lurifprudentte Sed.II. Cap. I V.&c. 527 



tn hac mcthodoillud Tthfmcnterplaccc.quod rrcjulxful-)- 

 Jiciuntvir lir<;ulis locis Sc titiili'> : ctfi mcthodus ipU non cft 

 adco cxi]iii(ita , vt patcbic coniidcranti. 



1 1. Ex.-juijitijfima ItirisprndcmiA Rotntint TTietl^odns cfl, 



'^UiVido cader/i /eries prxecpt»riim rctinetiir.cjtu ejl 



k nobis exprejfa in lurisprudoiiia^enerali. 



Pctcii itaquc hocfyftema ita adornaii. 



luriiprudcntia Romina cll ars .rqyi a Romanis r^cepti. 



F.a tr.ulat de finc,lubici.to,& mcdiis,i]ux" tclficiunc icip. 



m.ina; origin^in, & liatum. 



Ovigo tcip. Roman.-c clt in materi.i & fotm.i. 



Matcriaclt i:i pcrfonis.r.'bus,&: t.idlis. 



Pcrlonarum occurric diuifio & potcftas. 



Diuilio pcrfonsrum elt imprimis r.uionc ftatus & ordinis. 



Dc llatu hominum vidc Dig.^.t .Inll^r.^.t^c. 



Ratione ilatus c(l homo libcr, aut leruus. 



Homo liber cii irgcnuusvcl libertiiius. 



Ingenuoiun conditio cr.u omnium optima apud Roma- 

 tios, quippcqui &: ciucs Ronuni (int indc vlquc a iia(iuitatc,& 

 coinraunioncm iurisa R.omanis reccpti indillin»Sc h.ibcant. 

 Dc ingenuis vide i.lnjl 4. 



De iibeninis vide !.!»/(. \. 



De feruis vide 5.§.i./»/3../c iiire terfonarnm. 



Ex ordine homo eli ciuis,vcl percgrinus. 

 , Ciuis cft cum dignitate aliqua.vcl linc dignit.ite. 



Etrurfus cumdignitateiir.periofa,vclimpciij expcrtr. 



Impcnofaindignitatemhabet piinceps, & poll ptincipem 

 niagiltratus. 



Ptincipis di^nicas eft fumma. ri. C.S. 



Eam proxime cxcipit digni:as magillratuum. 



Intcr hos prima ell Scnaius , .iliera Equelhis, tertia Pcrfe- 

 ^iflimnuV. 



Rurfus fenatociasd^nitatis gradus cranc ttes:fuprcmusni- 

 tnirum Illurttium , fecundus Spcdabilium, & teitiusCiaiilfi. 

 inorum. 



Illuftrcs funt , qui fcntenti.-E in Senam diceiids ius habent: 

 inter quas qjidam funt Supccillullccs,ncrape 1'atricij , (^onfu- 

 les ,& Confulates. 



IllulUatijs diiTnicatem feu gradum fequituidignitas Speifla- 

 bilium. Quo cmilo .,tnJP'ur Proconfulcs , Icgaci ipfoium, 

 Comes Orieniis &c. 



Portrema eft ClarifTimatiis dignitas , qua ornaiitur omnes 

 Senatorcs. 



Po(t Sena'ori.im dign'tateni cft dignitas F.qnertrls. 

 H?iic icqiiirui dignitas ri-tfeaifllmattis , quam confeque- 

 bantur hi.qui •u.iicie prmcipis.vet ad irarfidatum prouincix, 

 yel aliam admini:.ratiorem .Tomoti fuiflent : vt Prxfes Aia- 

 h'\x Sc Daimaiia:, Magift cenfus &c 



Di<»nicatcm iinpcrij eipr rtciTi habent Pontifices, Sacetdo- 

 tes , Militcs armati & ;og.ui &c. 



Ciuisfine dignic.itr eft "sciiba,T.'bellIo, Apparitor, Aftua- 

 rius, Cohortalis; Liiflor, Accenfu? &c. 



Peregrinusclt , qui ciim libcr fic , ciuis taraen Romatms 

 non cft. 



De his ordini^us vide Vuit'i<-tn llb.i. lurifprud.Rem. cap.6' 

 vbi loca Iur's fi;nr adnocaca in marginc. 

 Ica Magiftratus Romani .-ib codem '^igcrunturd.I.cap.it. 

 Ex his icaque conftac , quomodo lurifprudcntia Romana 

 podic fie.^^ie^JcaiTKTJV difponi. 



Qjjomodo aurcm rcgula: pollint colligi, aliquot cxemplis 

 planuro faciemus. 



