Theologi^ Se£l:. V. Cap.I. 429 



ftu? *|ualicas , 4: ipfum fcire , 5: ajiquando pro eo fumitui , 

 quod fcicut : ita & ronfi itmU cft facultas mentis,vt:l Oii\[o IpU 

 fcu T» confcirr , i.]uod hoc vel illu.l rcctc aut fccus fieri polTic, 

 vcl fi,u,vel fjc^ura (icatir non : dtniquc eft id , quodconlci- 

 iRus.Hinc patct.confcientiam non cffc in voluntatc.fcd in in- 

 tcllcAu. .^.ConfcientiiTe'! fAcult.ii intr.Uf(iiis fr.idici, ijha prin. 

 cifi» atliontim ex li^ivirf nifnr^ vel Sfi/turi afplic.it ad ali, 

 ^uol fticlum. «. r>no fprtcurrunt aHus imclteilus in renrcitn- 

 /M.Vnus pi.Tcedit opus facicndum , & nou tantum cftcogni- 

 tiuus , fed ctiam mociuus , quia mouct & indinat aiiimum 

 ah bonum profequendum vcl fugiendum. Hunc alij vocant 

 autum ptiLticum. Hoc refpciflu confcicntia coiungitur fu- 

 perioti lumini rationis,fcu habitui infito. qui appeUaiur fyn- 

 tecefis. /iltciaAus fequitut opus lamfadum. Ellcnim iudi- 

 ciumde taUopcic , vtrum fit honum veImaium,quo judicio 

 fit applicatio fcientiT , tVii Iet;is , ad ipfum opus jani faftum, 

 Aiij vocanr hunc aifluni fpcculatiuu,m. tt quoad hunc acftum 

 confcientiadiftcrt a fyntereli. Nim fyntercfis ell habirus pri- 

 morum principiorum piaclicorum.ic nunquam pottll crrare, 

 femperqi fuppcditat propolitionem in lyllogilmo prad:ico:At 

 confcientla cit facultas vel aAusrationispraflica:,^: inrerdum 

 abcrrat, femperque format alVumptioncm & con.lulioncm m 

 fylloalfmo praAieo. (•. D:io /unt fumma confcieni i * gener» 

 m.ixime p'of'iA:imfci''nfa rccix -«• er'onea. Confcientiarclia, 

 eft , qu-i: conformis crt le;;! aut Euanj^elio^ei-ycuf^.qui ad le- 

 gis aut Euangclij normam non conc^ruit. 7. Duo funt fummct 

 renfcientid, ^eaera m nus proiri.i ; confcientia bona ^ tnila, 

 Kam bonitas & malicia non eft in ipsa confcientia, fcd in ac- 

 ttonibus , qui efficiunt vt homo habeat confcicntiara bo- 

 jiam vcl malam : Itaquc confcicntia dicitur rcifla & erronea, 

 denomlnationc intrinfcca, bona & mala , denominatione ex. 

 trlnfec.l Eft cnim confcicnria bona,Ixta &: tranquilla cogita- 

 tio cordis , de rebus nortris iuxta legem aut Euangeliumrefte 

 geftis.E concrario mala confcientiacft terrifica cogicatlo cor- 

 disde rebu!, noftrismalc idmnuiiiins.S .Cenfcientia duhiii.,epi- 

 Habitis (y fc-ufuloftt intlicji e(i indijferens; inhypotheji efierro- 

 Wf.i.Nam con eifn'iz c^ubi^ eft,qua? de opere aliquo nihil certi 

 iudicar , fcd fuspenfa hxret : e-in.)bilii , qu,T probabiliter 

 iudicacpartcm altcram lioncfta;n elTc in aliqno opere , cui Sc 

 afl"enrirur,timct tam:n,ne torie .Sc alcera pars contraria hone- 

 lli C\x:'crupii!ofa ell: , cura quis in quxftione ;;d aclionem per- 

 tinere vni parci adh.-eret, fcd morus racionibus leuibus ab ac- 

 ^ione dctcrretur, & fic velutipcrpetu.i animi anxictjtc tor- 

 quetur. 9. Confcienli^ aciiones fiu propris. opera.tiones funt oh- 

 ligire vel mitigxre, ^eu impellere aii agendum xie! depeUere ^ re- 

 1/ocare ab agendo,teHificari , accufirevel ex-rufare. Hinc ita- 

 que eft ordo. Primo cdm intelleftus pracflice iudicat ali- 

 quid faciendum vel omiccendum efle, quia legi efl confor- 

 me vel non , confcientia dicitur obligare feu inftigare , vel 

 retraherc. Obligacautem confcientia non per fe, fedrationc 

 legis. Lex enim propric obllgat : confcientia , tanquam prxco 

 legis. Deinde , ctim intellcAus poft opus jam fa^ftum fpecula- 

 tiue judicac de eo, an bonum fic vel malum, tunc teftificrri di- 

 «Itur. Tertio, cum opus pacracumcftconforme legi , confcien- 

 ria excufac , laudat , commendat, folatur : ciim vero opus eft 

 (:ontra legem, confcientia accufat , reprehendit , mordet. 10. 

