lurifprudenti^B SeQ:. II Cap. L 513 



iam iulliim Crauacfuni tfnetor.5 ^. Qui rn.ind.iti fufccpti fi- 

 nescxci:d'.t,tur clio. <,(>. Clttici,<lui ^-iillipant hon.\ Ecck-lix , 

 facrilegi funto.^^.Qui ciuponantur tci lacros , Sinionia; te- 

 ucntor. 5 S. Auariti.i, &; rei alicnx cupiditas , t.in<]uam furtuni 

 Yitator. ^ o. Abi.ua & iniuilcp.irti iclhtuuntor. 60 Domini* 

 diftinit.ifiinto. fii. Modi ac»]uiicnji iiifti lunto. «1. Acquiri- 

 mus accclVionc.wiiiicatioiic, contuiionc,inu<.inionc, pra-lcrip- 

 tionc ffu vfucipionc , doniicione , fuccclfione , tcft.m)cnto, 

 «joiiiciliis , pctitionL' hxicditatis, adionc tamilia' liyrifcund.v, 

 ai.lionc communis diuidundi , iudicio liiiium rcgundorum, 

 vIuhuAu, .if;riculturA,mcrc.irura,ncgotiatione , mi.itia , arti- 

 tms libcralibus, Ubore, opinciis,piriimonia & pana furti. 



IX. Priceptum. 



I. Falli crimcn eft iniitatio veritatis , dolofdCl.'». 1. Tcfti- 

 moniorum \ fus frgens ell , & ab iis cxigendus , quorum ti- 

 dcs nonvacillac. j.In tcftibus hulcs,dignitas, mores,grauitas, 

 eoniiiiocxplor.intor. 4. Tcftes omncs idonci , quibus lege 

 fion intcrdicitur.'tertimoniumr Sic infimes , iudicio publico 

 damnati,furdi corrupti muneribus, &: limiles, tcftari non pol- 

 funt. 5. Tcftcs in qiiibufdamfunt cogcndi, vt dicanttcftnno- 

 uium. <;. Teftcs quibufdam in cau/is funt logandi. 7. Teftcs 

 ie circumftantiis reidiligcnterexaminantor. S.Caufiim fcicii- 

 ti.c rogatus nili adferat teftis , eius telHmonium reiicitor. 

 f. Duo tcrtcs fufficiunto, vbi numcrus tcitium non .idiicitut. 

 lo.Falli nominis vcl cognoniinis alfeueratio j.ccna taificocr- 

 Cctor. : I. Qui falfas actcftationes feccric,iaciendasue curauc- 

 ^it, crimine falli tenecor. 1 1 . luuex alitet iudicans quam kgi- 

 bus , conftitutionibu.s .lut moribus proditum, talfi obligator. 

