Theologi33 Seil:. 1 1. Cap. III. 357 



S»ncHo, (iuetatlo intcrdiifli. cdicidcm gcmina. 



1. Nau ego Iehova Dsvs tvvs svm Devs 2SIO- 



TiS . VISITANS PECCATA PftTRVM IN HLIIS , IDQVE 

 IN TERTIA.M ET (lyARTAM GENtRATIONEM VORV.M, 



Ci^i ODERvNT ME. Quoii li crt;o fuiii Deus tuus , e.\cicni.r 

 iii_i;r.ititucliiiis ruciit , (i te .id iiiolol:irri;ini prodituas. Si vero 

 hoc tccciis, expcricris me Veum fortem ^lotem , quiriu.ilem 

 non pacicur,.uleo quidcai,vt luiic lcoitatiouciii rpiritualem pa- 

 lencuui iu liberis puiiiam , delciciulo illos cciam lu ccitia & 

 Ouartagciieratiouo.vtpotcgenitoso; iniiufuuiji parcutibus,(]ui 

 coniugium mcuni.quod cuni hominciniui.vioiaruut. 



1. E T MISER.IC0RD1 A VTENS IN MILIESIMAM EO- 

 S.VM , QVI DILIGVNT ME , ET OBSERVANT PRyKCEPTA 



ME A. Nam ficut odio proliquot illos, qui mc odcrunt : ita fa- 

 uco atquc bonis innumeris afHco illos , qui mc <liliguut:faueo, 

 jnquam,& foueo illos, cciaai in niillelimam gcncracioucni.uon 

 in tcrciam autquartam tantum Frohibetur itaque in lioc pr.c- 

 ccpto partim interinillio veiiricus coleadi Deuui , partini ritus 

 Deum coleiuli falfus, qui ratioue obiciSi c(t triplex. Jiut cniui 

 aDcononeft prxccptus , fcd ex liumano cerebro profcftus, 

 qriidicitur sJiAo^jijjixhi» : aut eH a Dco prohibitus , vt fabrica 

 imaginuin religiouis crgo , & ipCirum cultus : aut denique ,1 

 Deoquidcm eli pr.-cccptus , fed in alienum fiueiii dircdus , vt 

 cultus fuperftidofus , iteniqucliyporricicus. Vnde porro pacet 

 prtcipi ritumjllum.quo Deus in Ecclelia colivult. Cuius ritus 

 fxrtesCant in redi traftacioneverbiS; facrameucorum,itemque 

 in oratione : adminicula, in ieiunio &: voto. 



I V. Terthtm decdogi prxccptum confiat interdiLlo,& 

 rationemterditii. lnte;dicium ita fe habct ; 



NON ASSVMES N0M = N DOMINI DE( 7VI TEMERE. 

 Hoc cll, Non lcuiter & irreuercnter, feil rcligiosc appcllabis 

 mc in fcrmone & fcriptis tuis, ratione titulotum, ellcntix, pro- 

 prietatum,&operum meorum. Ratio interdi^H i(l. 



Qy.A NON DIMITTET DOM NVS IMPVNITVM. Q^ I 



NOMEM Eivs VANE vsvRP AVERiT. Hombilc li quideui cll 

 iiomen tanti tamque beni;;ni Domini leuicer & irreuercncer 

 vfurpare- Jcaque liic^j-icai /;/()- fandificatio uominis Dei , qua: 

 couliftit iii affeftu & elFediu. AfFcdus eft in zelo pro gloria 

 Dei. EfFeflus fitverbis& fadlis. Saniflificatio verbis pr.cltan- 

 d3,eft(an£la nominis Dci vfurpatio,& conftanseiusconfedio. 

