lurirprudenti^ Sed.I. CapVI.&Z^VII 469 



Mala fides fpeiflanir i*n cnlpa & dolo. 



Culpa ert lata,lcuis,& kui dima. 



Culpaltita cft fumma & didbiiita ncgligentia at- 

 q eignoi^ntia.cumquis nonintelligii.quodintel- 

 ligunt oiniics. 



Culpa lenu eft, ctjm quis a3hibet diligcntiam.fcd inuitum./j»/ (»r.,«r.j cft itt\ 

 non cxadam. 



Cuba leuijjima eft , cum quis adhibet diligen- 

 i.fcd non cxaAilTimam. 



I V. A^on voletis facit , ejui id^vodfacit , nou 

 facit ddiberatv. 



1(3 aiitcm fit vel prrtcr voluiitatcm facicntis, velcontiavo- 

 luiiMum iplius. lu Lit isnotaniu ,crior, &: ^afus : lik tO,." 

 inuitum./jf/ <»r.,«r-j cft fjiU vcl iuiis.;^'»»r.nrM fait, cft cius, 

 <luod lu auc fac\um cil ignorantii. Eftc^ue fafti propnj vct 

 ahciii.'i'?«.r..o/iu/i£/;;r<'yr7tll.t('im >]uis ignorat quid fa- 

 ciat .1UC lcccrit. l^ ci»:rUf., i M„ni clt , ciira quis ign«rat, 

 c]Uid iiat aut fadiim li: ab alio. 'gn rjn» ,ur: cft ncfcitc 

 quidimi (ic conlcntancum. La(]uc iuris naturalis vcl ciuilij. 

 Ignorantia tadi proprij cft intolcrab.li', ,adt6(juc non pr*- 

 (umityr : qm- faili cft alicni , cfl probabilis , & prxfumirur. 

 Hmc illa non cxcufat, nifi dc damno ignorantis vitando aga- 

 tur: hxc cxcufat,niii fortd- fit atFc>:>a:a.Ignoraiitiaiuris nata- 

 raJi5 ncmiiii pacrocinatur : ignoiantia luiis ciuilis In lucro ca- 

 ptando ;uliil prodcll, in danino vitando niliil obcft. Atque ita 

 acc|pKnduni cft , quod ignoiantia fadi excufarc , ignorantia 

 luiis non cxcufare dicituj-. Succurritur tamcn ctiani minori- 

 bus viginti c]uinc]ue annis , mulieribus itcm & militibus iura 

 iguorantibus, & rufticisicju.imiiis non alitcr, nili cum iuta ci- 

 uilia igaorauc;int , ^f peritiorcs confulcndi facultatcm non 

 habuennt.£rrcr cft, cum de fa;li vcl iuris, aut vtriufquc qua- 

 litatc noii conftat. Erranti iimilis in inultis eft is qui dubitat, 



. 1- ii 1 ■ 1- rn '"^"'''"'''•iinign.oranii. CVw/i»-"'''*! autcft vulgaris , aut 



• Dies naturaiis eft 1 1 horai-umiciuilis, 24 : faftus, ciulmodi, qui d.citm vis nuiot & fupciior. Vcrunrrl^ncn quod 



quo coram magiftratu pro tribunali fedente,agendi contsmplarionc vnius ad cafum fortnitum pertincc altcrius 

 potcftaseftinefaftus contra,qui & feriatus. comeraplatione interdum rcfcrtur ad fiiflum volunciriura. 



Mcnlis eft vel fingulus, vel coniunftus , vt funt ^4 flei^as^^lmVaw" 'iu ° '''''^"''^ ^' ■^°""' voluntatem, iiuc ipfe 

 inenfes duojtrcsquatuor &G.niefifes. 



V. 7Vw velens > ejuam non volern in hona aut 

 rnalk pde ejfe dicitHr. 



Bom fide< eft illxfa confcientia ciica faiftum -.mahfide! cft 



.eonUiciK a Ij^fa cius, qui faduin fuum nou.t iurl fiue sequita. 



