512 Encyclcpaedi^ Lib. XXVI. 



lum pi-obationls ,verura ctiampaftionis Sc conufnnonis vmi 

 iiabeto. 3i. In caulis cnminahbiis iuranu-imim non deferr 

 tor. 3 4. ManiK-ftx tuipitudinls eft & confedionis , nec]uc iu- 

 lare velle , neque iuraraentum referre. Gra;ci dicunt , ojxiiv 

 iiii;«i , ; A»a^«vt).-. 3 5. A iuramentis licicis nemo poteftab- 

 foluerc. ',0. hiramentaintcrprcrationem accipiunt fecundum 

 verbum Dci atquc leges , & fccundum comnvunem mofem 

 atquc i-mtiiitia* 



I V. Prsceptum- 



I, Sabbarum in faniftificatione nominis Dci confiftiro. 

 'f.xe'1. 31. 1. Dnniinicusdies ioco Sabbatl in Nou. Teft. fai|i- 

 aificator. 3. Maieftati Dei fefti dics dicantor. 4. Dies fefti , 

 non voluptatibus aut cluilibus ncgotiis proranantor. J.Pa- 

 tresfamilias, magiftratus & omncs in ftatu cmincnti.T eaqua: 

 ad Sanclificationem Sabbati pertinent, promouento. 6. lu- 

 menta die fabbati quiete fua truuntor, 7. NecelTitati , chari- 

 tati ac piis caulis feruiendis fcria; non obftanto.Af.i///;. 1 1. i!.A- 

 uocamenta ab optribus Sabbati vitantor. 9. Pridian.i lobrie- 

 tate ad diem fefturti prteparatio fiat. to. Fefto dic vetbum Dei 

 legito & audito , Sacramcnrorura adntlniftrationi vocato , & 

 claues Ecclclia: non negligito. 11. Miniftros Eccleli.x' hono- 

 pato, & iis falarium hor.ertumfoluito. - r. Eleemodnas largi- 

 tor. 13. Schol.v ad iuuentutcm inftitucndam conlcruantor. 

 J4- BQna.Ecclefiaflica in fuumvfurn feruan;or. 



V. Pixceptum. 



I.' Parcntes honorato , iif:]ue in omnibus honcftis pareto. 

 %. Parentes tiberos educanto , & tani in religione quam mo- 

 libus erudiunto. ;. Libcn egenos parentes fuftenjtato. 4. Pa- 

 l-gntcs mature liberos coi?'rcento 5. Liberi parentibus immo- 

 rigcri .1 magiftr.itu cocrcentor. (■■ Libcri qui parcntibus raa- 

 kdixei-int.aut cospu!f.iucLint , morte monanioi Zxod. xu 

 vcrf 17. 7. Libcri <;itta parentum au:horitatem matrimonia 

 necontrahunto. 8. Patriara , tanquam communcm paren- 

 tem , amanto .>.Ea4-'mc'jrani.i^iftLatuum,qu.i? parcntumcfto. 

 To. Magifti-atum,etfi aliquid incommodi habeat fcrco. i i.M^a- 

 giftratu"s vtriufque tabulx cuftos cfto. ir. Qu.r funt Cxfa- 

 ris, C-efati dato. 1 3. SoH raigiftratui ius g'adi| efto. i 4. Bcl- 

 ]um generedefendcndis fubditis.arccndis iniuriis, & fcclera- 

 tis,pub'icamque paccm tuib.iantibus vindicandis , magiftratui 

 licitumefto. H. Milites,qui fuis ftipendiis contenti funt, ne 

 contemnito. i6.Miniftros Ecclcfiar , ceu fp^rituales parentes , 

 honorato. 17. Difcipuli prrceptorcs fuos loco parentum ho- 

 noranto. i8. Prxccptores difciptjlos fuos tanquam filios 

 amanto. i^.Sehes , maioresnatu.ac dign^titc fupcriores , ve- 

 nerator. 10. Pupilii tutores fuos loco pai*entu'n honoranto. 

 t i.Liberti pat'.-onis,& hi illis officia debita pr.-eftanto. i.Gra- 

 dus inter homincifunto. 13. Seruidorainis fuis fidcliter fer- 

 uiuntOi 14. Dominigrauita:-m.-'.'quibilicatenique fcruis ex- 

 hlbento.i5.Familix,"ne mile fit,patcrfamilia5 prouidcto , ne 

 algeat, nc efuriat. 16. Seruos & faiTiiliaml.iboribus exerceto, 

 & an ea,q'Kt impcraueris,facla fiut, confiderato.iy.Mcrcedcm 

 laborum mlture perfoluito. iR. A litibus, compotationibus 

 ?C obfcoenis verbi-; fam liam abftrahito : Siquid delicitierint , 

 pro*noxabono modo vindicato. 