 Sanfta vfurpatio nominis Dei cernitur in quotidiaua conuer- 

 fatione, precationcgratiarum adionc,confccratione, iurameu- 

 to, adiuratione , & fortibus. Couftans confeflio , (eu profedio, 

 nominis Dei,e(t, cum veritatem cx verbo Dei agnitam, quoties 

 opus efV,ad eius gloriam.liberc & apcrte coram hominibus cou- 

 iitemur. Fafto ipfo fandificaturnomen Dci .cumvica &ailio- 

 nes noftrs rcfpondcnt' fanfl.c noftra? profcirioni. Hinc pater, 

 qnxuam prohilcmtur: vi^el.ifta.i ftupor, glori.im Dei non cu- 

 rans,zclus errans, iucoufidcr.ntus, & (imulatus.i. fuperllitiofa 

 nominisdiuini reticcntia,leuis eius alTumtio , faceti.c & fales e 

 Scripturis, blafphemia &probruin inDcum immcdiatcaut ine- 

 diate coniciSum. ).oiniffioprecationis,& prccatio impiaauclu- 

 per(ticio(a. 4. graciarum adionis omiflio , & gratiarura aftio 

 /imulaca. y. con(ecracionislegit'imx , quares vfibus noflrisin- 

 feruientes verbo Dei ac precibus fan(5tificantur,intermiirio,con- 

 lecratio fuperllitiofa& magica ; incantacio. g.improbacio lu- 

 raraenti,auclegiciraedelati detreiSatio , periurium ; iuramen- 

 tam temerarium , iuiuflum , idololatricum.y.adiuratioceme- 

 raria , adiurariodiaboliniagica , & imprecacio impia. 8. (brci- 

 tio fraudulenta, vel fupcrflitiofa. 51. veritacis diffimulacio, aper- 

 ta negatio . & intempeftiua confelTio, 10. iinpictas , feu inter- 

 inilTiofandlificationis.qua Deus ip(i) faflo debebat anobisfan- 

 dificari. * 



V. Qjiartnm decalogi pr£ceptH7n confiat tribta mem- 

 brii \priicepte vidclicet ,ac pr£cepti tum expof.tione, 

 tumfanBionefeu ratione. TrAceptttm eftinillis verbis: 



MeMENTO vr DIEM SABBATI S ANT l PCES,HoC cfl.Da 



operam , vt fanfta quiete tranfigas diem quictis mei, cclTando 

 ^bopcribusmundanis , & vacando lis , quibus illedies potcfl 

 faniftificari.i.e.fcpatari a reliquisdiebus.acommunincmpc vfu. 



'Expofitio prscipti e(l in his verbis:_ 



SeX DIEBVS operaberis, et pacies omne opvs 



TVVM. Ar DiE SEPTIMO SABBATVM EST IeHOV^ DeI 

 TVI. NON TACIES VLLVM OPVS : NEC TV , NEC flLIVS. 

 TVVS,NEC PILI A TVA , NEC SERTVS TWS, NEC ANCILLA 

 TVA,NEC IVMENTVM TVVM,NEC ADTEN A QX' ^'^ '*^" 



TRA PORTAS TVAS. Nimirum/ej: <</« tfc fcptimani tibi rc- 

 linquo, vtfacioi omne oMm tuum, in tui nempc vocatione. At 

 die fe^timo , quiclaudit reptimanam , eft fahbatum lehcut V)ti 

 /«/', quo dehescefrarc ab operibusvocationis tu.x , & totus clTe 

 in operibusvacacionisfacrs,i.e Dei cui,ica nempe,-u/ nm fncias 

 'ufi«»jo^«^,quocuibeturiftaquies facra.^re-e /», canquam prin- 

 ceps iiVi\\\\x.Ne: filiui tuiu ,nec flia tua : quia debes illos infti- 

 Tom. III. 



tuerc in operibus vacationis Cactx. NecferHiu tuiti,nec ancHU 

 tua : quia volo vt & illi iiiftituantur iii opcribus vacatioiiis(.i- 

 cr.r , & liinul rtliciaiuur quictc coipoiisab operibus vacacionis 

 l\ix.Ncc iiimentum tuum:<\a\i iiifi illa quiefcaiiciicquctu nequc 

 familia tua qiiielccrepotcltis.vrpDce qui rcgendis iuaicncis pra- 

 eilc ((iletis.Deiudc volo.vt ip(;v qiroquebc(li.c leficianturquiete 

 ilta co\\ious.Sec aduena quieftintra poriat /««^.qiiia fi ille la- 

 botarec lioc dic , polfes iplius opcra vti.vcl etiam ab ip(b feduci. 

 Sanclio efl ab cxemplo Dci, iu illis vctbis: 



NaM SEX DUBVS FECIT IeHOVA COEIVM ET TER- 

 RAM.MARE, ITOMNIA QVX SVNT IN EI S : ET REQVIa- 

 VIT DIH SEPTIMO. ICCIRCO BENEDIMT IeHOVA DIEM 



SAHBATi, ET SANCT incAviT hVM. Reqitieiiit micm Deiis, 

 non quod fatig.itus eni;t creandofncque enim motu, fed nucii 

 creauic omnia) fcd quia pcrfecit opus creatioiiis, & in illo ac- 

 quiciiit.redeundo ab illariimcreationc ad fui coutemplntioneni 

 iu rcbuscreatis, tanquani monumcntisnncur.x fu.c Tu itaquc . 

 fac fiinile , & .i tuis opcribus afcendcad coiitemplatioiieni Dci, 

 & iu illoquieli:c,hocinprimisdie quem Bcm bencdixi!,i^fiirt~ 

 c7//fci«//,fl-grcgando ipfum areliquis diebus,& traduccndo ad 

 (olcnneni lui cultum.ltaquc UkprMpitur fandificatio fabbati, 

 qu.T confiltit in oniillioiie,& adtione.Omittenda (iinc opera ex- 

 cern.T & temporalis vocationis : nifi force cicra ingeus damnuin 

 inaliumdieinreiici ncqueanc. Luc-n. ^. Facienda autem Cnnc 

 fabbato opera , qaibus dies ille deltiiiatus eftiquod trcnus funt, 

 facrosccetusfrequentarc,facrnmcuta parciciparc, icgrotos iii\n- 

 fere,&c.Atqiichoce(t ri lifi.^v huius pr.Tccpti.Quodattinetad 

 •7." rvTnyJv, illud elt fublatum,& circuuiftantia teaiporis ( falua 

 niaucntc prx-cepti fubllautii ; iu diem primum feptimani a 

 Chrillo tran(lata:vnde h.cc dicsdicitur Dominica, i.Cor.i6.i. 