Nan vslfu 

 qcis faccre 

 tl:caiui .' 



tiam, 



Dolns cft,qui fiaudcm habct coniundam, 



Occafio facicndi fcu agcudi crnitut potiilimum 

 in circunilantia loi 1 & temporis. 



LocHs c{k publicus,vel priuatiis ; «Sc illc djuinus, 

 vcl prof\i;ius. 



TempHs prim6 cft finit.um , ye] infinitum : d.&m- 

 ^e , vtjL vci continuum. 



Tempus fiuitum eft momcnti , vel intcrualli ; & 

 hoc cft nori,dici,u)enfi'^,& anni. 



Hora eft pars tiiei quoca : naturalis quidem diei 

 f)ars duodcciiTia,ciuilis autempars vigeiima quarta. 



Dies cft natura)is,vel ciuilis : faftus,vel nefaftus. 



;} 



■an 



Annuscft vel finguIuSjVclconiunftuSjVtfunrarj- 



)ii duojtres quatuor,&c.vfque ad centum inclufiuco 



» Extra hoc tempus fi quod eft aliud,infinicum eft. 

 Terapus vtile ell dierum , quibus expcriundi fui 



Juri?^poteftaS eft : in quod Jipn cpmpucanrur die? a non ellc co.ifcntaneum. In vtraque fpcflatur r«i;>4;m maU 



|5'i'-' maximc , inttcdum etjam in bona. Lulpn eft negligcntia 

 liominis , qui quid fit . quod fieri non dcbuit , & ruausquid 

 iionht,quoJ fieridtbuit. Eftquc duplex : vna mahtii , altera ' 

 unpiudenria;. Illapropiio vocabulo dolus dicitur , hxc nomi'- 

 ne gcncris culpa, Doius cft culpa maliciofa.akc rius decipiendi 

 causa adhibita, Huic fwifs ineft,&.fides bona opponkur, ncc 

 vn-]uam comiuittitur nifi a fciefite &: voicntc. Culpa inj}ede 

 eft culpadcfidiofa, cum ii^iprudcntia feuimperitia coniunfta. 

 £ftque lata , lcuis , & leuilTima. Culpn Im.i a-quiparatur dolo. 

 CuLpaliUu fimpliciccr culpadicitur : & in dubio.cum culp.tf fit 

 iTientio,ea dc culp.^ leui acciplenda cli^Cfilfx UuifVwm eft ta- 

 Jis in graduinfimo.Trcsitaque funt gradus culpxiquotctiam 

 funt gudus diligent^a:; ctfi in iure ciuili dup tantum gradus 

 diligentirB commemor.mcur , fijmnius &; mcdius ; quia iiempe 

 tercius , feu infimus, diligeucia: gfadus , eft diiigcnciz pen^ 

 Txa'X\w%.SummAi diiigtnt':igr:idui ell vehemer(ti(iuna ^ «sa- 

 (ftiffima diligentia, cui opponitur culpa lcuilTima. .Ur..' ««j gra. 

 dm eft diligent:a: exacflx, eius nimirum, qua; opponiturculpa: 

 Um.Ihfimuigradus eft,qm opponitur culpa; lati. 



V I. In iure ci((ili varia ell temporu mentio , in- 

 primis dier^m , menjium , & annorum. 



Fit enim mencio diei vniijs, bidui, cridui , quinque, fcptem, 

 nouem, dccem , quindecim , viginci , criginca , quadraginta, 

 qijinquag.nta , fexaginta, centum dicrum. Ica mmfium crium, 

 quacuor, quinque, fcx, feptem, 0(^:0, noucra, vndccim.Sic Anni 

 vnius i duorum, 5.4.5. 7.8. 10. 11.14. 15.16.17. '*• 10.15.jo, 

 40,50.60.70.100. 