 Confcieniin. reci/l fundntr-ntum eftex ^ Euaagelium. Lex,in- 

 quam, naturx, & pofitiua, caq; tum diuina, tum humana, qua- 

 tenus ncmpe confentit cuni lcgc naturi. Itaquc lex natuix & 

 diuina obligac cQnfcienciam i.rimediacci humana , mediate. 

 Tuangelium obligatconfcicntiam immediace:confcienciam di- 

 cohominis vocati,cuiusaures circumfonat vox Euangclij. 1 1. 

 Confcientia reBa obligat fimpliciter;crro»ea,fpcundiim quid.ltz 

 fi confcientia erronea inftiget ad facicndum rem indifferen- 

 tcm, quam pucacefle diuinicus prxccptam , tunccontraillam 

 cqnfcicntiam non eft facicndum.licec id quod fic , prxcepcum 

 fton fit. 1 1. Confcient:* dubia eji talu (peeu!a:ine velpraiiice, 

 Speculatiue; cum quis extraaftionis exercitium dubius eft, an 

 aftio illa ficillicita:vc,an liccac lioftem prodere.Pr^j^iVei cura 

 quis in ipfo aftionis exercitiodubitat , an reifte agat vel fc-. 

 cus : vc, fi quis prodendo hoftem , dubitet , an refte faciat. Si 

 confcieiicia fic dubia praflicc , neminemobligat , donec dubi- 

 tationem^deponat , & ex jufiis tationlbus jlatuac hanc vel 

 iftara rem liccre. Fieri camen potcft, vcquis in dubio fpecu- 

 laciuedubicec, praftice camen fic ccrcus de re aliqua, & cune 

 non peccac : vtdubitare alrquis potcft , an hoc bellum fic li- 

 citum, cumcamcn certus fic in praxi, fibilicitumefle milica- 

 rc in hoc bello, vtpote quod a Principe fuo geritur. i ;. Con- 

 fcientia opiriabil» n » nhligat , ciim opinio plnne esi improba- 

 biiis. Nara judicium prafticum , quod ci innititur , eft teme- 

 rarium. Si vcio improbabilcm opinioncm aliquis habeac prc? 

 probabili , cunc eft confcicncia crronca. ffo» etlam obligat, 

 cumopinionititur fola pluralitate ita fencienrium. .^f oW;^^/, 

 quando opinionem aliquam ob caiifas probabilcs pro vcra 

 Ki3\m.l\.Confcientia fcrupulofa uon ohHgnt. Nec enim nititur 

 vlla fiuecerta fiuc probibili rationc. Igltur deponenda eft: 

 &certis remcdiis cxuenda: videlicec ardentibus prxcibus,fe- 

 na panitencia, concemptuiludibrij Satana;, confilio bonorun», 

 Ttm m. 



&i doiftoi-jm viroruiii.&fimilibus. 1 5. Seplem funt modi ^gg- 

 n^r.i m.:U coufcienti/t.i.rnnfri: nri.i cau,erifita,hnc ci\ , refecla 

 per maliciam,& veluc iiiginace indeiebili norata. 1. confrien- 

 tia ' iinis /a.v..icum quis enurmiu taimim fcelcta vitar,leiiiori- 

 bus autcm fccurc indu^gct. ). tonfcicnli • pirM,-r'a ( ciim quis 

 peccaiamimma, vcl ctiamnulla, pro nugnis habet ,maiiina 

 pto nu';is 4. (■(;»/'ri^)/'»'^/>rr!<«/f,y:i;ciim' ne quidcm maximt 

 peccatacurantur,fcd perliiafione miferigotdix Deioblitcran- 

 lUi.s-'oninrtitia nitnis archr,cum(\\i'fi oh frequcntcs iapfus de 

 milericordia Uci dclper.at, .ic proindc in iniquitare pergir. 6. 

 confci.ii i.i perpl.x.i,Mn\ quis inter dun pcccata h.cret.iiefciu» 

 vuiim cligcrc dcbcat,cum ncuttumfit eligendum.?./'-'»/'"/»- 

 faioafcicmia, ciim quis metuit fe in fingulis aiflibus pcccare. 

