lurifprudentteSecft.I. Cap. XX. 493 



tlOII* 



QuxfiiofaUl cft , qua dc fafto quod.in iudicium 

 dudum clhqnxritur. 



Dc faclo qiixritur , an illud fit , & quale fitiquo- 

 rum illud ad fubftantiam ipfius peitinet , hoc ad 

 adiun(!>a. 



Vtrumquc vcro illud confl.it cx rci ipfius noto- 

 rictatcvcl probationibus. 



iVliirmWrf*/wir//cil,quoties fa(ftumaliquiJ fit nec- 

 nc,& quomodo fadtum fit, omnibus conftar , qui- 

 bus conftarc potuit. Hinc illuJ cft , quod dicitur 

 JSfotorium. 



Pfob^tio cft rci dubia: pcr argumenta iudici fadta 

 demoiiftratio. 



Eilque prTfumptiua vel vera. 

 Prxfivnptina eft probacio faifbum eiufuc qualita- 

 tcm cx alio demonftrans. 



Hinc prdftmptio ; quat cft arfrumentum rei dubix 

 fidem faciens cx alio : idquc ex causa vel adiunfto. 

 Ex causa pn^fumptio elt, qu.-c ex causa cfFcdum, 

 Sc viciflTim cfFedum ex causa arguit. 



Eius fpecies cft iufiuraiidn?» litis decifhrum , quod 

 eft probatio cura obtcftationc diuina litem de- 

 iinicns. 

 Eftque conuentionale,vel iudiciale. 

 Conuentionale eft iufiurandum a parte parci in 

 judicio delatum. Eftquc neccirarium , vel volun- 

 tarium. 



ludiciale cft iufiurandum alterutri parti litigan- 

 tium a iudice, prout ipfi vidcbitur,delatum. 



Ex adiundo prxfumptio pofica eft in pr^fum- 

 ptione iuris & hominis. 



Prafimptio iuri^ eft, ciim aliquibuspofitis verofi- 

 militcr atquc probabiliter fequitur id, quod inten- 

 dimus iurc conhimatum : puca , fi probo chirogra- 

 • phum.quo me tibi deccm d.bcre profciras fum.cire 

 cancellatum , vcrofimilis inde probatio oritur , rac 

 tibi fatisfecilfe. 



Pncfumptio hominis eft pra^fumptio ex circumftan- 

 tia aliqua probabiliter de{umpta,nullo iure confir- 

 mata : vt fi quis reperiatur cum gladio fanguine 

 confpc' fojCxde fafta, is csedcm illam fccifTc prxfu- 

 initur. Huc pertinent indicia, coniedlurac, & rumo- 

 tes vulgi fiue fama. 



Frobutio vera cft probatio ad fadlum ipfum dc- 

 mon.ftrandnm direda. 



Ea cft vel ab alrerucra partc Iitigante,vel ab alio. 

 Ibi cft confcflio:hic,teftiraonium,& inftrumeniun. 

 Confejfio eft fpontanea.vel extoita : & vtraque vel 

 iudicialis,qua; tit in iudicio,vel extraiudicialis, qus 

 fit extra iudicium. 

 TeBimoninm eft probatio fadli per tcftcs. 

 InHnmentum eft charta vel membrana,in qua fa- 

 fVum,quod in iudicium dedu<5bum eft.vel aliquidad 

 fadum illud pertinenSjdcfcriptura eft. 



Eftque pijblicum vel priuatum: & vtrumqueau- 

 tliei.uicum,vel authentici exemplum. 



Inslrumentum puUicum cft, quod publica authori- 

 tate confcftum eft i eaquemagiftracus,vel tabellio- 

 niSjVel notaiij. 



Priuatum inStrumentum eft , quod inter homines 

 priuatos nulla accedente publica aiuhoritate eft 

 confcftum :cuiufmodi funt rationes,inuentatia pri- 

 oata,apocha:,antapoch:c,& fimilia. 



