470 "^ EnGydop^dia^ Lib. XXVI. 



<^-bJfgs»io, 



Partes funt creditor, cui dcbetur cx obligatione, 

 & debitor , qui ex obligatione debet- 



Aftediones funt ratione rerum & perfonarum. 

 Ratipne rctuin cft intereire rei, illimatio, & re- 



ftitutio. 



Ratione perfonaruin obligatjones quacdam dcfj- 

 ciunt, itavtquidam teneanturaltej-a.videl.iiaturali 

 velciuili , quidani ncurra : quxdam vltro citroque 

 obliganr, tum crcditorem, tum debitorem- 



Species funt, quod oblij^atio eii hmplex, vcl mi- 

 cla: 8c illa, naturalis, vcl ciuilis. 



Obligatio naturaliscfl , qus eft iuris gcntjurn: 

 • cfuilis,qU2 nitituriutc ciuili. 



Obligatjo mifta eft,qux nitituriure vtroque,na- 

 turali & ciuili. 



Pojfejfio ell vfus rci. 



Eius occurrunt reqnifita & fpecjes. 



Requif/ta func I. afFcdlus feu volunras pofliden- 

 di. i.apprthenfiojcaqucnaturalisjrelciuilis. llla fic 

 corpore,puta vifu,ta6tu : hic peragitur vel nuda rci 

 demonftratione,vel fymbolo, ideU,fignocerto,vn- 

 dcdicitut apprchenfio fymbolica. 



Species funt,quod poflcffio cft vera vel quafi. 



Veta poflcflio cft rerum corporaliu-m. 



Eftque naturalis, vel ciuilis. 



Naturalis eft,qus iij corpore confiftit , citra ius 

 & affipdtioncm dominii. 



Poflfeffio ciuiUs eft, qu.ie in imp confiftic cum af- 

 fccHiionc dominii. 



Polleflio quafi eft detentatio rei cuftpdiae caufa. 



Vomimtim ci\. ius,quo res proprietate noftra eft. 



Eius occurrunt partes&: fpccits. 



Partes funt comodum & incocnmodura fcu onus. 



Speciesfunt,qu6ddominiumeftverum,velquafi. 



Dominium verutr» eftpfenum.velrainus plehum. 



Dominium plenum , feu abfolutum, eft, in qiio 

 vfusfcudus proprietatern comitatur. HKicaffneefi 

 emphyteuticum, feueUle^ & fitperficiarium. 



Doroinium minus plcnura.feu inipcrfedum, eft, 

 in quo eft nuda propriecas, vel nudus vfus. 



Dominium quafieft , quod opinione hominuni 

 habctur pro vcro dominio. Ita vxor eft quaf^ dq- 

 mina dotis , maritus eft quafi Dominus rei docaliSj 

 debicor eft quafi Dominus pignoris. 



R 



£ C V I. .<£. 



Jui pcrfo- 

 juriim, r«- 



num quibos 

 contiac*. 



lus perfomrum continetur potefiate & obligatiqne ." 

 iM6 rerHTn , pojfejjione & domimo : iu* aUionum 

 coniitione & iiid.icio.GiuA fex capita^totam 

 lurKprudentiMfn illujlrant. 





Totum ius occupatur circa perfonas, res ,&aiSiones. Jtu 

 ferfonnriim e(t,quod dc perfonis eft con(tirutum, ita vt perfo- 

 tias ipfas attingar,& qUae intcr ipfas mutua fitrelatio in fuum 

 cuique tribuendo oftendat. Hoc iusinduobus fummis capiti- 

 busertpofitum,inproteftatione & obligatione.Quorumillud 

 vinculum eftperfonarura intcr feipfas,fme vUa rcrum adi»ix- 

 tione;hoc ita quidcm mter perfonas cfb,vt tamcn res vel fatta 

 plcruraque (int quafi tiicdiura, quohomo homini coniunga- 

 tur, atque inter ipfas mutuusquldam vcfpeifVusexoriatur: quod 

 tamen ad ipfim obligationis fubltahtiam&: pcrfcdiong nihil 

 aut certeparummomchti habct. li*t rirum /imilitcr duo fum- • 

 inacapita complcftitut, poflferiilonem^dominium, qua:duo 

 intcr homjncs atque tes mutuam ciuahdam videntur facere re- 

 lationcm.Quodfiduo illainper(ona eadem coniungantur, 

 res ab illa plenc,fi altetutrum res miniisplenc habcrcdicantur. 

