lurifprudentte Sed.I. Capl. 4;^g 



imitiutabile. \. lus njiiir.i!eo(f pofitiuu & ncs^atiuum. 4. lus 

 gt ntjum cft piimaiium .^ fecjnj.irium. s.QupJ cll iuiis gf n^ 

 tmm , qu.ind quc dicituc iuris ciuilis clfc. luris quidem JJJtii- 

 tiiira inuctitione & originc : iucis autcm ciuilis appiobatio- 

 nc, contirnucionr , & intiimacionc. 



III. De iure ciuilifiint ha rcguU. 



I. lus ciulle nequc in totum aiure naturali vel gfntiumre- 

 tc(iit,nequc pcr omniaei ("cruit.i. lusciuilccftproprium ali- 

 culusciuitatis, 1. Swtuta .sumi principis, vcl altcrius qui fupe- 

 rior£ non rccognofcit, iurisciuilis (unt,c.i;tcraiuris jTxtorij. 



I V- De lcgibM/iint hx, regnU. 



T.Ius fit Icgc aut moribus fcu con(uecuJinc. 1. Lex eft fan- 

 ftio fcu iulVuracius , quiiuris condcndi .luthorjtatcit) liabct: 

 vti ("unt Dcus,ma'4il^ratus,&; populus. j. Dcus c(l .lutlior Ic^is 

 natur,T & po(itiu.v,c]ux Jicitur jii-Liia. 4. Mai^illratus tum fu- 

 perior,tum infciior poteft Icgcmconjere.llleficjuidcm hibet 

 ruprcaiim pote(laccui:hic habcc potcrtaccmaluperiori magi- 

 ftratu. Itaquc authorirascondcnda; Icgis cfl valfuprcmrpo- 

 tcftacis,ve! a faprenii illa potcftatis infcrioris. ^.Poteflas fu- 

 prvina c.im lurhorit.T.tcm haWt cx fcipsa. 6'. Iijfciior potcftas 

 authoritate iuri5 condcndi non hsbct,nifi quatenys apotcftate 

 fupiem.i ci cft concclTa.y. Populus omnc imperiuomnemque 

 potcftatemfuam conccdit & rcfi;;nat fuomagiihatui.8, Con- 

 ftitutio principis cft ediftu,vel dccrctum. EiiiHurn eft coftitu- 

 tio citra detcrraina'ionf pciibnx aliufuccircupftmti-t faft-i. 

 Dccretiim eft coftitutio ftib determinatione quidcmpeifon.r, 

 caula:, aliudic citcumftanrirB fafta , q^jx camen in aliis confi- 

 luilibasYjIcat & iQcfihabcat. 9. Conftituti,o eftgcncralis, vcl 

 fpecialis. III.a tenentur omnes fubditi;hxc finguiis perfonis vel 

 Cjjufis coceditur, &c Jfciturpriuilegium.io. Lci omnisautho- 

 ritatc eft puWici:vtilitate interJum pub'aca,interduni priuata. 

 Hinc ius ellpublicum vcl priuatum. Hlud reip. hoc finguia- 

 rcm vcilicatem fpe>!;l:at., 



V. De refi:nptis principum fitnt ha regitlit, 



t. Refcripra principum vimlcf;ishqhent,(i non gener^Ieiw, 

 fa'tcm incaufis, de quibus tafta (unt. i. Potcft imoetransre- 

 fnipco impetrato rcnunciare, aducrfario etiam inuito. 



V I. De rcbus iudicntisfimt h<t regulii, 



I. Res iudicata vim legis noij habet 1, Non tamfps(ftan- 

 dum eft, quid fit faiflum,quam quid fierl debueric. 



VII. De vrincipumplacitis feu conftitutio- 

 nibus ,& prinilegiii. 



\. Quod principi placet,vim legishabet. 1. Conftitutiones 

 perfonaIcs,feu priuil<^gia,ad exemplum non trahuntur j.Pri- 

 uilea;ia non pra:iudicant altcri. 4.PriuiIegiuma tcmporefci- 

 enti.r efFei.T:um habct. 5. Priuilcgium alicui concefTum, ei au- 

 ferendum nonelt,ncccontra ficicndiim. 6. Priuilegium pcr- 

 (bnalc liheris & hxrcdlbusnon compctit. 7- ''riuilcgia con- 

 cclfa viduis,non compctunc merctricibiis & luxurose viuenti- 

 bus.8. PriL.icgijs ac iuri fpcciali faciliuj derogacur,quani iuri 

 communi, 



VIII. De confuetudine feumoribiu fum he reguU. 



I. Confuetudo iquipaiatur priuilcgio a principe concefTo. 

 1. Confuetudo incrojucitur decem aiinis.i. Conluctudovim 

 legis obtinct. 4. Ratio ias confuetudinarium facit. j. Con- 

 fuetudo pro lege non immeritocuftoditur, fi inucteratafit, 5c 

 diuturna, & longa,& rationabilis. (•■ Ex confuecudine lex efl 

 incerprecanda. 7. Confuecudo iuri fcripco prxualec. 