VI. Prxceptum. 



T. Qui fanguincmhominisefFuderit, eius fanguls fundi- 

 tor. z. Occidcre foli ma»iftr.rui ius efto. 3-Homicidii per 

 vimaut vcnenuincommiTi posna capitalis efto. 4. Occidens 

 feipfumhoraicid.i peiorefto. 5. Qui caufam mortis pr.cbuic, 

 occidilTe dicitor. (<. In maleficiis voluntas , non exitus fpe- 

 clator. 7. Si quis CTrartatorera aut ficarium occideric , vt ho- 

 micida non tcnetor. 8. Qiii difcipulum crndelius cardit vcl 

 traaat , Aquilia tenetor.^.Mcdicus vencnumpropinans , aut 

 imperite fecans, Aqu'li.' tcnetor. 10. Si quis cx atborc rainum 

 deiecerit, necproclamauerit, atque prxteriens eo ictu perie- 

 rit,in metalluni dimnator. 1 1. Publice retcrt , fine mctu & pc- 

 ticulo per itincracomineari.it. B,:ftia hominemojcidcns, la- 

 pidator.t 5 Si animal ratlons carens dedcrit dainnum,.miiiia- 

 lis dominusdamnum farcito. 14. Si furtim arborcs c,T:l.Efint, 

 exlcgc AqulliaSc legibus X I I. tabularumiaio datur. 1 5.1n- 

 iuriam re, vcrbls aiit fctiptis ne inferto \ti. Vis in popul.:^ ab- 

 efto. 17. Scditionum aiithorcs vel niortc , vcl deporratlonc 

 mulAantor. 18. Iram virulenrara Rigito.i 9. Odio pro-xinium 

 ne habeto. 10. Ptoximo ne maledicito , ncque obcredtato. 

 il.NeminiinuideiQ.ii.Oirenfampioximocondonato.i3.ini- 

 tCiXCQi diligito. 



VII. Prafceptum. 



T. Adulterli poena canitaliseft'). ^. Scorcatio, ftaprum , in- 

 ceftus , moUities , mafculoruni concubitus , omnifquefcrniT 

 «atio & coitus extra coningimn adulterij riomiue continetur. 



j. Cimi iumento coiens mortc moriatur. 4. Concubireatu 

 abftincto.5. PliAes vxorcs hiberc tas iion efto. ( . Lupanari'2, 

 fcola; illa: libidinis publica: , ne tolerantor. 7. Lcnocinia pio- 

 hibentor. 8. Raptores virginum autviduaium Ic^lbus cocr- 

 centor.9.Ebrictatem, crapulam , &; conuima luxuriofa , tan- 

 quam libidinis fomcnta, vitato. ia,.yenercm,romnum & vi- 

 pum inimodcr.ua fugito. 1 r. Conrubernia& conluei-udiBcm 

 hominum impudicorum vltato. 1 1. Chorcas impudicas & la- 

 ffiuos mimos achiftrioncs vitato.i^.A cultu & ornatu iniino- 

 dico acque a fuco abftincco. 1 4. Omnis gcftus , alpcilbus atque 

 fermo impudicus , fpurcus & fcurrilis abclto. i ?. Otium, dcfi- 

 diam,omnemquc accdiam vitato.i (..Contincntcr viuito. i 7.1e- 

 iuiiiis acprccibus catncm lalcluicntem frcnato.i 8. Ad vitan- 

 dam li:ortationcm vnufquifque tuam vxoicm, & fuum qu.vque 

 maritum habcto.i9.Coniugium caftuni (eruato.io.Viri vxores 

 diligunto , vxores propriis viris lubdit.r lunto. 11. Quicun- 

 qucVxorcm fuam rcpudiat , nili ob ftupruiji , & aliam ducit, 

 adulter efto.ii.Parctes matuie prorpiciunco iibcris de m.itri- 

 monio. 1 3. Virgincs &■■ vidua- caftitati ftudcnto. 14. Ca-liba-i 

 tus votum nemo vouetp , nifi qui habucrit doiium fpccialis 

 continenti*. 



