r 



lunfpradencia! ScO:. II. Cap. III. 519 



f'.'cillcpt,lnc'.ii ynl\ rcdicrimt,qaa(i Una mentc. I.c;;is fcntcn- 

 •tii cft ; Vt ickm luiis iili'; (it c^iiod torclibus, iil ctl, honis.qui 

 nupi]uani ilctiti runt a populo Romano. 



Tcrtia pars lcgiMn 12. i.ioularuni ctat Jc iurc priuato. 

 I. I.cx : JJf l',iirid pctiflate. 



Vri (\n'\ t-xpatre, ni.iticcjueUniiiias cius nalccictur; in (ui 

 panisfaniilias inanu, potffl.irc, maiicipi6i]uc clli t.lialicretijue 

 paicrtaniilias ius in cuui viix" , .ic nccis , tcri]uc tiliuui vcnuii- 

 daiuli potcttatcm. 

 , Hoc iu-> tult propriuin ciuium Roinanorum, vt ait lultini.i- 

 ftus inditut. dc patii.i [loicllatc. 

 1 K De leii mcntu »e tntrirtbuf. 



P.Ucifainilias vti legafllt fupcr pccunia,iutclau.\; Iu.t: rci, ita 



ius cflo. 



\ lu l.verbis legis.tf.de verb.lignif. habctut.ampliflimam po- 



.tcfhtcm liac lcge tributam efle patribustamiliasrcftandi , Ii.t:- 



■• redesinrtitucndi, legata &; libcrt.itcm dandi , tutorcs c]uoc]uc 



conflitucndi:ita vt ctiamfi pr.rtorcm aut contulcm tuis liberis 



tutorcm inftitucient , cos ad hoc onus fufcipicndumobliga- 



rcnt. 



Vti legaftt, id cft, vti ftatuerit, liuc dccreuerit. 

 .' II l. ea.rcti:ibus tHtorem itliirn in {otejtate da^nicrul» te/la- 

 rmxto ilis tftn. 



Mcminit huluslcgis Caius '.T.j(f. Ae teflnm. tiitel. Et aJdit, 

 eriam pof^huinis filiis poflc tutorcs parcntum tcft.ii|ncnto da- 

 ri, eo f]u6d pofthunii pro iam natis habcantur. 



1 V. Vtfi fMerfamUiaf intefiato rrioreretiir , n^natortiTn ,gen- 

 tiliiimjiie, in ipfiuf fupi!lif,eorumque peciimapoteflai 'Jjet. 



Vlpianus l.i.fF.Jc lcgitim. tutor. Ratio legiscrat , vnj tjui 

 fpcrarc poterant h.xreditariain fucccflioncm tucrcntur bona 

 tanquam lcgitimi tutores.ne dilapidarentur. Agnati dicunturj: 

 <]ui cx cadcm familia nafcuntur , 6: idcm cognomcn habent : 

 Cicntiles vcro, qui cxeodcm f^cnerc nafcunturi& (imili nomine 

 appcllantur.ltcm,agnatidicebantur,quierani per patris cogna- 

 tioncm coniunifti,vcluti frater cx eo jcm patrc natus.fratris fi- 

 lius,&; n.pos c.x co. 

 , ' VI I. Si fnri»futexiflat, a^nntorum gentUiiimjHe in 'f, peeu 

 niA(jue eiui potefim efio. 



Huius Icgis meminit Cicero Hb.i. de Iniientione, ^Tufeu- 

 lamfexiii: vt qui prodigus cxiftcret, fi pr,rtor caus.acognita 

 bonisfuisintcrdiccrct ,inqucipfius pecunia, agnatorum, gen- 

 tiliumquc potcftas eflet. Huius etiamlegisnicminrt Vlpianus 

 leg.i.jf deruratorihiis furiof. Teltatur Balduinuscx lege So- 

 lonisjintamia notari cum,qui patrimonium dccoxiflct,&: foro 

 & concionibus arceri. 



VII, Milieres orh& , innuftt infratrii »gitatiuefroximitu- 

 tela funlo. 



Huius legis incminit Ciccro in oratione pro Munna : nam, 

 propter infirmitatem coniilij voluit Icx, vt foemini cflcnt in 

 potcftatc parcntum, tratrtim, vel virorum. A^nJe diclacftfer- 

 uirus mulicbris, quia dum viuunt parcntcs , fratrcs , vcl viri, 

 corum potalcate lolut;e non funt. Fili.cfainilias , in niatrum 

 fuarum poteftate , nupts in virorum nianu? orba-, innupta:, in 

 ftatrum, vel agnarorum tutela erant:vt olfcndit M.Cato diflc- 

 rcns de legc Oppia apud Liuiuin deiadu ^iib.^. 