 ./ipoc i.io.cidem nempe ratione.quifacraccena vocaturccciia 

 Dominica, I. Cor. I i.io.quia lc.& a DominonoiTro Icfu Chnflo 

 fuit in(fituta,&ad ipfius cultum debet referri. Porrt) fanctifica- 

 tioni bbbati opponitur cius tuin neglcclus,tuin profanatio. Ne- 

 gleiftus fabbati aut fimplicitcr committitur, ciim nulla eius ha- 

 betur ratio ; autfecundum quid.cirm vel foli cellationeab opc- 

 ribus noflris adcoqueignauo otiotraufinittitur,onii(Iisiis ope- 

 ribus , quibus fabbatu.m deftinatum efl ; vel opera illa perfun- 

 (ftoric tantiim & fine iuterna aniuii dcuotionc peraguncuriqu.i- 

 le fabbatum meritc hypocricicuin dicitur. Profanatlo fabbati fic 

 i.opeiibusexterni vocationiscitraneceditatem fufccptis, veluc 

 itineribus , debitorum exaftionibus.&c. i. operibuscarnalibus, 

 putalufu,comcrdiis, comeiTationibus, &idgeuusaliis peccacis. 

 j. operibus idololatricis. 



V I. Quintim decalogipr£cepttm duabns confiat 



partibusyprciccpto & rattone pracepti,quic 



ftimitiir a promiffione. 



Pri'eptiim ira fon.it : 



HoNORA PATREM TVVM ET MaTREM TVAM. HoC 



efl:, Omnes ilIos,qui tibifunt id, quodliberis eft p.ttcr aut mn- 

 ter,honora reuerenti opinione/» intelicBu tuo, amorc & timo- 

 re filiali in -voluntaie tuk , modeftia in gefiu ttto, reuereutia in 

 fermor.e tito, obfequio & fcruicio infactu tuis , ftudio implendi 

 voluntacem ipforuralandam in oecapontbtu omnis generts. 



Pr^miJJio e(f ica: 



Vtdivvivas in terra, qvam Iehova Devs tvvs 

 dat TiBi-Nam fieos, quicibifuiic parenccs nacurali autciuili 

 racione.reiftt' honoraueris, inter alia prsniia eriam hoc rcporta- 

 bis, vc fislongaruusia ccrra, fi quidem hocexpediericadfalutcm 

 anim.-r tua:. Ratio huius (andionis eft gemina. i. quia hoiior 

 parentum efl imago illius houotis.quem Dco.Patii nollro CCE- 

 lefti, debemus. i.quia ille idem honor e(l fuudamcntum obfcr- 

 uationis reliquorum pra:ceptorum.Nam fi infeiioies ita (e gc- 

 rant crga fupcriorcs, vti par cft, totus decalogus eo facilius po- 

 tefl ab omnibus cuftodiii. C.x-teruin 'virtutes inferiorum erga 

 fuperiores Kic pr&cipiuntrir numero rrcs:reuereutia, obcdicntia, 

 graritudo.ltaque/iro/j/ira/ar i.irrcuerentia &contcmtus fupe- 

 riorum. 1. inobcdicutia, rebellio , corirdionis impatientia , & 

 obedientia iii rcbusillicitis. j.ingracitudo. Superioriim virtittes 

 funt bencuolentia,iu(titia, & fedulitas : quibus oppoiiuntur. i. 

 -contemrus inferiorum,& u^of/ix. 1. crudclitas,iniulUtia,& ty- 

 lannis. j-ignauia & m?\v7r^xyf/^ffiwi. 



VII. Se.xtum decalogiprticeptum efi negatitmm^on 



occides : f.v c^uo affrfnatintim colligitur,Ccd vi- 



tam tuam & proximi coiifeiuabis. 



Noftn viti conferuatio con(iflit in legitimo vfu legitimo- 

 rum mcdiorum : quod gcuus fuiit , cibus & potus , rccreatio, 

 medicina , periculorum declinatio , & iniuria; propulfatio le- 

 gitima.Huiccoufcruationi opponitur eius ncglcflus , iteniquc 

 (w/%; «2/«!. Conferiiatio viti proximi cCi in eo , vt non (olum 

 ab cius Ia:fioneab(linc;imus , (ed vitam & incolumitatem eius 

 amemus , ac pro virili tucamur , rtudendo iicmpe innoccntix, 

 man(uctudini,cleincntia:,xquitati iuftiti.x vindicattici , & for- 

 ticudiui tempore pacis iuxta & b(;lli. Hic itaque prohibentur 



ff 3 i.iniuiia. 



Quintum 



dccalogi 



pixccptu. 



Scxtum 



dccalogi 

 ptacepiu. 