I. Ve lege luJin Alai'JlatU. 



I. Hac lcge puniturcrifflcn Ixfx maieftacis : cuiannume- 

 tantur concnm^cia in magilttatum, a^difici.nadarmulacionem 

 imperij cxcruiii:item omiics ait:iones,qu.-cad arma& fcditio' 

 nem fpcctant. 1. Crimcn l.rf,? ftiaieftatiscommittitur , fi quis 

 Cardiralem ofFendcrit, fi quisoffcnderi: vcl occidcrit cbnfi- 

 liarium principis : 'tcmfi magiftratns populi Romnni, quiue 

 imperiuni potcftatcmue habeat , occidatut; nlfi occidatur t/r 

 tannus.qui non efl h.-Ereditario iure princeps. ;. Committi- 

 tnrcrimcn la-larmaicflaiis , fiarma.aurum.vinum vel alia vi- 

 Ctualia ad hoftes ttanfluletit:item fi traftulerit ad hofles mcr- 

 Ces alioqiin Iicitas,belli rempore.4. Committitur crimen la:- 

 fx maieftaris,fi cofpiratio fada fic. 5 Si quis incarceratum vcl 

 captiuum vi excmcfit.aiit fe pio magiftratu gt-ffcrit, commic- 

 tit crimcn Ixfasmaicft.iris. fi.Etiam libcri damnatorum e.v le- 

 gcIuUa maieltatis pun'untur. 7. Etiam is qui lciuit coniuri- 

 tionem.velcrimen Ixli maicftatis commilTum iti, & nonin- 

 dicauicpropofiiaaccufacione tenetur.8. Vltimofupplicifi cri- 

 tnen iarfEmaicftatis punitur. j.Jn hoc crimine proccditur 

 fummaric,fimplicitcr,&dc plano.io.Damnati bona publican- 

 tui: iccmquc-idcftrnitur ciii";, donius. 



i. Dc hnerflicfpQuorum hcnortim. 

 I. Si alicui booonim parfTclTio compecic , intcrdido Quo- 

 lum boaorum corporalc pofTc.Tionemadipifcitur. i. Intcr- 

 Tem. III. 



' dic^iimQuorum bonorum datur aduerfus pofreirorcm tcrum 

 li.freditaii.irum.}. uitcrdidi Q^ioium bonorum affinc rcnic- 

 duim cft l.vlt. C. dc editlo diui Hi Iriani toll. 4. Intcrdiitum 

 Quoium bonorum du(ilcx ri\, Uircdum & Vtilc. 

 3 . De Puiitn ianti In rem nclion-. 

 T. I">3tut h.rc actio ad rcin , quamquis adomino bona fidc 

 ccmparauir,pcrrcqucnd.iiii.i. In Puhlicianii adionc aifloc noo 

 tcnctt.rptob.ii:c,aucloiciii fnum non fuilTc domir.uin. 



4. De Alijjione iii poJJi-J/iorem. ex l.i.C.dc eiliclo 

 iliui Hidr.ani. 

 I: Siquis in teftanunto K.cics lcrlpius fit , poteft vi confli- 

 tutionisd.l. 5 cxbibito tcftamcnto ciMam iiidice pctcre, vt in 

 pc.(1clIioni.ni 1. rum h.vicditariarum mitMtur. ». Hoc bcncii- 

 cium cu.im poflclloti h.r cduati^ compctit. 

 S. De C. Rciiinlegranda. 

 l.lntcrJiftovndc viadfinc rcmcdium cft C. Rcdintct^ran- 

 da. 1. Hoc remediumC. Rcdintcgramlacft plcniflimum rc- 

 mcdium& magis gcnerale. j. C. Rcdintcgianda compctlt. fi 

 quisdefua,"ficirione firdcicftus.vcl etiam pofTcflio ciusoc- 

 cupata. 4. RcmediumC Redinrrgtanda non foliim pofrcflbri 

 Conipctit,ledcc'am con<ludtori,niandacario,dcpolitario,com- 

 modatario,&fimilibus. 5. Remcdium C. Redintcgr.inda non 

 foluiii adiictliis dciicicntem ccmpetic : fed ctiam aducrfus 

 qnemuispoflcflorcm. 6. In hoc remcdio veniunt ctiamfru- 

 (flus,expcnl"v,& omnis caufa.^. RcmcdiumC. Kedintcgranda 

 pcrpctuumclt, cui nuUa ccmporis prxfcripcio nocec. 8. Hoc 

 rcmcdio conucntus noninarc pocefi cum,cuius nomiQe pofU- 

 dcat : eftque dilatio ci h- ic nomine danda. 

 6. De Aciiine legis AquiiA. 

 I. Damno alicui dato compciit atiio legis Aquilix. i.Qui 

 caufain damni dat.damnum dcdiffe vidctur. 5. Dominus do- 

 mus non tenctur de inccndio commillo pcr familian! vel ho- 

 fpitem. 4 Ex damno dato aduedus hxtcdcsdantisnon datut 

 a£lio. 5. Si ratione altcrius damnu datum fit,isquoque cuiiis 

 tacione damnum dacum cft , cenccur. 6. Si in corpore libcri 

 honiinis damnum datum fit , xftimatur daninum,& id quod 

 aftoris intcrcft , tamquo.rd lucium , quam quoad damnum. 