 15. lili , aduocati , &c procuratores, qui ope & confilio bonas 

 caufas impug!iant,mal.ifqac dcfcndunt,iaili tcftimonij rci ha- 

 bencor. 14. Prx'uaricatores , calumniacores , tergiueriatorcs c 

 SC. Turpiliano pleAuntor, 1 5. pbcreftatores , fycophaiit.v, 

 adulacores, falfi teftimonij rei habentor. 1 6 Qui ccftimonium 

 aniouerit,ceIaucrit,r,ipuej;it, deleueiit,interlcucrit, fubiecerit, 

 jefignaucrit , quique tcllamentumfalfumfcripfeiii,lignaufrit, 

 jecitauerit,mutauerit dolo milo,lcgis Cornelia; pocnii damna- 

 tor. 17. Qui falfainftrumenta , aut probationestallas,vc! i.hi- 

 rographumt'a'fumfcnLunt , falli criminis icifunco. 18. Qui 

 edicUpropo:ita dolo malo cotrumpunt , falli pocnapleftun- 

 ' tor. I 9, Qui litcras fallas reddit , aut veras fupprimit , legis 

 Cornclia: icus efto. zo. Qui rumorcs vanos dolo malo , vel 

 ed infamiam alicuius fpargit.falli teftimonij reus cfto.L i .Dif- 

 famari Ib.tum ingenuorum iniquumeft. ir. Siquis librum 

 Sulinfamiamalicuius fcripferit, compofuerit , ediderit,vel vt 

 aliquid 'lorum tierct inftituerit, inteftabilis efto. 13. Proximi 

 difta facliuc candide , non malitiose interpretator. 14. Qui 

 dodrinam falfam fparT;it, falfa defendit ,vericatcjTi impugnat, 

 Scripturam facram impie detorquct, falfi teftimonij obliga- 

 tor. i 5.Qui in duas partes .; .iudicant,& ad hoir.inum f-auorem 

 loquuntur, falfi teftimonit rci funco, 16. Qui falfam iiione- 

 tamcudunr, menfurara &pondus falfum adhibent , pattum 

 fupponunr, nomen fuura in fraudemalterius mutant, crimine 

 ftellionatus ie obftringunt,p:a;tcr furtum falfi teftimonij ob- 

 ligantor. 17. Veritatem vnusquifque cmn pioximo fuo lo- 

 quitor .18, ludicia Dei, noa hominmn exerccntor. 1 9. ludi- 

 cia omnia, aut dirimendarum controuerfiarum , aut punicn- 

 dorum ir.aleficiotum caufa habentor 30, ludiciorum latio in 

 in acculatione & defenfione confiftito. 31. Quodin veritate 

 clVpIus valcat,quam id, quod inopinione confiftit. 3%. Quod 

 quifquc iuiis in alterum ftatuit , ipfe eodem vtatur. 3 3 . Atilor 

 temere proximum ne vocato. 34. Aftio eftius perfequendi in 

 iudicio.qiiod libi debetur. 54. In ius vocatus itovel fatisdato. 

 3 6. Si qua vitare Iicct,nc qu.rras litem. 3 7.A(Sor forum rei fe- 

 Cjuitor. 38. Aftori probandionusincumbito.39. Reifauora- 

 biliorcs quam aftores habcntor. 40. Aftore non probante 

 quodintendit, j-cus abfoluitor. 41. Teftimonia& inftrumen- 

 ta non ad pr.^-ftigias rationum, fed e confcicnti?? fide produ- 

 cuutor. 4i, Pati-onicaufarumpra;ftent facramentum, feiufta 

 & xqua in caufa clienf um producluros. 4?. ludex vir bonus, 

 iuris dicundi a:quitacisque pcrlcus,& ad id munus publica au- 

 thoritate conftitutus efto. ±4. ludcx corrupte iudicans puni- 

 £or.45. ludex fit inadulabilis, contraflagitiofosinexorabilis, 

 potcnsque vi & maieftate vcritatis terrificus. 46. ludicis eft ad 

 nniendas iites caufarum perfonarumque rationcm habere. 

 47- ludex fentcntiam ne prxcipitaro. 48. ludex ad abfolucn- 

 dum, quim ,id damnsndum pronior efto. 49- ludcx omnes 

 circumftantias & affc<5lus liti^ancium expcndico. 50. ludex 

 fenipcr.rqui & boni rationem habcto , S: feueritacem aliqiio 

 condiat tcmperamcnto. 5 1 . Iudcx non fecundiim aifla & pro- 

 bata , fed fccundiim confcientiai«s iudicato , fi quidcm alitcr 

 conftct. ( 1. ludcx negligens caufam intra triennium tcrmina- 

 ri,mulcta:or. 5 5. ludex aditus & rogatus, fi negligat ius dice- 

 rc,quod intercft, prxftato. 54. ludex fi litem fuam feccric , & 

 intraudcin !c''risfenrcntiamdixerit cx maleficio tenetur, 'itit- 

 quc .rftiniationem pra-ftabit. 5 5. Sententia debet eff-' vel ab- 

 fblutojia , vel condemnatoria. ^6. Sententia incercanuliam 

 Tom. in. 



parit iudicati ALVioncm. 57. Scnrentia f;'Uis allciationibus 

 cvcoua , iplbiurcnulla. 5«. liuiciuus falfuiu tcftinioniuiu 

 dixiftl-,lcgis Cornclix- poeiiam fubico. 