 Omnis itaque qua» de rebus difpcftio eft,copertinct, vt intei- 

 Jigamusrcsquatcnus pofTidcantur vel indominio habcatitur, 

 & m vtroqueillo,quatcnuse3:acquirantutveromittantur.De- 

 nique 'Ui niUonum contineturcondidionibus &iudicio. Atque 

 fcx ifta totam lurisprudentiam abfoluimt. 



1 1. De ohUgationihui. hoc loco teneantur 

 ifia Maximd. 



j.Obligatio vaiuoccdicla eftinterpcrfor>as,analogicccti- 



am interperfonas& res. Priori modo Deus fe obligat homini, 

 & homoobligat fc vel Deo,vcl Angelo bonq aut m'alo,vcl al - 

 leri hominl. Ppfteriori modo homo obligatur btftix' , aut rci 

 inanimatJJ j & vicKrim beftia aut res inanimata honiini. Vide 

 fupracap. x.Tiaius fedt. Priqr (ignificatio hoc loco attenditur, 

 Namobligatiolftisdefiijitur iusperfonx, quo per(bnamfibi 

 aiiam habet pbligat^ni adfolucitdumidquod debct. Id vtro 

 eftine,o,y: qjlid |iat yel piyftetiir , & prxfteturvel res vel 

 petfona : &vel res ipfa,vclintercflc, vel vtrumqucfimul. i. 

 Pbligationis doiftrina ih tribus eftppfita: in ipfius natura, 

 conftitutione,&diuolutiQnc. i^f^imuliieft jiuius ioci, vbi agi- 

 tur de forma reip. quatenus illamiptibducit & confcruat lu- 

 nspnjdcntia. j. Ex obligationc naturali non dacur aftio , nifi 

 iiiicciuili adiuuetur, 4. Naturalis obligatioprsfcrlptioneipfo 

 iuretollimr. 5. Naturalis pbligatio cedi pgteft. 6. Obliga- 

 tionis fubftantia non in hoc confiftit vt corpus aliquod no- 

 ftrumfaciat. 



III. Ytitt ohligation( vtdimus naturam, conjiitu- 



tionem , & dijfolutionetn ipfius : ita quoque in pojfejfo- 

 tie & dominio tria fj>ellare oportet : videlicet ttaturam, 

 & modum acqftirendi vel amittendi. 



Natura poiTeflionis & domlnij hoc loco attenditur,vbi agi- 

 turde formareip. infrade modis acquircndi & amittcndi 

 vtrlufquediifcritur. Citeium poflefTio dominio natura prioi 

 c.ft,cum rerum dominia a naturali pofteflione coeperint. 



I V. Depojfejfionif natura teneantur hi canones. 



I. PofTidere&inpoflefrioneefTe Ittis idemnpp fignificat. 

 Nam prius iiiud ita eft fafti.vt habeat etiarh aliquid iuris:hbc 

 poftcrius, merum atque nudum faftum fignificat branis iuiis 

 expers. Rurfus illud ineo eft, vt quis rcm fibi habeat ; hoc, vt 

 non fibi habcat , fed alij : vtput.i colonus fiue conduftor rciq 

 dctinet.fed non po(Iidet,atque eft adeo in ciuspoiTeffioneiirur 

 rcm nondetinet tancum , fcdetiampoffidet , vtpore qui ani- 

 inum habei rem habendi fibi; non alij.i. Tria ifta vcrba,habe- 

 re, tcnere,& poffidcre tamctfiintcrdumconfunduntur; tamen 

 difFcrunt^H/iiifr^generale eft,& tam de dominib quamde pof- 

 feffione aut detentatiotje accipitur. Pojftdere ad Dominum non 

 pertinct,pertinettaraen adeumqpi habctanimumrcmhaben- 

 di fiuc cvjm afFcflione Doinini,iIue fine illa. Tenere autem me- 

 rum atque nudum faiSum fignificat,atquc rcfertiir ad pofiTeino- 

 nem corporalcm: fiquldcm tenct etian^ is,qui corpore ihfiftif, 

 etiamfi non poffidcat. Et tenere ptopterea poflunt quiuis,fiue 

 iTeruifint fiueliberii polTidere&habere nonnifi liberi.j.PiQn. 