 J (i.iiima ccnfcicntin acjuiritur ^ con eruaiur vittt innccenti» 

 ^ fivnitinta Illa facit, nc vulnerctur confcicntia : hrc fanat 

 vulncratam. Vtraq; nicitur fatisfaiVione lefu Chrifti.Kain fo- 

 lus Chnftilanguiscmundarconfciciuias noftras. 17. IniieU 

 bont confcitntio ,iw vica innocmiia, focmtcntia,gaudium in Dci- 

 mim,^ obfequium vcrhi D,i.H'\nc itaq-.aliquis potcft fcirc.an 

 habcat bonam confcicntiam. i 'A.hidicia w»,i/£ co.fcientis. fnnt 

 ferfeutramja in peccat \iy peccati palli.ttio atcj;imitalio Malam 

 itaq; confcicntiamhabent,qui funt cx numero aperte fcelcia- 

 torujn , aut fcientes volcntcs male agunt fub fpccic rcfii, aut 

 adcxcmplumvulgi. 19. Chri/liano, opor/etvel inprimii h.tbere 

 confcientii rationem. Nam Dcus cnufcicntix puritatem nobis 

 mandauit ; & fancli Angcli dcleflantur opcribus bonis , qu^ 

 p.iriuntbonamconrdentiami& diaboli opcia impedmntur , fi 

 fhideamus immaculatam feruarc confcicntianiidcniq, amifsi 

 bon.T confcicnci.i amitcuntur omnia bona,vide!.fides , exerci. 

 tja fidei. folatium fortitudo in aducrfi'-, , tranquillitas vitx , & 

 luSniUTicii. io. Conciem'ta vulneratttr p'r peccata, quafitin ex 

 wal tia:finatHr vniuerfditerper fangiiine Chr!fi>i;i aitfcul,-.ri- 

 terper bor.aopera.V^mo primi cftiqulapeccata ilifirmitatis non 

 fiunt concta conlcientiam , fed folum peccata malitix. Ratio 

 fecundieftiquiaChriftus aliena cuIp.T concriftatam habuit 

 confcientiani. Ideo fola ejus pafllo idoncum eft remedium 

 ad fananda confcientix noftix vulncra , Hebr.g.vcrfu.i^.Io- 

 hatv i.v.r .j.Macth.i 6.v. 3 S Racio tcrtii eft,quia fanguis Chri- 

 fti nos ita mundac a peccaris,vt non folumjuftificemur.fcde- 

 tiam magis ac magis famflificemur. 1 1. Confciemia in hcmine 

 non prorfus poteft ext:ngtti:[ipifsime tanien efnoad actum impedi- 

 ttir Ratio prioris cft i quia confciencia eft lumennaturale in 

 Iiomine. Ratio pofterioris cft ; quiaconfcientia fxpcnon fa- 

 cit officium , quod impediatur violencia morbi , vi afFcifVuum, 

 occxcacione mencis,ignoracioncvoIuntatis Dei , obftinatio- 

 nc,&fimilibus. 11. Forma ccnfcienfia in homine eft,qu6<left 

 facultas mentis feu rationis prafticx , inqua manifccfVum cft 

 tribunal Dej : gradtis variant fccundum ftatum innocentix, 

 miferir,grat;x,& glorix.Et ftatus miferix eft miferis vel in- 

 choacxin hac vica, vel confummatx in '\n(e!:no.:nfia;uinno. 

 ecnt'14. confciencia erat rc<fta & bona naturalicer : in fiatu mi. 

 feris,, /«f ^.'ac^ confcientia eft aliquacenusrc(fta,maiori camen 

 exparce erronea : in/latumifcrii cenfummMe. confciencia eft 

 erronea & mala cantiim: »«/?«/« ^rij/r^eftreifla&bonavni- 

 vertalicer & particularicer, fed ita vt fubinde incerpelletur rc- 

 (flitudo & bpnitas p3rticulaiisa>/<j(«^/or/* eft pcrfefte reifla 

 & bona. 



1 1. FtindamemHmfolutlefiis in cafibpu confcienuts, 

 efi verbum Dei, 



Nam Dcus in verbo fuo confcientiam in quauis aftioiie 

 formar,informat,vrget,cogit,vt ita dicam,&: impellic, vcquid 

 faciendum auc omiccendum fic , judicet , vel faftum accufet 

 aut excufet. Porro verbum Dei compleditur legem & Euan- 

 gclium. Itaque folalex non obligac confcientiam ; etfi vfitati 

 lolius legisfiat mentio. Vbi cogitandum eft illud vulgatmn: 

 Vniusinclufio non eft alccriusexclufio. Item: Ex<;lufiua noj» 

 cxcluiit conconiitantia,fed (epugnantia, 



I 1 1. /^ppllcatio fundamemi,id eft,verbi Dei , infil. 

 uendis cafibus confcietiAJit in miniflerio verbi:vbi e.xpar- 

 te minifiHopfn efi concione legis c^ Eangehj , exparte 

 peccatoris joptts efi contritione & fide, 



Verlegem tangitur vulnus -.peT 'ZtiangeliHm ofFcuur medici- 

 m.Ver contritionem fe.nticur dolor :ferfidem accipitui& apli. 

 catur medfcina. 



Fundamea- 

 tum foluii. 

 oni» incifi- 

 bin confci* 

 enti*. 



Applicatia 

 funciameoti 

 in foluendij 

 caflbui cop 

 rcicRii«. 



Oo 



Capvt 



