Iarirprudenti:sSe6l.II Cap.IIL&lV. 525 



iiacumfuarum vigffimara irajtio djicut. Liuius lib.T.HscadU : 

 palia, Carnia , vciu tell.untntum cx cnbus tciuisnon plutcs, 

 qa.-imdu>5s maiiummeic licctct, vU]uc addccem , dimidi.un 

 par:cm,i decimo viquc ad tri;;inta,tcniam pattcm , vt tamcn 

 adhucqumque manuiai.ttcrc iiccrct:a:que vtcx prioiiuumcio 

 a tti^inta vfquc ad ccr.tuni.quartam partcxn,ita vt a.'quc dcccm 

 cx priori niuiACio raanumittip"llent:accntum vlqucadv]iiin- 

 gcntos : paitcm quintam, limiliter & cx antcccdcnti numcro 

 vigintiquinquc libj^tatc donaripollent.Irf nc pluicsoninino 

 qulm ccntum ex cuiufquain teilamenio manumitci poflcnf : 

 pr.ccctca, vt libcrtates fcruis tcftamcnto nommatiin darcntur. 

 F«« eti.3mUx rEli.i Si/iiia, vc qui fcrui pccna; caula vindi 

 a Dommo.quibufue inullx not.i: rucrant , quiuc proptcr no- 

 xam torti,nocentcfae inuenti,quiue tiaditi ad mccalla , auc vt 

 cumbertiisdepugnarent : quiuc in cullodia hiiftcnt fi manu- 

 mittcrcntur, nonciues Kouiani.fed in Dcilititiorumnuincro 

 efTcnchoc ell.ncc connubium, nequc commerciuni,ucquc cc- 

 llamcntifaftioncmhaberent. Item vtminorcm trigintaan- 

 nisfcruum, (•indiclaauttcllamcnto , nilicaufaapudconfilium 

 proba:.i, manumitccre non liccrct. Item : Nc Dominus annis 

 viginci niinor,feruum,nili caula apud conlilium probata , ma- 

 numittere poflet. Iteni , vt fcruus ab co Domino : qui Iblucn- 

 donon eflec,teftamentoliber circ lufliis , & h,i;res inftitutus, 

 & li minor clVet triginta annis, vcl in ca caufa , vt Dedicitius 

 fieri deberet , ciuis Romanus , & h.-crcs cflct. Itcm: Patronus 

 prohibcbatur adigere iureiurando , ne nubcret liberta , ncue 

 libertus liberos tolleret.Prartcrea liduo, piurcfuc liberi & hi'- 

 redes efl"e iufli fuiflcnt, primo loco fcriptus , Uber & ha:res ef- 

 fet. Infuper: Vt fi patronus libcrcum inopem non aleret , pri- 

 nium tam ipfe qu.amis, ad quem ca res pertinet, muldiaietur: 

 deinde ipfius hsreditatc cum ipfc, tum eius liberi priuatentur, 

 nifi hiTcs eflctinftirutus : poftremo , a bonorum poflcirione 

 lemoueretur, pr.xterquam fccimdum tabuias. Denique prohi- 

 f bcbantiir patroni liberos obligarc » tc mcrcedem opcwrum 

 praiftarent oneranda; libertatis caufa:&: vc libcrcus patronpin- 

 gracus in ftruitutemrcdigerctjr 



Lex Iiinia N/"b.tn.i fuit: vcij fcrui, quincquecenfu, neque 

 vindiifta: neque ceftamenco, fed autpcr epiliolam, autinter 

 amicc(s,aut conuiui j adhibitione liberi fieret.non ciucs Roma- 

 ni,fcd eodc im'e quo Latini coloni ellent. Fuir &c Papia iex de 

 iure patronacus,vt ex bonis libcrci , qui H S. ccntum millium 

 pacrimoniumreliquerat.S: p.iuciores q.uam tres uberos habe- 

 bat, fiue is teilamentofaitlojfiucintellaiusmortuus eflct,viri- 

 lis pars patrono debetecur.Icaque cum vnumquide.fiUum ha;- 

 redemrcliqueraclibcrtus,perinde pars dimidia pacrono debc- 

 barar , acfi abfque filiis intcftatus dcccjfllfll-t. Cum veroduos 

 filios relinqueretjtettia pars patrono debebatur : fi tres relin- 

 ■ «juebar,patronus repcllebatur. 