Authentictm cft , quod originale vulgo dicitur ; 

 exemplum , quod ex authentico illo ttanfuniptum 

 eftj&vulgo dicitur C»^/.?. 



R E G V t i« 



I. De ^ifiione ingenere , & de ejHxpione faSli 

 infpeciefunt hx regutx. 



I. G>uiJ}ioe(i altetapartiudicioturaicftque teiconttouet* 

 Xtm. m. 



(^ iii iudiciam detliii5l.i. i. Coiitroiicrfia eonfiftit in h^n vei 

 iurt. Hinccjiixftioiudioj Jiiplcxrft , fj(fti ic iuiis. ). Vt lu- 

 Acn iui)icaic'& /itigantes fcntentia fua ffiiimtic polTit.ik fa- 

 Ao anteoinni.j conll.irc oportct ; quoniam cx faiflo lus ori- 

 tui, i.c. fiill 1, dcquo conltat, ius in gcncrcrcriptum accom» 

 modatat in fjiecic. 4. Dc fafto coiilUt, fi fciatur .aailluJ fit, 

 & quale fit. 



1 1. De prifumptionibus hjtfunt riguld. 



J. Prx-fumptio dicaa eaqu.ifi cleftio Tniusfcntentieex dm- 

 bus (cntcmiis duhiis.quxdubiiatiooritur, vclex confliclio- 

 ne ptol-ationum, fiuc aigumcntorum.vcl cxconflidionepit- 

 tium, cum idem vnus affirmat , alccrncgat ; quo cafu pro ne- 

 gatiua prarfumitur.donec affirmatiua prohetur. i. R.kIo qu£ 

 nitiiur prarfumptio . aut fpcciali lege fubfirtii , aut lcge dcfi- 

 cicnte pcndet ab aibitiio ludicis: Vndedupicxprarfumptio j 

 vna Icgitima.quam iutisprarfuniptioncm appelUnt raltcraat- 

 bitrana, quim vocant prarfumptioncm hominis.^j . Qvitmad- 

 modum obligatio & aftio ex iurc i fafto conlbt , quorur» 

 vno dcficicntc- ncc obligatio.nccaifVio orltur; fiectiamproba- 

 tionem & pixfumptioncmex iure & fa^So conftare. 4. Indi- 

 cium , fignum, coniedlura &c. differunt a pra:fumptione vt 

 caufa&cfFcftus.s. Prasfumptio&ficftionoBnullaquidem vct- 

 bahabcntcommunia , vtfiVrrMr, inteUigititr , trediimr fed 

 plutimum inter le diffcrunt : nam praffumptiofemper vcrfi- 

 turcirca rcmdubiam.fiAioaurcmcirca rcmtertam , quatn 

 pto ftifa veram lex fiiigit arquitatis caufa 6. Primus przfum- 

 ptioniseffeftus eft,qu6d eum pro quo eftprarfjmprio ab one- 

 tc probandircleuetjidquc in aduerfiriumtiansferat, 7. Altct 

 ptarfumptiouis eflcftus eft.qudd cafufficict ad fcntcmiam fc- 

 rcndam , nifi contrarium fucrit probatum. 8. Tcrtius pr«- 

 fumptionis cfFcdus eft, quod ex ca dcfcrri poffit iurameotum 

 litisdecilorium : itemqucfupplctorium.9. Quartus prrfum- 

 ptioois cffeiSus cft , qnod ci conira quem cTV pracfumptio, 

 iuramentum calumBia: poilit dcfcrri. 10. Libcllus obfciirus 

 fuftinctutcx prxfuraptionc.il. Prxfumptio libcllo repugnans 

 libellum non impedit.ii. Prarfumptio ad fimilcs cafus eitcn- 

 dipoteft.ad diueifos non potcft. 1 j.Siaftoi prefumptionem 

 pto fi habeat & inops fit , alimenta & litis cxpcufx illi a teo 

 prxftati ucbcnt. i^.Prxfumptio cfficit vt rigori prxferatut 

 a^quitas. tt- Quod coUigitui ptBlnmptionibus 3c couieiflutis> 

 pro expicfTo habetut. 