 7. Cicatricum&defnrmicatis non fit xftimatio, *. Dc dainno 

 dato ctiam criniinalicer quis puniri potcft., 9. Poena ftatuti 

 impofita percutienti vel vu;ncr.i-.ti aliqaqm non augctut, 

 quamuis vno idlu duo vel plura vulncra nfiigantur. 10. In- 

 cendiarij etiam vltimo fupplicio puniiuitur.i i.Lcgis Aquilix 

 aftiodurat vipinti annos. 11. Si quadtupcs p.^upericra fecifFe 

 dicaiur, datur aClio 15. Hnius aitiouisafTincremedium eft 

 vr animal , quoddamnum dedit, retincatur , donec Ixfo de 

 damno faiisfiat. 



7. De vi ftthlica ^ prtuata. 

 I. Si quis vira rcl armis. velfine atmis fecetit,inlcgem Iu- 

 liim de vi publica & ptiiiata incidit. z. Si arma geftaucric cx 

 lcgeluliade vi publica ittm ex ftatutoloci de IpeciaUtcnetBr, 

 5. 1'ccna cius qui arroa gcll3uerit,eft amiifio aimorum. 4. Si 

 domUijbueiit aima prohibita.punitur lcgclulia. s.Si qui.s 

 infultum in domum feccrit,cx fpccialiftatuto tcnetur.7. Si ar- 

 mata vis arguatur.olim quidcm deportatio rco irrogab3tur,& 

 confifcatio omniumbonorum : fi vcrofine arBiis,in tertiapai- 

 lc bonotum fuorummulLlabatur. 



8. De Senatuco»fultoTr»hell'ta-e. 

 I. Ex SC. Trebelliano compccic aiftio ad reftituendura cx 

 (ideicomminb hxiedicacem. 1. Si hxres rogatushxreditacem 

 refticuere,nolit adire hxredicaccm : ad camadeundam &adi- 

 tam rcftitucndam cogitur. j.Eoetiam pctente,cui fidei com- 

 miffatius rcftituerc rogatuscft,hxres cogcndus eft. 4- Hxtes 

 grauatus tenctur fidcicommifTario rationcs rcddere,& inuen. 

 tarium exhiberc. <;. Hxreditate pcr fideicommiffum relift^, 

 prxlcgata & fidcicommifTahxredi reliifta non veniuntrefti- 

 tuenda fideicommilTatio hxrcditatis. 6. Ea quxgrauatus a 

 dcfunfto pet mortis cauf.i capionem, vcl pf r dona'ioncm in- 

 ter viuosqux motte confiimatur, accepit, non vcniunt fidei- 

 commiffario reftituenda. 7- Orania bona tam mobilia quam 

 imraobilia, quz teftator rcliqnit, fidcicomraifTario vniucrfali 

 funt reftituenda. 8. Ea qux hxicspoft aditam hxreditatem 

 acquifiuic, non veniunt tcftitucnda. 9. Hxccditate per fidei- 

 commilTuin rcliift-arcs cmphytcutica non vcnitrcftitucndafi- 

 dcicommiflano 10. Ncc fcuda veniuncreftituenda fidcicom- 

 milTario. 1 1. Dos non venitin reliitutionc hxrcditatis. ii.Iil 

 rcrticucionem fideicommiffi,fi vniuetfalis ctiam veniuc rcs ab 

 hxredc alienaix, pcrdicx aut corruptx , carumuexftimjtio. 

 15. Fruiftusnon vcniunt inrcftituticnf b.xrcditatis.M.Poitio 

 qux adcrcuic portioni pet fideicommiffum reliftx,fimul cum 

 ea venit rcftitucnda. 15. lus patronatus non iianfit in fidei- 

 commilTuium. xd. Pupillariter fubftitutus,&bona alteri re- 

 fl:ituerero2;a'Us,non foliim tcftatotis, fed etijm pupilli bona 

 fideicommi/fario reftitucre tenetur. 17. Hxrcditate pcr fidei- 

 commifTum reliifta ,hxres rogatus dcttahit quartam paitcm 

 hxreditatis,quam Trebellianicam vocant. i 8 Ha;rcditate per 

 fideicommilTum rcli(fla,hxres qui prxtcritus vel imque ^J'"-'-'- 

 rcdatus inofficiofi quxrela habere potuit, deduccrc potcft lc- 

 "itimam. 1 0. Rcftituta cx fideicomiiro hxreditatc, fidcicom- 

 ^ Yy * raifurius 