FuetitHt aluUfes Ae iure ConnubiorHm r prima Canuleia, vt 



plebi c',un Patribus ccnnubiorumius eflet contraX 1 1. Tabu- 



las. LiuiHS Decndis I. libro .^. A.-guiiinus lib. 5. Ae cinffate Det 



«»?.i7.Iulia& Papia ;Me CQelibes,nifi quigenerecflcntproxi- 



mi , quicquamex tertamento ciuis Romani caperent , neue 



orbi , plufquamdimidmmeorum, quse rcliftaeflent. Item ne 



coniuxconiugis tcftaiTiento,ni(i decimam reliftorum partem 



caperetjfifcus rcliquas nouem: Itemfoeminis lc-Iulia amorce 



viri a^inuam tribuitvacationcm, a diuortio fcx menfium. Lcx 



vero Papia amotce viri, triennij, a repudio,anni, & fex men- 



fium. Item. Ne qui Senatoreltct , qiiiue fiUus , nepos pronc- 



ppfue ex filio, vel filia natus , fponfam, vxoremue fciens dolo 



malo ducerct Libertinam , aux eam , qua: ipfa , cuiufue patcr, 



materue artcm ludicram facerct,fecifl};tuc,iicc item cxtcri in- 



gcnui lenam a lenone manumifl^am^vel in adulterio dcprchen- 



iram,&: iadicio publ ico damnatam, aut qua; artcm ludicfam fc- 



ciflet. Item : Nequc fponfalia rata eflent , nifi ftatim cxafto 



biennio nuptis fierent:hoc eft.ne puellx dcccm^nnis mino- 



res ducercrur:quiaannus ^tatis duodccimus,maturus coniugio 



habebacur. Iccm.vc qui Iibcros,quos habcrent in poteftatcin- 



iuriaque proliibuiflcnt vxoresduccrc, vel nuberc, a Magiftra- 



tibus coqerentur in matrimonium coUocare, &. dotare. Infu- 



per : Vcpatriciis liberum eflec vxorcs Libcrtinasduccre :pii'- 



terquam fi Senatofcs, Senatorumuc liberi cflenc. 



Le.v Vxpta inftituic , ne quinquagintaannis minor Foemina 

 fexai^enario nuberer , ncue hac a;tate iuniori vit quinquage- 

 nariam fceminam vxorem duccret. 



Lata; ctiam leges fuerunt DeTntclis , qus fuerunt quatuor, 

 Attilia,L.T;toria,IuUa,Titia, & Claudia. 



FuerHHt etiam [fges iieTeflamen'is,hs,redibtii, ^legatis : lia: 

 nimicum, Furia, Voconia, Falcidia, Corneiia , lunia, Vellcia, 

 luli.-j tres, & Papia. Fuerunt alis de vfucapionibus, de fuccef- 

 fionc bonorum, & de Furtis: Atinia, lunia, Plantia. 



Alia multt UtifueruM le^es de re nummxrij, f^fcenore,nlis. 

 de iudic:h»'.', dotm ^ muneribtn, ^ de iudiei:s. 



Vofi^emofuerunt legct de cri-vir.ibus piihlict!,^ eorum pocnit , 

 viclelicet,de crimlne la;fj; maieftatis qulnque,Appuleia, Varia, 

 Va!cna,Cornelia, &IuUa, Ali.i; de adulterio,vt lulia. Alix de 

 Sicapiis , Veneficis , Homicidis, & Parricidis , vt Comelia & 

 Pompcia. Ali.^ de crimine falfi,vt Cornelia. Allr de vi illat.i, 

 Tom. 111. 



vc Plantia, Clodi4,Porfipcia, lulia, Pr.vdia, Cornclia : itcm de 

 PccuLuu , hoc eft , furto picunia- pubhcx-, & dc factlcgio , vt 

 Pctilia & lulia. Itcm dc Ambitu , vt Pccilia , li.x-bia , Amilia, 

 Mariana, Fabia, Acilia , Calpurnia , Tullia, Aufidia , Licinia, 

 Pomj.cia, lulia. Alia:dc pccuniis lepetundis, vc Porcia , Cal 

 purnia, lunia, Seruilia,Acilia, Corncli.-», lulia. lolupct alix dc 

 Lulu,vt Corndia, ncquisinludo Iponlionem faccrct,ni(ifuf- 

 ccpto virtucis &cotporis exerccndi taufi: vclutifi ccrtacurdc 

 hafta,pitauc iacicnd.i,currcndo ,falicudo,liidando, pugnando. 

 Landcm lcgcm confitm.u.ic lcx Pubiicia, & lcx Ticiade lufu. 

 tftcciam lufus .ilcx, & t.alorum lcgibusinccidiftus. Dcniquc 

 p.lgana lcgc in p!cr:li]tlc Uali.v popiiliscurabacur, nc mulicrci 

 per icinciaambu!antcs,torqucrcnt fufos,.\utomnino dcccdos 

 tcrrcnt, quoniani aduerfarctur id omnium fpei , praxipucquc 

 fruguni. tlindib.2.i.caf.%. 