 feifio naturalis fa£to,ciuilis iure definituntametfi vtraque fadi 

 |it i & vtraque etiam iuiis,fed illa fa£limagis,ha:c magisiuris, 

 ^. PoflefTio ciuilisnatuiraliquidcmfirmior eftpropter iusdo- 

 min;i,quodcum ciuili folet cfTc coniun^flum: fednaturalis ci- 

 uiiivcilioreft & cprnmodiorobfrudus vei , qui pofrcffioncm 

 naturalem vt plurirnuracGnfcquuntur. 5. In tantmn pofiefrio- 

 his caufa fcparata cft a caufa dqminii , vt is qui dominus cft, 

 |a;pe non pofndeat,& vicifflm is qui pofTidetjnon iit dominiiS 

 rei. Cum autem is qui polfidct fur-ul etiara rei eft dominus, 

 tum fub firmipri occultatur infirmius,& dpmiali maior quam 

 pofTcffionis folet haberi ratio. 6. Rei dorninus rem fempcr pof- 

 ^det ciuilitcr,non fempcr natuialitei:alius etiam qtii dominus 

 honeft,poffidec interdum ciuiliter, fi^pe etiani naturaliter. 7, 

 %\ quis rerri habeatanjmo domini , is pbffidet ciuilitcr : fi ani- 

 mo non domini,tum fiquidemanimum is habeat poffidendi, 

 fibi poffidet natgralitcr, fi non fibi,fedalij,rem detentat, qua* 

 pofTclfio dici ,poteft naturalilfima. 8. Vt duo plur^suc vnara 

 eandemque rcm tcriipore codem in folidum poffideant , id iu- 

 re ccnfetur fieri non ppfTc, haud raagis,atquc vt eo loco, quq 

 ego fto, tu ftarc,aut quo cgpfedeo,tu fcdere vidcaris. Q^iod 

 dc c.idem poflcffionis fpecie veriffime dicitur. Ar quin diuerfa 

 pojTcffionis fpccje, ncmpe vt naturalitcr vnus, alter ciuilitcr 

 poffidcat,nihil eft quod impcdiat, atque fitilludvtplurimum. 

 Itaenim rei dominus rerapofndet ciuiliter.naturali pofleino* 

 rie apud alium etiam quam ipfum confticuta. 



V. Df tjatttra dornimi tene^tntur ha. regtda. 



i. Dominium eft ius dere corporalipro libitu difponcDdi, 

 nifi quis vi auc iure prohibeatur. i, Ex dominio dicitur ali- 

 quis rei dominus. j.Nonintcteft quidquam , vtrumaliquis 

 rero, cuius eftdominus, poffideat necne. Siquidem caula pto- 

 prictatis cum caufa pofTcffionis ninil habec commune , vt VI- 

 pianusait.4. Dominium cxpropriecatediftribuitur. Proprie- 

 tas ncmpe eft vcl fola& nudafiiie vfu,vel cum vfu coniimfta, 

 Illa conftituit<io/»»w»«w> direBum,\ttxc,plerium.fi.'Vx.iz(\uchxc 

 dominii fpecies dominum facic verum vcl quafi : quod vtrum- 

 que fcmper fpedtatur inrcvna atquccadem, nunquamindi- 

 ucrfa,veruntaraen in hominibus diucrCs,& duobus minimilm, 

 Qunquain io vao.fi. Verum dominium eft dominium rci ipfius, 



vel iuris 



I 



Qini 



olt 



ne I 

 nt 



II 