IIL Per qmd <]Hoique probetur velpr^fhmAturt 

 ex his regulis conftat. 



I. Abfcnt'a, ron Prxfentia, indibio prxfumitur, 1. Ab» 

 fcntia iulia, legitiraa& necelTariapisfumitu : fi abfencia ca- 

 nonicofum ex ciuitatc. j. Abfolutio in criminali.^u' pixft^- 

 initur.fadtaratione defcdlusprobaiionis . & nor,d.feflu5 cti- 

 ininis : non alia prxfumirur in condcmnato , vcl exco.-mmu- 

 nicato, nifi probetur. 4. Abfolutusa rci vcndicacione, ju du- 

 bio cenlctur abfolutus,jb inftaniia, quod rion poiredcrit, 

 j. ."'ftacaiif.Eregula.iter vim piobandi non liabet. 6. Aditio 

 hxieditatis a cieditoribus hxreditariis probaiida, 7. Ad^naii 

 in feudum ar.tiquum fuccederc volcntcs non prxfumumurex. 

 linca primi acquircndsderccndere,nifihoc probfnt. 8. Ailo- 

 dium prxfumitur nifJ fcudum ptobecui. 9. Antiqua leutbuf 

 probationibiis rgent , nifi cum inftitia facit pro leo & pof- 

 feirotc.ib Ap clia fnla facii .iliquam pixrumptLoncm.i i.Ap,- 

 pcllado iufto tcnip'.rcinterpofitaprxfiimitar. 11. Appeliacio 

 deferta non ptxlumiturnifi probctur. ij. Arbitratorpotios 

 quam'arbifcr in dubioprxfu.r.itur. 14. Arguracncum a mi. 

 noriad maids in criminalibusnegatiuepr-ccrdt. 15. Antc. 

 cedcntiadcclaiant Scinleruntfequcntia: claufula vcro in fiw 

 pofita refertur ad ornnia prxcedentia. t6, Arracft indiciuin 

 celcbrati contra£lu<. 17. Beneficium prxfumitm reale nifi 

 probctur pcrfonalc. 18 . Bonotnin appellationc in dubio prx- 

 fumitur dt prxfcnnbus.non dc futuris aftum. 19. Bonandc.s 

 in dubio prxfumitur. lo. Bona fi ies ctiam ptxfumitut ex te- 

 roeraiiis& iniuftiscaufis. 11. Bona fidcs piobaturiutaraen- 

 tii. IX. Bona fides prxfumitur cx eo quod palam geftum cft, 

 15! Bonus^uilibetpvxfumitur nifi probctur malus. 14. Ca- 

 lumnia non pixfumitur nifi probctur. 1 5 . Capitalis pana ia 

 in dut»io nbn accipirUr de vltimn fupplicio, fed de mitiori 

 pocna. K. Cafu potius interuenilTe.quam confulto interfui!»" 

 fcmaleficio, in dubio prxfumitut. 17. Gafns fortuitus 3e 

 itripediracntum probatur iuramrnto , concurrcnte qualitatc 

 perfoiixiurantis. i8 Caufa iuftaprifamitur in ftatuto, ve! 

 rcfcriptoprincipis. ij. Caufafine qui aftusiifatiliscft.noa 

 prxfumitur inreruenifTc , etiam difponente ita affiimante. 

 jo.Ccnfus&monumcntapublici vimhabcnt piobandi.ji-Ci- 

 latio fa(fl.a pv.^'fumttut. ji. Claufula codicillaris ex conte- 

 fturis etiam prxfumttur. ; ;. Clericus indubiobonac? rebus, 

 Tcl intaitu Ecclefix idquifiuifTc pr'xf.imicur. j 4- Cbic 'S pro- 

 batur iureiurando agentij ad matrimonium contrahendum. 

 }<. Communicatiofmiftuumnoh ir>aiieit cororaiuiicanortcm 



j t j ptof iic 



qiioiii^uc 

 proi,ctur 

 «el przri(. 

 m.,tu: i 