C Al> V T IV. 



^uemodo Ji/rifprudentia Romana metha- 

 dicefit dtfponenda. 



PRitCEPTA. 



^f?) Alis cft lui-ifprmientia Romana vetus : noua 

 Sll©cft.quxa luftmiano iii ryftcnia eft redadla. 



Ea uifponi poteft dtiobus modis : to, inquam or- 

 dine, quem in lurisprudcntia gencrali cxpreflimus, 

 vel ita vt in Corpore luris ciuilis vuljro propo- 

 nitur. 



Prior modus paucis ita habct. 



Prscepta in huisprudcnria generali difpofita re- 

 tineantur , & fingulis fubiiciantur reguls, Icgcs, & 

 titnli Inftitutionum , Digeftorum , Codicis , & lu- 

 ris fcudalis. 



R E G V L ^ 



I. Methodui lurispruilemu Roman£,ijua tlla reuo- MethoJus 

 catur aa certos locos copimunes, ejt vana. ^^^^J^ ^^, 



nuna: vi- 

 Nam alij minus, alij magis methodice materias vniuerfi lu- *ii. 

 ris luftinianci digeirertmt : qua de re confuli poteft Antonius 

 Poffe -viniis tom.i. BibliothecAfelctiilib.il. Nobis hoc loco 

 placcc iiifcrere methodum Nicolai Vigelii , quam illc fic 

 adumbrac. 



Totam ius ciuile, in feptempartes corair.odcdiuidipoceft. 

 Nam Omne ius aut ad publicam,aut ad lingulorum fpeftat vti- 

 iltatem : illud publicum , hoc priuacum ius vocatur. Speilant 

 aucem ad pubUcam vcilitatcm : leges, magiftracus, iudicia cam 

 publica quam priuata,reIigio,fifcus, rcs militaris & ciuitacum. 

 Hormn iura legefque Primam luris Ciuilispartemconfticucrc 

 poflunc. Singuli vcro ius habcnc auc in perfonis,aur in rcbus: 

 quibus fublacis,ipfum ius tolli necefl"e eft. Sic ius habet inper- 

 lona ferui Dominus,quod Dominicain poteftatcm vocant : iii 

 ^erfon-a libcrti,patronus,quod lus patronatus dicunt : in pet- 

 fona pupilli ,tutor : in perfonaadu'ti,curatorigs habet, quo- 

 rum illud Tutela , hoc Cura nuncupatur : invxorisperfona 

 maritus , & contrain maritiperfonaius habet ,quodpernu- 

 ptias conftituitur. In pcrfonis dcnique I berorum , parcntes 

 ius habent , quod Patriampoteftatemappcilant, Ex hifce & 

 fimiiibus luris fpecicbus in perfona coniifteinibus cum fuis 

 caufis & a'S:ionibus , Sccunda pats luris Ciuilis confici 

 poteft. 



In rcbus .lutem habemus dominium , pofle(Tioncm , vfum- 

 fruftum , vfum, feruitutes, & fimiiia iura , qu.r cum fuis caufi» 

 & aiflionibus in Tcrtiam parcem rciici poflcinc. Porro funt 

 cauli- lurls generalcs, quibus lura vel acquiruntur , vel con- 

 feruantur , vcl amittuntur , vel denique amifla recuperancur. 

 Acquiruntur iuraper fucceflioncs cam ex ceftamenco , quam 

 ab inccftato,perlegata& fidcicommifla, pcr donaciones itcm 

 & vfucapiones , qu,Ecau(a; cum fuis aulionibus Quarta; parti 

 pBflTunc includi, Sed & adquiruntur iuraper paifla& conuen- 

 tiones,itcm perobligationcs&aflioncs, quarum alircxcon- 

 tracflu ,aIixexdeli(£ro nafcuntur :illa-quidem Quintam, hx 

 vero Sextam parcem conitituere poflunt, Conll-ruantur dc- 

 mum iuta pcr cxccpcioncs,& amittuntur pcr alienationes, ca- 

 pitis diminutioncs.captiuitate &c, rccuperantut dcniqueamif- 

 faiurapcr in integrum reftitutioiicm, poftliminium&c, cuius 

 generis caufr in Septimam , eamque vltimam partem rciici 

 pofluut adiunftis duobus titulisgencralibus dc Verborumfi- 

 gnificatione, & dc Rcgulis lurls ; quorum illc quidcia lcgcs 

 declafac. Ijic vero coufirmat. 



Yy Hoc 



