Met| 



qu!( 



docct 



V I. Mineralia,fiue fojfilia,nos irtfiitutmt eodern 

 modo, vt meteora. 



loii 



quif 

 do 



Nam & hic videre eft magnam varietatem in lapidibus vul- 

 garibus & pretiofis,in terris fimplicibus & compodcis , vt funt 

 rcrra S.imia,Ctetica, Armenica,Lemnia,terra fullonum & piiSo- 

 rum,&c. iii fuccis concretis,vt funt fal,nitrum,alumen,fulphur, 

 &c.in niet3llis,& deniquc in folTilibus mixtis & compofitis. De- 

 iudc/>«/(r/.?;»/«(/ogcminarum, auri, & argenti efteximia Deni- 

 c\Mevtitiia> (alis, fulphuris, terrarum medicatarum , lapidum, 

 nictalloruini&rur(uscorundem»OA:«eft multifiria.Noftrasita- 

 qucpartcsdccet.histalibus vti tanquam fpeculis bonitatis & fe- 

 ueritatis Dei,& imaginibus virtutum & vitiorum,vt illisquidem 

 {ludeamus,hisvcr6valcdicainus,ade6q;creatorcmexhilatemus. 



VII. Fegetabilia, feuplant£,idefi , herbit, frHtices, "^'{ 

 fiiffrutices, & arborestfttnt comrnonitoriafapientu, 3^'!3 

 bonitatis, & feucrttatii Dei,noJlriqite ojjictj ,ji per- 

 pendamtti ipforumvarietatem, qualitates, & vtr- 

 tittes. 



Varietm plnntarum efttanta , vt (cx mille fpecies (eu dif- 

 fetentis numciencur : vc eftin linac^ Bauhinif. Hi veio (pe- 



(ics 