X. Prxccptuin. 



I. Domurn, rcm familiaicm , dignit.itcm, nataies, inipc- 

 iium , tundioncm, omniaqm.- illa , iiu.r domiisnominc coiitl- 

 ncntiir, ncquc.ippctito, nequc.iinbito. 1. Domiiscuiquc fua 

 tutiflimuni i-cfusium atquc rcccptaculu cfto. 3 . Domum tuam 

 ir.i rchcito,nc ofHciasaltcri, in quo ius nofi habcs. 4. yf.dium 

 vlumhabcns.h.idenusiu, liabct.vt ipfc iiVh.ibitet : at jus hoc 

 ad aliuni tiaiisfcuc non licct. 5. ^dium dircptorcs,parictuin 

 pcrtollbics,tanquam furcs & pr.vdoncsplc''luiuor. rt. Inccn- 

 diarij lcgitimis pocnis cociccntor. 7. Vxoicm p.oximi nc con- 

 cupilcito. 8. Agrum alicnum nc concupilcito. 9. At^rumma- 

 lc coIcns,cenfo'.:o probro notator. 10. Furcs aratri", vomcris, 

 iugorum, plauftrorum, cocrccncor. 1 1. Knigibus cfuiidoliir- 

 icpcis,turci aftio tam dominoquam colono "compi.tat. 11. Vi- 

 cinuiii boiuim pixltato. 1 5. Vicinorum conditioncm mclio- 

 rcm , non dctcriorcm facito. ij. Vicinorumfulcos ne trans- 

 grcdiror, aut incerueriito. 14. Terminos arborcsuc tcrminales 

 nc moucto, 16 Siilc faiitusambigitur , isc^ui pluribus annis 

 polfcdcrit , in poHcHionc maneto. 17. In hnalibus qu.vlHo- 

 nihus veccramonumcnta fcruanror. IS. Quifcpcm vcl ina- 

 ccriain in conHnio ponit , ccrminum non excedito : qui mu- 

 rum,pcdcm rclinquito : qui domuni., pcdes duos : qui foucani, 

 quantum caprotunda erit , tantundcm rciinquito : qui pu- 

 tcum, pallum : qui oliuam ficumuc,pedcs noucm; qui alias ar- 

 borcs, quinquc pcdesab alicno ponito. . 9. In finaliqux-llio- 

 nc trigintaaunorumpr.rfcriptio tant'.im locuni li.ibcto. ic.ln- 

 ter coniines vicinorum agros Ipatiuin medium, libcrum & 

 communc.vt eoire,agere, & aramiin (Inc aitcriusincomino- 

 do circunniertcre vterque dominus polfit , qumque pedum 

 rclinquitor , neque vfucapitor. zi. Quinquc pcdmn fpatium, 

 quod rclinquitur via: , idcm& aratro rclinquitor. 1 1. Seruum 

 aiicillamueproximinonconcupifcito,nequc pcllicito. z^.Scr- 

 uum alienum cmens aitt intercipicns , aut fugiriuum celans, 

 vel adfugicndumperfuadens , lcge Fabia, aut fnrti tenetor. - 

 X4. Seruitus eft iuris gentium. t. 5. Seruitute debita proximum 

 ne defraudato. 16. Initio vt hom^nes , itaprxdia a-dificiaque 

 liberaerant, at vfuexigcnte feruitutcs inftituta-. 17. Vliisfru- 

 dus eftius alicnis rebusvtendi fLucndi, falua rcrum (kbftan- 

 tia. 1 8. Fruiftus Icparati a folo ad fruftuarium, non feparati & 

 pendentes.^d proprietariuin pertinent. 1 9- Vfufruftuarius ita 

 frui dcbet rcbus, ne proprieias deterior nat. 3 o. Finitur vfiis- 

 fruftus mortc vfufrufluarij. 3 1. Minus iuris eft in vfu,quam 

 in'vfufruiftu. 3 1 Scruitutes reales duvant.etiamli pcrfona, cui 

 debcntur,fubtara lir. Tales funt fcruitutcs, qu.r dicuntur rufti- ' 

