Theologi^ Sed:. III. Loc. X V L ^67 



hominis , adeoque intcrna & cxtcrn.i , in nitclk'du, afFoflu, & 

 clFctlu : liic rcquiriturobcilicntiaomnmni orticioiuni, antctc- 

 Jcatiuin.inquani, coiincxorum, & confcqucntiuin. 



Paititio Dccalogi c(l: comininiis & (int;ulans ; Communis 

 cfl, i]uoc1 Dccaloguscontmcturpr.rtationc, qux liabct ratio- 

 ncm muralcm& typicam, & cJuabustabuiis, pfinia&; (icuniia, 

 liiic manJato primo &: (ccunclo vt Cliridus lo(]uitui A/<«/M t. 

 Duo autcm ifta manclata funt (iniilia , non rationc gradus (cd 

 laiionc copula-.Namalioqui tabula lccundaccciitptimx. 



Partitio Imgularis c(t, c^uod tabula pvima pr.vcipit pictatcm 

 quantum .id pcrfonam Dci , fiuc fubltantiam & fundamcntum 

 tultus,&: quantuni ad media cultus. Ha:cautcm paititio non 

 ilcbct pcti a Setuma, hoc cft.a figno Ma20ictico,fcd a fubicda 

 ir.aDcria.S: a Sylluk. 



Subllantiam cultus Dci dctcrminatprxceptum ptimum , nc 

 ...ic|u;d pr.ctcr Deum pro Dco habcanius, (cd vt (olum Dcum 

 colaiTius, &<]uidem folum in fpiritu & vcritate. 



Modum cultus detcrniin.mt rcliqua tna prxccpta i fecun- 

 ;:n(]uanrumad mediacxtcrna ; tertium quautum a.i profe(- 

 ^ icm ptiuatam ; quartum quantuin aJ prokllionein Ib- 

 ic incm. 



Tabula fecunda pr.xcipit iuftitiam quantum ad voluntatis 

 a:lcii(um vcl motum qui voluntatis airenfum prxcedit : vbi 

 diiigentidime tenendum cft illud Scnecx , Vt (cias qucmad- 

 niodum incipiantatFecTlus vt crcfcant , vt efferantur , eft pvi- 

 iiius motusnon voluntatis, quali prxparatio affecflus, & qu.c- 

 dain co umutatio : altcr cum voluntate non contumaci ; ter- 

 tius motus iam efl; impotens qui ratioucm euicit Prinium il- 

 ]i-.:nanimi icftum effugere ratione nonpoirumus , tamen alli- 

 ilu.i obfcriLitione extcnuare pofTumus. Altei ille motusqui 

 iudirio nafcitui iudicio tollitur , ita Sc tertius. Ha.'c Seneca ele- 

 gantlffime, quvad oculum oftcndiuit, quid iuterlit interde- 

 cimum prxceptum , & ea qux antecediint, hoc nempe : Pecca- 

 tum ori.;inalc eft habitus innatus in nobis. Concupifcentia eft: 

 prlnnis motus feu acflus ex (jo habitu proficilcens. Specftatur 

 antcm ifta concupifccntia , vt omiiis pertutbatio, fccundum 

 tres ^radus. Prinius iiiotus cft confufus. Secundus eft volun- 

 tans pendeiitis. Tcrtius eft voluntati.s inclinaiitis. Primum 

 jnotum piohibct Deus in decimo pra'ccpt0i rehquos duos in 

 ' anteccdentibus , hoc modo. Oflicia iutHti.c fpecialia prxfcri- 

 bitprxcrptum quintum , communia leliquaquinque , & hxc 

 fpcftant proximi perfonam , prxcepco fexto i vel adiuncSa : cSc 

 h.5:citcrum ve! prxcipua, prxcepto fcptimo i vel minus prxci- 

 pua o(5lauo & nono. Itaque decimuin prohibet creaturx ra- 

 tioiialis impuritatem , qu.-c omnem voluntatis confenluin re- 

 git. Confer Rom.j. lacob.i. 



lam tollamus difficulcates ad (eptem prxcepta. 

 I. Dij alieni funt qui Dco vero vel opponuntur vel fubor- 

 Jinantur , nulla enim hic dcbct effc fubordinatio : quia fblus 

 Deus ell: vnicus,vtin elTcnci.i faa.ita notitia & cultu noftro. 