 VIII. De fujpeBis tutoribu. 



Vt ll quis doli maliculp.Tuc in turela gercnda fufpeflus vi- 

 deretur : euni cuiuis apud prxtorcm fufpedti arguere, ius cflct: 

 vtque Jolo damnatus infamis fieret. 

 Hanc legem Cicero lib.}. Officiorum commemorat. 



/ -Y. Vt qui per tutelnmpupillnm fraud>ifjet,eiufque rtmfura- 

 *ti4 ejfe conumcerftur , infamiamtatus , duplionis pceniim Jiibi- 

 ret. 



Extar huius legis teftimonium apud M.Tullivim inoratione 

 fro Cicinna,^ pr>nKi>fcie Conxxdo. 



X. Patronus ftclienti fr»u<Iem fecerit,facer eflo, 



Apud Romanos,vtdicit Agellius lib.zo.cap.j.Qi' lib.^.c.i ^. 

 moribus comprobarum fuir,vt clicntcm in fidcm rcceptum ca- 

 tioicm patroni haberent, quam propinquos:cumquc etiam ad- 

 ucrtus hos tucrcntur.nam licebat patronis tcftimoniumcontra 

 propinquos diccre , aducrlus vero clientem pro cognatis non 

 item. 



Sacor honio dicebatur, tefte Fcfto, quem populus ob maleli- 

 cium iudicauit , qucmquc immolari fas erat , fcd qui cum occi- 

 dcbat, impunitus relinquebatur. 



X I. De legatif cc hnredibm. Vt qt^ifque lcgajfit.ua iiM eflo. 

 Mcmorans hanc legemPomponius in I. vcrbis tf.dc vcrbo. 



liguifica. ait libcrumcrat Romanis (impliciter h.rrcdcm inlti- 

 tuerc qucm vellent.ita vt etiam bona fuis fcrciis rclinqucrcnt. 

 Seruus autem eo ipfo quod h.Trcs inftituebatur, libcr ticbat : & 

 hoc crat vnum gcnus manumifllonis , vidclicetpcr tcftainen- 

 tum. 



XII. Vt ciim paterfiimil<as fupcr fimilid fud legarct , ne- 

 xiimfaceret,perque is ^ libram famili.im mancipnret. acfra.- 

 ter libri^tndtm ciues Romanos fuberes ne minitt quin^ue udhi- 



■' beret. 



Apud Romanos tcftaincntum;pcr rs & libr.un appcU.iba- 

 tur cum patcrrainiii:is ei ,quciii vcllct liicccflorcm rclinqucrc> 

 tamiliam fu.iin , ijc viiiucrliim ius pairist.iiiiili.is mancipio veii- 

 dcliat,& liiniil h.trcdcs inaiicipabat:& qmiujiic adcrant tcftes, 

 o:nncs ciucs Romani, &. piibcrcs, &: iplc hbripcns, & cniptor. 

 Huius Icgis argumcntum (iippcditabat Agcllius Uiro ij. 

 capiti 13. 



XIII. Cuin nexiim J'.iiiet, mnncipniinque^vti lingtiti. nuncu- 

 fajjft ; ita ius cjh. 



.Scnlus legiscft: Cum paterfamili.is pcr .xs &: libramfami- 

 liam vciidct , vt nomiiutuctit, vidclicct ha-redem, & vti dc fuis 

 bonis dccrcuerit, id ratum (it. Huius lcgis rcliqui.r.cxrant a- 

 pud Ciccroncm iibropriinodc oratorc , & apud Kclfum. 



XIV. &iii fe eient itjLiticr ,1 bripeiifie fuertt, in tefl mo- 

 niuin fari.itiir, id cfl^frUiur.imirobu^ M/cjlauiliJjue cflo. 



Scntenti.a lcgiscft: qui dc tcftibusaj tcftameina adlnbitis, 

 quales quinquc ciuesRom.ini pubcrcs cum bbripciidc ex Ic- 

 ge hiprajicta crant,rogari,iurc volucrint tcituiionium diccre, 

 & tatcri tdlamcntum itacondirumfuiflc, lcquc tcllcs a tcfta- 

 torc tuiflc adhibitos, prriia mulclcntur. Extat h.i:c lcx apud 

 Agcllium iib, 1 5. c.i 3. 



ajii fc feieric tejlaricr. Id cft , qui fc in tcftcm vocari pafTus 

 fuerit. Scicritpro tiuerit , vctutlc Jiclum. Intctfabilis in h.ic 

 lcgc Jicitur is,eui tetfimonij Jiccnji ius non clt ; liue is, cuius 

 tcftimoiiium. 



XV. Vtiquefilif familias bonoram futernoruin fuorum , fuique 

 hxredes ejjint. 