VIII. Pr.Tceptnm. 



I. Sua quemque poflidcrc fas efto. 1. A furto & alicno 



abftineto. j.Qui aiienani rcm furripic, fnrto tenetonqui rapit, 



fure dctcrior ccnfetor..f.(Vui rem faciani clepfcrit, facrilegus 



cfto. 5. Qui monctani publicam fignant, furrum fecifle con- 



uincuntor. 6. Si quis ex pccunia fafra in rcm fuam vcrterit, 



aut pecuniam publicair.i in vluin aliqucm acceptam , letinue- 



rit.ncc erogaucrit,lcge luha pecul.atus tenetor.7.Fruguin,ole- 



rum atque vuarumfurcs puniuntor.S.Villaticas fiaucs,fiauo- 



laueruit^quicunquc luci:andi animo rctinucric,fur efto. 9. Sup- 



pofiti partus accufacio iiuHa praifcriptione repellityr, i o. Qrii 



pecora ex pafcu'» fubftraxcrit,furci obligator. i i.Glandem in 



alienum fundum dccid :ncera colligere fas efto.i i.Expilato- 



rcs,atrociores fures cententor.i 3. H.Tircdirat^m alicnam expi- 



Uns, cxtraordinem cocTcetor. I4. Qiii tabulas , inllruments 



vcl .-ipochas amouit aut intetuertit,furti tenctor 1 5.DC hyredi- 



tate viucntis pacifci netasefto. \r.. Tcftamentum falfum fcri- 



bens,vcl tcftaincntum faiSum ceIaus,fignani,mutans,corrum- 



pcns,pcnnalcgis Corncliasde fallis,damnansefto.i7.Rccepta- 



tores furum tanquam fuves , Kuronum tanquam latroncs pn- 



niuntur. 18 Opcm & confilium turtopatrando pr.^'bens , furti 



tcnctor. 19. Scrui & filij quidem faciunt furrum,fed furti non 



tenctur.io.Quihliisfaniilias pecuniam niutuant,hispoftmor.< 



tem parentum atftio denegator cx SC. Macedoniano.ii.Furta 



domeftica,fileuiov3 fint, pubiice ne indicuntor. 11. Impuberes 



obligaturfurci,fi fint proxiniipubcrtati &do!icapaces.i?.Pro- 



digerc tes,quib poftis fuccurrere pcccflltatibus proximi , furti 



eftfpccics. i4.Verbis, ftipulationibiis,obligat'onihus,emptio. 



ni , locationi, condiiffioni, commodato , prccario , dcpofito , 



mandaco , & lirailihus , fi fraus intcruencric , cft furti fpecies, 



1 5.Venditor dolum prxl iarc 116 dcbct,nequc vitium fubticcre. 



x6. In emcndo& vcndciido qui proximurn fciens defraudat , 



furti tenetur.i7.Emcns rfm turtiuam,ctiam citra prccium,do-. 



mino rcfHcuerctenctur.ii^.Reifurtiucc .rcerna authoritas cfto, > 



id tft,vfucapio fiue pra:(c.i-ip-io cius nullaefto.19.Oui duobus 



in folidum candem rem vcndidir diucrfis concractibus , falfi 



pcena coercctor. i f .Pretia iufta funto. 3 i.MonopoIiatanquam 



. furta publica cocrccntor. ' i.Dcccpco vltra dimidiecatcm iufti 



prctij tempore contra.^lus , pretium rcftituendo,rcm recupe- 



rarefas efto. vi.Qui focietaccm coicrint, quoannonacarior 



fieret , pcena legis lulia: dc annona coerccncor. 54. Merces 



falfasjaut iniquo ptcrio cxtrudcn^-cs^turti tcnentor. 5 5.Qui vi- 



num, oleum , ccreuifiam , ai-omaca & mcrcescuiuscunqiic ge» 



neris corrunipunr atque adult-rant , non foliim furti, vcriim 



etiam ventjficii tcnencor.36. Qui falsa vtiturmcnfura & pon-' 



dcrc,furti oHLgator ;7.0pcrarium traudarc mcrcedcfu.n.fpe- 



cies furti habetor. » J.Mcrcenarius infidcliter fcruicns , furti 



rcus efto.i o.ICti^aJuocaM , procncatores , oui malas caufas 



lucvicauli fcientc? dcrcndunt.fures funtO 40. ludices f.ilfam 



& iniquamfcntcntiam pi-onuntiantes,fiirescenl"entor.4 i.Cre- 



ditor falfus furtum committit.^i. Tutor res pupilfi parum fi- 



delitcr adminiftrans,furt! tenetor. 45. Prodigus furti tenctor, 



44.Mendici validi ac plani , qui pauprribus Elecmofynas pra;- 



ripiunt , fures iunto. j, ^.Quo: ludo alc.a',& fiiiiilibus inhoiie- 



ftis ludls acquiruntur furtiuis acquirendi modis accenfcntor. 



4*; Vfura niordax furtuni exiftimator. 4-. Pisnore aliter 



vtens,quamdacum cft, turti obligator. 48. Dcpofito fiquisad 



fuum conimodum vtarur , furti tenetor.49. Naiit.r, cauponcs, 



ftabularij , quod cuiufi^ucfaluum .fore rccepcrint, nifi rcfti- 



tuant,fures exiftimantor. 50. Commodatis aliter vtcnres , 



quamvtenda acccperunt,fures funto. 51. Circalocationcs & 



condu(ftioncs fidem contraftus non fcrusns, iurcfto. ^i.Fui- 



lo aut farcinator, qui vcftimenra poiienda farciendaue accc- 



petit,fiforte his vtatur,tui-titcnetor. 5 3.,Adfun(flioncs , qui- 



bus quis par non eft,accedens,aut muneri demandato non rc- 



fpondenSjfu?'?fto. 54. Magillratus ,qui fubditos fupra mo- 



dum 