Fiiles boiM 

 & niala. 



nefafti 



Tempuscontinunra eft ferics diciura continua> 

 •^nc vUacorum diltini^cione. 



* Hincannuscontinuos citconftans cx dicbus ji^f 

 "ciuilibus concinuis : vtilis, conftansex dicbus 565 

 fion CQntinuisciuilibus. 



P. E G V L .<E. 



I. Conditio eft caufa , rem , f «<« agitur, itafiffpendeKs, 



vt ante^uamilla exifat , neque ipfnm faElum , ne- 



que effeUus eius extitiffe videaiur. Efttjue 



fojfihilti vel impoj[ihilj,s. 



Etfi fa(fl:um ipfura , quoad naturale eft , exiftat : efFeiSu ta- 

 tncn iuris non cenfetut exifteie , niU conditione impleca. 

 Quod fi tomen pcr eum , cuius intereft , fteterit , quo minus 

 impleatur, pro impletii habebitur Atque h:Eceft fi«.<;fiB /e/- 

 fthilis ,quxnemp'eimpleri poteft./fwpo/ii /m eft, quseiropleri 

 nequit, vel per natuiam , vel qu.\d ius obftet, eth per uaturam 

 Impleri poltit. Illi firaiiis ell condicio prxfticu diiljcilis : huic, 

 condicio perplexicaccm in fe conciaens. 



I I. Voletts facit,.<juiid,qtiod facit,facit deliherato. 



Idque fponce fua , atqucita ex propofito : vel raandato al- 

 terius,atque ita mctu vcl coaiftus. Velle autiin omnis potcft, 

 qui natura & iutc nonirppeditur. Natura impediturinfans & 

 furiofus.ob dere(.'>umanimi : furdus &mutus ,ob vitiumcor- 

 poris. Legc impediturprpdigus , & impubcs , nimirum folus, 

 quod ad erfc(tlum iuris attinct : veruntamen quo4 illi deeft, 

 authoritate tutoris fuppletur, 



III; "De voluntate apparii tacitf vel exprefe, 



Tacit e ; Gc^uii fiat , ex~quevoluncaspcr difcurfumcolliga- 

 tur per aliud, puta per nuncium , vel per cpiftolam. Sxpreffe; 

 fiquiti fiat ,ita vt ipfe faciens defuper vohintatcm fuam decla- 

 let, jJiitaverbis vel nutu.IIinc fi quidfiat aliquo fcicnce, alio 

 jnterim faciente, is qui fciuit, & cum impedirc poflct,non im- 

 pediuit , ipfe feciffc cxiftimacux.Hinceciamquifacienci opem 



la iure ciu}.' 

 Iivariaeft^ 

 meniio 

 tr mporii. 



Capvt VII. 



Df OhHgatione , Poffef?ione, ^ Dominio •[ 

 in genere. .^ 



P ». .C C E P T A. 



g.^ Idimus matcriam rcip. qu.iiitnm adperfonas, 

 jjy^ rcs,(Si adiones^iam videbimus ipfius formam, 

 qua; intcgiatur obligatione,poircirionc,& dominio. 



.tulic, ipfe feciflc -cxiftimatur. Huic eciam quod quis per alium G}Uft tria h'c jpeSlantur in genere , ejuatenus confiituunt 



facit ipfefaccre intelligitui. Eft tamen ciim fa(5lu'm voluntas formam reipublic£ , cjUAremur legibus. 



feqmtur , nimirum fi quid faftum fit ab alio quod quis poft- obltmio ius pcrfonx , quo pcrfonam aliam fibi 



eacomprobec. Qui voluntas R.i;i/;«o«« dicitur , qui aiirum , , i_i- ir 1 r •■ < ■ 1 



•quidem teinporrfequitur . fcd iure recrotiahicur ad ipfum ^^bec obligatam ad foluendnm id quod deber 



tcfnpusfairti 



Tm. lll. 



In ea ipcdanturpartes,affe6Vioncs,& fpecics. 



R r I Pactf i 