Tria eranr apud Romaiios h.TrcJum gcncra : Aut enim e- 

 rant 1i.t;icJcs ncccflarij, aut fiii & nccefl"ari),aut cxtranci. Ne- 

 ceilarius, cratfcruus hxrcs inllitutus, quia fiuc veilct,liue nol- 

 let i oinnino poft inortemtcifatorls protinus liber &: necefla- 

 rius h.xrcs ficbat. H.crcjcs fui &. ncccflarij crant filius,filia,nc- 

 pos,vcl nepris cx tilio,& Jeinccps cx'tcri libcri.qui inpoteila- 

 tc teft.itoris, cum obiit, fucrint. 



Dicuntur tui ha:tcdcs,quia funr in potcftate teftatoris. Ne- 

 ccflarij vcr6 h.crejcs , quia liuc vcliiit tuie nolint , tumabin- 

 tellato , tum ex tcftamcnto , lcge x 1 1. Tabularum hxredes 

 tiunt. Ca-tcri,qui rcftatoris iuri fubiccti non lunt,cxtranei ha:- 

 tcdcs vocantur.: Vnde hxc lcx ab aliis recitatur in hunc mo- 

 dum: Intcttatorumhxreditatcs, primofu.rum h,xreduin, vc- 

 lint, nolinrue, funto. 



X V I. Vt fi qua mulier po/l viri morlcm in decem froximis 

 meifibm paretet: qui,qu&ne exea nafceretur,fu.U4,fuaue tnviri 

 famtlia. h&res ejjet. 



Prima legis pars inucnitur apud Agellium W.5. caf.is. Al- 

 tera pars habctur apud Vlpianum / J.jf- de fuit 0- legitim. & 

 apud lulianum lib.6 iy j.eedem lilulo. 



X yl 1 Si fatcrfamUias intejlato moritur,cui fuu^ nec exta- 

 bit h£res,agnatw proximu^ familiam habe^o. 



Huius legis fit mentio apud luftinianum. Inftit. dehnredit, 

 ab intesiat.^j.Intiflatorum, & apud i 3.[x\nm, Jf.Ue itbens ^fojl- 

 hum. /.9. 



X VI 1 1. Inteil >to liberto mortuo^froximi fui fucctdunto: fi hi 

 nonfuermt, paronus. 



Mcminit huius legis ladinhtwxs Inflitut de fuccefsioneli- 

 herterum. u. Kunc deliheriorum bonu. Et Vlpianus in leg. inte- 

 flato. §. dc fiiis <iy legitim. poterat tamen libcrtus etiam cxtra- 

 ncum in teftamcnto fcribcrc , &:patronum iinpune prxtcrirc 

 legAs au(em Jf.ie iiire patron Liibi rto.f.de b.nii i>bcrto. 



XI X. V I cuerarum rirum .fihnrtdei pariem qiiifqne fuam 

 habtre mallcnt , familit. herci\cunds, arbitrium fumerent, cui to- 

 tim rei ius.nrbitriumque permitttrent. 



Habetur h.i:c Icx apuj Caium l.\. TamUin hercifcund*. 

 Noininc famtli.-c , intclligitur rcslixreditaria Hercifcivete- 

 tes dicebant pro diuijerc. IJ ligniticat lei: Vt arbitcr, hoc 

 eft, iuJcx compromiflarius > familias hcrcifcunJx) id eft,diui- 

 dundx aJJitus , primum (ingulas rcs , fi commode ficripofllt 

 fingulis adiudicet. Si non poflit , & vnius pars prxponjcret, 

 tunc cum alteri in pecuniam ccrtam condcmnet. Quod h 

 vnus aliquis folus ftuclus perccpit, rcinquc hxrcditariamcor- 

 rupit , aut confumpfit , tunc cum in ccrtam quoque pecuniam 

 coiidcmnct. 



i.' X- Inter hs.redcs pro htsredilM-iis pertionibus , obligafiones 

 h&redit.irii. Hiuif^ funtc. 



Sentcntia legis eft : Vt obligationes teftatoris : hoc eft, qu,T: 

 a tcftarore ad hxredes vcniunt , intcr hxredes diuidantur 

 pro h.rrcditariis porcionibus. Vcrbi graria: Si teftator vo- 

 tum aliquod fecit , aut centum alicui debet , tunc |lolutio 

 illius voti vel pecuni,c dcbet fieri , non per 'vnum h.xre- 

 dcm , fcd diuidi in fingulos h.xrcJes , ita vt omnes confc- 

 rant aj illius folutioncm pro hxrejiratis portione. Vnde 

 crcditotes dcmortui Jcbitotis ncqueunt agere contra v- 

 num lixrcdcm , tcd bcnc ramcn poflunt contra omncs. I'a- 

 ri ratione, fi quis tcftatori aliquam pccunix fummam de- 

 heat , ncc foluat antc obitum tcliatons , tunc hxrcJcs cius 

 omnes i non vnus tantum contia cichitorem adioncm ha- 

 bent. 



X X 4 X-^^- ^ 