1. Imago rcligionis caufa ab homine facfta pugnat , cum 

 lioc prxcepto. Qjiod autem Mofcs dicit aquasetre fub terns, 

 id non de natura rei. (ed de fen(u vul"i eft accipiendum. Deni- 

 que (micfiiohuius pixccpti, etlieft generaHs, &:adomnia prx- 

 cepta fao modo pertinet , tamen fpeciatim accommodatur a 

 Deo ad hoc prj:cepcum , quia Dcus in faederc fuo coniugium 

 ihitcuin Fcclefia , & proinde ardet xclo , qui eft confortis im- 

 patiens, adeoqueferrenon poteft idololacnam , fpiricualem il- 

 lamfcorcationem. 



3. No.meiiDeieftomne illud, quod deDeo inScriptutiseft 

 reuelatum, inquenotitiam & cultum eiusvergit. 



4. I-iais quarti prxcepti eft vniu"cl'rfalis vel fpecialis. Vniuer- 

 faliseft velpriniariuSjvidel.memoriaquietis.qua Deus ceilauic 

 ab opere creationis , itemqae fpiritualis & cccleftis fabbatifnii 

 figuvatio : vel fecundarius , refocillatio homiius & lUinento- 

 lum. Spccialis eftpartim cercraonialis Ifraelitavum (ancSifica- 

 tio , paitim fabbatifmi Chrifti iii fepulchroadumbratio. Spe- 

 ciales fines cxfpirarunt Ex vniuerfalibus omncs adhuc du- 

 iant,ni(i qnodprimuseft commutatus& tranflatusa diefepti- 

 inoin piunum , ob memoriam nouxcrcarionis, qu.cfacfta eft 

 per Chviftumirfuvgeiirem. 



f. Parentes pvoloagant vitam libcrorum partiin rite illos 

 inftitueudo, partim concipieudo preces pro ipforum incolumi 

 tate. Dciade hoc prxccpcum e.ft pviinum quod habet pvomif- 

 fionem ad f/iAe/b &c hxc promillioeft prxparatio feu caufaim- 

 pulfiua ad totam teliqUcE lcgis obedientiam. Staiite (iquidcni 

 hoaore fupeiioribus debico , mandata reliqua tocius decalogi 

 maneat in viridiobferuanria. 



6. Chnftus Mc.tth.iy. quintum pr«ceptum prrponitfexto 

 &rehquis, & Paulus ad Ri;». i 5 . fcptimum poltponit fcxto, 

 (juia non recitant fed citant hxc prxcepta , & quidem citant 

 materialiter taatum. 



7. Concupifccntia vna & eadcm fpecie prohibetur vno prx- 

 cepto:qux caufa eft quod Mofes vticur craiccftione duavum 

 iftarum claufularum , non concupifces domum,non concupif^ 

 ces vxorem. Et EATiJi/.io. vtitur vnica voce Charaath. Deut.;. 

 duabus fynonymis. 



c 



A P V T 



IV. 



Be redtiBione onmium legtm mordltum adjin- 

 gula dccalogi prjiccpta. 



\ D primum prxceptum pertincnt lcges dc hMc, l]>c . &cha- 

 ■i i-iit.itcergaDcum. Dc (idc , vt quc^d Dcus lit vnus Ichoua, 

 quod (,: Elchiiu , ul ,.(t , tijnus _ ^^„^j f^^ d3ti,i.u5 prophetam 

 Clii iftum Dait. 1 g.qaodquc (it honorandus fiducia.adorationc 

 cor.iis,& paticntia. Dcfpc ttiplici.fiuta vcni.c, gratix , glori.T, 

 Dc cliaritatectga Dcuni , vt ciucj.l /it aniandus toto cordci ti- 

 mcndusTimore filiali,cordis,& opcvis^itcmquc honoiandushu- 

 mil.tatc,|.rec.uionc mcntali &: vitali, itc-niquc voto. Huc ctiam 

 Fcitiacatiateidiaa dc idololatria intcvna& (libtili , ciquefpc- 

 culatiua vcl prartica , qua fit vt liomocx bonis vcl nialis ani- 

 mi,coipons,& fottun.cfaciat (ibi Hcos. Itcm d: nnn tcntando 

 Dcum, dcqucvitaudis pfeudoprophctis.mjgia itcmdiuiiiatrice 

 & opcratvicc. 



Ad lccundum prxceptum pertincnt leges de extcrna & craf- 

 fa idoloLittia, qux fit vcl rcprxfcntatiouc , vcl vcnerationc Dci 

 in imaginibus : itcmqueomncs leges de ;^/.<,9y.icn.H« . cui op- 

 ponitur^> >!««» , leligioexterna, qiiain Dcus circuinfepfit lcgi- 

 busdc loco (acro,de iciunlis , & oinnino deccremoniis fibipfa- 

 centibus, ita vt folus cultus ccrcmonialisadhoc prxccptum 

 pertiiieat, exccpto tcmpore facro. 