I X. De apinionibus DoElorumfunt hiz reguU. 



T. Authoritas Doftorum quamuis olim fuerft necefTaria: 

 hodic camcn probabihs cft,non neceffaria.i. Authoritasglof- 

 fa; neceffaria ell,non pcobabilis. 



X. De legum interpretttione funt htt reguU. 



I. Finis legum cft vtilitas publica. i.LcxeftconcradVus. j. 

 Legisvlrtuscfl: impcrare, vetare, pcrmittere-,punirc. 4. Inter- 

 pretatio legum eft triplex: declaratiua, reftri(fliua, & extenfi- 

 ua. 5. Si pra;fcnscafus fpeciali aliqualegecomprehenfusnon 

 eJl,ad fimilcs leges rccurtendum : & vbi cfteadem ratip,, ibi 

 idem quoque ius eft conftitucndum. Huc pertincnt ca , quK 

 asquiparantur : v. g. adopcio & vnio prolium, alimenta& dos, 

 i»dicilli& teftamcntum, compromtffum & transaftio ,con- 

 fuetudo &: ftatutum, concraftus & vltima voluntas , ciuilia& 



criminalia, crlmlnalos &: matrimonialesc.iurx, deftinatuni Se 

 ta.'1iiTTi, dolu^cvpropolito & dolu.squl fir rcips,i, Joi data &: 

 pKnniif.i, cxprcfl"a& t.irita, lau-iJu ii Vrrf.llianica, fa'fum 

 ii.: nulium.vita &fania,feudun>&: cmplivtcufis , tidesdata& 

 iuramcntu,filius6( nepos.turiollis & minor.infamia & mors, 

 iniuria verbalis &; rcalis.loqiii fi: fcnbe.rc,parum & nihil ptin- 

 cipium £; quojex principio f"quitur,)'!obarc & pr.a'liimptio- 

 nLiii pro fe h.ilu-n prodigus ^ ("uriofus.pubes curatorcm ha- 

 Ixns & pupijus.lciics & inUrmi,fupplic4tio & appellario,ven- 

 dcrc nolle & immod.co prctio venjcrc vellc,<i. Prohibico ef- 

 teAu, omniseius caufa prohibita ccnfetur. 7, Quodiuris eft 

 in vno corrclaiiuoriim.idcm ctiani in altcro, 8, Menspotius, 

 qu.-iinvcrba lcgis fpettanj.i. ff. Ccfiantc Icgisrationc , ccffac 

 Icx. in. Quod in ;ilicuius fauorem cft incroduiftuiTi, id in cius 

 detrimentum non eft detorquendum. i i.In lcglbus inrcrprc- 

 tandis non aj propriam vcrborum fignificationem , fcd ad 

 cominuncrt vfum ioqucndi eft rcfpicicnaum. ir. Vna reguU 

 fccunJum al'am cft intclligenda. i j. Confuctudo in lcgibus; 

 intcrprctandis cft attcnJcnJa.i4.Legts priores in poftcriori» 

 Kisintf rprctandis pofTunt ajhibcri. ij. Statutum ita inter- 

 prctan Jum,vt qu;ini minimiim fieri poteft, l.rjatur ius ciuilc. 

 I f'. InJehmu .rquipolkc vniuerfali. i ^.Vcrba ita intcrprctan- 

 Jal^untjVtaliqnidopcrcntiirjnccdcbeiit cfTc otiofa. iS.Statu- 

 toruiii verb.l ftricte func inccrprccanda. i 9. Verba flatutorui» 

 fccundum communcm loquendi vfuiii fimt intclligcnda. 10. 

 Doftoris dicfum lecundum allcgiita eft intclligcnduni. 11. 

 Ra;icr.e5 lepum non fupcrftitiose l"unt inquircnda;. 11. In. 

 terpretatio nigri luniitur ex rubro, ii. Bencficia principnm 

 quim plenin,imc func intc1pretanda.14.Mens & vis legis ii^ 

 latione ciuseftpofita, qu-x-ex eodicituranima lcgis. Nequc 

 tamcn omniura , quy conflituca func , racio rcddi poccft. r 5. 