 cx ; vt iter,aiStus, vi.i, aqua;dudus. 3 ;. E' ftagno & lacu nihil 

 .nccrefcit , nequedecrelcit. 34. Seruitutes pr.-cdiorumpcrpe.^ 

 tuas caufas habcnto. 3 5, Triafunt, pcrquxinferior locus lu- 

 pcriorifcruit, Icx, natura loci & vctuftas. 3 d, Scruitutes vrba- 

 norum pr.-ediorum liint, vt vicinusvicini oncratoleret : veluc 

 vicini luuiinibus otRcicndi , proiiciendi , ftillicidiuin in vicini 

 tediun vel areain conucrtendi. 3 7. Scruitus cnin fundo tranfit, 

 3 8. Scruitutcs continu.r pr.rfcribuntur inftarimmobilium : & 

 intcrprxfcmcs ic.inter.abfentes lo. annis.3 9.Bouem,alinum 

 aut iumcntum proximi ne concupifcito : quinctiam pcricli- 

 tanti fuccurrito. 40 Abalienis appetcndis,non fohimraanus, 

 fcd etiam oculos abftineto. 41. In mp.lcficiis voluatas , non 

 exitus fpcctator. 



EX his vidcreelf, cx decalogo bibliothecas omnium Iflo- 

 rum & Lcgumlacoruinoctaseffe.Nani adfrimamtabnUm 

 pertinent lcaes & conftitutionesveicthnicorum vel Claiftia- 

 norum de cultu Dei, de fabbato fanclficando , de fumma Tri- 

 nitate.de fidc Catholica.de facrofan>.^is Eccleliis, dc Epifcopis 

 & clcricis,de ha-reticis, de apoftatis, dc blafphcmiis, de iura- 

 mentis i qu.r in lurc Ciuili & Canonico traduntur. E.v quinre 

 pnceptc haufta funt qu.x ab ethnicis & Chiiftianis Lcgumlato- 

 ribus traniia func de iure perfonarum , de ftatu hominum , dc 

 officiis magiftratuum , de officiopiarfulis , dcofficio procon- 

 fulis, de libcris agnofccndis , de adoptionibus , dc tutela , de 

 operis Iibcrtoruili& feruorum.de hisqu' liint fuivel alicniiu, 

 ris, dc manumilTionibus &c. Ix pr^ceftc fexlo profcfli funt 

 lcgcs Jc homicidiis , de parricidiis , dc ficariis , dc poenis, dc 

 qua-ftionibus , de iniuriis, de talione, dc Icge Aquilia : T.xprA- 

 cepto ffftimo funtlortx legcs dc adulteriis.ftupris, inccftu,nup- ^ 

 tiis , matrimonio, diuortiis , & fponfalibus. ^idoHaunm pri.' 

 ccptum pcrtinent lcgcs de rcrum daiifionc , de acquirendo re- 

 rum doniinio.dc rci vindicatione de tricntc & fciniffc,de luc 

 cefnonibus,de petitione haTcditatis , famili.x hcrcifcund.r , de 

 tcftamentisjde legatis.dc furtis, peculatu, facrilcgio. i.x fonte. 

 noai prAcepti onunmr iudicia & .-iclioncs de acculation:bus, 

 dc calumniatoribus , de lcge diffamari ,de pf.-cuaiicatoribus, 

 d': tcftibus,de probationibus,deexccptioni'nus, dccdcndo , Sq 

 fide inftriunenconun, de iudiciis, dcfententi.i, de rc iudtcata, 



X X • de ap- 