Ad teitiumpr.xceptuin pertinent leges de piecatione&era. 

 tiaruin acilione vocali , de iuramentoncceirario & temerJtio, 

 dc voto nuiicupatiuo.de (bvtibus diuinis, politicis, & manticis; 

 deblafphcinia ducclla & iudiredb,mediata & immediata.conful- 

 ta & inconlulta i Menique de fani5lificatione cibi,potus , & leli- 

 quovum boaoruni huiusvitx. 



Ad quavtum prxceptum pertinent legcs de fancftificatione 

 fabbati iiiterna & extevna. 



Ad prxccptum quintum pertinent lcges de honorandis & 

 tlmeadis pii jncibus i de cocicendis libcris rebellibus i <ie non 

 inaledicendo ptincipibus & iudicibus ; deque honorandis 

 (enibus. 



Ad prxccptum fextum pertincnt leges de nonodio habendo 

 fratre.de hoinicidio voluntario &inuo1untario . de percu flTone 

 & iure talioniside vindicla priuata; de non maledicendo furdis, 

 & offendiculo non poncndo cxcis. 



Ad prxceptum feptimum pertinent legcs de fcortatione, 

 adultcrio fimplici & dupiici , ,de Sodomia , de gradibus licitis & 

 illicitis.adeoque de nuptiis inccftis:denique de non pennutando 

 veflitum muliebrem & virilem. 



Adprxceptum ocftauum pertinerit leges de furto& rapina, 

 de facrilegio , plagio. &abi!j;eatu,dc mcrccdc.dc profopolepfiai 

 depafccn4o& tegeado pcregvino i dc non obligando os boiii 

 triturantiidciuftici.iiommutatiua qaaatum ad (iondus& men- 

 furam i de domiaiisTerum , de iion rvansfercndls terminis i de 

 pii.Miore mutuo & coinmodato i de vfuia compenfante & ro- 

 dcntc i dc leducendo pecoreerrante i de rcftitutione vci furtiux, 

 dcaiquc de ^j^cpxy.x. 



Ad prxceptuai nonum pertinent leges de tcfte & tcftimo- 

 nio iudiciali &cxtrarudicialii de iudiciisi de mcndacio , dere- 

 ftitiitione honoris, dcquecoviecJtionefvatevna. 



Ad pvxceftuindecimutji null.x le^es rcferuntur , quia cfl, 

 folltarium. Ratio eft.quia ipfiiis latitudo iion habct fub fe fpe- 

 cics in fcnfum incunentcs. 



C A P V T V. 



De YcduBione legti^n forcnjinm addccalognm. 



LEges forenfes confidcvantur in gencve & in fpecie. 

 In gencre adniittunt gemiaam diui(ioacmi& pr 



primoqui- 

 dem fuat mutabilcs & teinporarixi vel ininiutabiles & pevpc-. 

 tux. Illx funt qu.x vel cum legibus cevemonialibus compofitx 

 atquemistx funt, vt dc iuve primogeiiituv.x, dcafylis , decimis 

 &c. vcl ad policiam Mofaicam ciufcjue populum peculiariter 

 fuat attempcvatx , vtdcpolygamia , de leruis Hebrxis, de fa- 

 miliarum diftnbutione , de venditioae hbcrorum , de libello - 

 rcpudii,&c. Hxfunt quxfundantur fimplicitev ,in iurenaturae 

 vcl gcntinm , vt dc pccna adiilterij, furti,&c. Dcinde lcges fo- 

 renfcs Mofaii:x (unt Ecdcfiafticx , ccconomicx, vel politicx- 

 Ecclefiaflic.Tfiint deofficiomagiftratus circares, pcifonas, &,. 

 acSiones ecclcliaftlcas i quod cft in eo , vt ordinem exteo- . 

 num conftituat , i:oufliiutum Guciat , & faiicituni fua prx- 

 fentia & authoritatc promoucit. Aiqae hiiic civ quod Dauid 

 & Salomon conllitutiones ecclcfiifticas numcvo auxerunt. 

 OEcoaomicx lcrjes func dc re familiavi, de ft.' tu inacrimoniali, 

 deque officiis in ifto flatu. Politicx leges funt communes vel 

 ptoprix.Communes fuat ciuiles vel ciiniinalcs. Ciuiles funtde 

 contracSibus, 1 llitla commutatiua, &c. Cviiniaaics lcges funt 

 de pacnis fccleium pacis & belli lempore. Pioprix funt regales, 



de 