 Priores lcges interdum ad pofteriorcs trahuntur. z6. Si qur 

 rcpcriuntur contra iuris rationeni , adconlequcntias ptodu- 

 ceuda non funt. 1 7. Non facile funt mutanda,qux fcmpcr ux- 

 icrpretatioiiem cetcsni liabuemnc. 



^ I. pe amimoyiii< , fiu comrarii<< legihus &opinio- 

 iiibM cor{cilia>!dis,funt hi reguU. 



I. Contratictas iniurenon eft adrnittenda. i. Antinomia; 

 & contrari,-c opinioncs pcr diftiniftionem funt redigenda: ad 

 concordi,an'f5-Si cqncrapetas ficinter ius ciuilc Sc canonicum 

 in non concerncncibus peccatum, ius canonicum obferuatur 

 in terris EccIefijEiCiuiIe autcm in terris Impcrii. Imo in dubio 

 ftatur dccifioni iuiis c.viopici,etiara in foro ciuili.^.Si alia lesc 

 prohibctalia pcrmitciijn dubio illahuic eft prsfcrenda.j. Si 

 idcm a feipfo difTcnfcLii, ciiis loci opinio cft fcquends,in qu(> 

 m.-iceriain:<bm pleniiis tvaftaiiit. 6. Si inte.prctcs iuris intcr 

 fc Ji(leiifcrint,coinmunisopinio fequenda.^.Magis ftandum 

 confiliis alicuius collegij , quamalicuius dodoris. 



X I L De excepiionibiis aduerfus leges fitnt h<i 



reguU. 



Regulaviter leges funt obftruanda",nIfi i.Iex ab eo lata fi?, 

 qui eius ferendx poteftacem non liabuir.t.laicus de rebus Ec^ 

 clefiaftlcis lcgcro tulcrir 3. popuIus,qui altcrius imperioie-. 

 gitur,Icgcni tulerit. +. lcx inic]iMfit,& fineratione lata. ^.ler 

 non lit vtJis, vel vtilis cfTc dcfinat. 6. is qui legcm culit,tcm- 

 poraltm hal^uit iurisdidtionem. 7. lex iuri naturali ^ontraria 

 lir, vel cor.tra bonos moies. 8. Icx iuri gcntmiji fit coatraria» 

 j. lex in odium feu pri'iudicium ccrtat perfojnfic laca. 10.. 

 asquitas contra lcgcm propofitam in ca;lu propofito fuadcac 

 1 1. aliud inccr partes adlunilit.ii.necefntascontra lcgenivt- 

 geac, velpcricukim fic in mota. 1 ). caufa lcgem prycefrerit. 

 14. lex nondum fuerit infinuata, vcl ab infinuatione nondura 

 duo nienfes efHuscrint. 15. lex alialege vcl confuetudine Cc 

 mutaca. 16. lex nonficin vfu. ly.iuri ciuili ius canonicum re- 

 pugtjet. 18. princeps vel Papa contra legem difpcnfaueric. 

 1 9princeps vel Papa dilIimuIec,hoc cnim cafu difpenfarc cre- 

 dicur, 10. ipfc ftacutns contrafuum ftacutum feceric.i i. con- 

 (ilium niagis fit quam priceptmp.In his exceptionibus parti- 

 cula nif fcmpcr icn x.n]iS cft rcpctcnda. 



XI IL De verbtrum fignificatiombus funt htt 

 regulx, 



I. A !i Ah diftioncs nifi aliud obftet, funt excIufiuac,non 

 fepaiatuia:. t.. AhUtiui abfoluti vim coaditionishabent.5.<4i- 

 jiii»c dictioeft inclufiua, 4. Acilfere prohibitus non foliim 

 eiigerc,fcd vltto oblatii accipereprohibitus ccTttciax.^.Alti» 

 inpcrfowm ideo difta crt,quod perfonam ipfaniobligatam (e- 

 quatur.non icTifiuc fingularem fucccfTorcm. CAd didio in- 

 terdum i nclufiiia eft, interdum exclufiua.ideo interdum iJent 

 quod Poft fignific.it. 7- Adirare cft ad pretium redigcre, fcu 

 latationc adhibita xftinvite. i. Ad aJ^nfDs &ge>7iiles dedu- 



Q_q 4 cete 



Ant'noini^ 

 lc^un. 



Exceptio- 

 nc adoetj 

 fusle^C». 



De verbo* 

 rum lifinifi* 

 cacionibi^t 



