Medicin^ Se6t. I. Cap. I IT. 543 



finc iHorbi & fanititis cognitione,diffcrentiis,caufis,& accidcn- 

 tibusrprxtcieanec hic fine (ia;iiis,c]uibak ctiam,cucntuin inor- 

 bi , & quid de a;gro fperairdiim lit , Mcdicus pr.i;co<;nofcit : 

 proindc pfvEter duas illa partes principilcs , qua: in opcratio- 

 ne confifhint [vndc anonnulli"^ praLlici,.abaliisfailiu.T; no- 

 minantur) ad avtis McdicY conllitutioncm ali.r trcspartcs re- 

 quiruntur ; quas quia per fc ad opus non tcnd'int , fed potius 

 cogiiitione fuaduabus partibus principalibus infcruiunt,tlico- 

 ricas nonnuUi vecarunt nimirum (pyj-ioA»><.H . to^Ao^och, ir>i- 

 f<H<nKi!, Efl autem (pvr.o^aj<itn non omnis rei naturalis ui Mc- 

 dicina cognitio, fcd foliushumanxiiatur,T, & eorum qux fc- 

 cundum naturam horaini infunt, conlidcracio : qualia funt fe- 

 ptcm illa,qu.T dicuntur feptcm res naturales. Deindc vik^A«- 

 j«ei qui- Sc aiva,nKit dicitut.cll accurata eorum explicatio.qux- 

 prsEter naturamcorporiinfunt: qualia funt tria,movbus,morbi 

 caufa,& fymptoma. Teitio m^4»i%K>t ell, qua: ex lignis non fo- 

 him de re pra:fcnti & pra;tciita conrtitutionc caulifquc ciuf- 

 dem iudicat,fcd ctiain futurum morbi cucntum pr.xcognofcit. 

 Porro an duabus illis partibus principaiibus , k (ine fumptis, 

 tcrtia addi dcbcit, qui ncutns conueniat, dubitari folet. Nam 

 fanitatis magnalatitudoeft,& intcr fanitatcm & morbum,me- 

 diura fiuc neutralitas quxdam eft , eaque duplex potiffimum, 

 vnadccidentix',quando fcil.corpus in tcrmino fanitatisexiftens 

 feraina quxdam morbi concipcre incipit , vt facilc caufarum 

 progrcflu in morbum labatur:akeraconualefcentix,quando ex 

 morbo in faniratcmtendit. Vtriusque cura Mcdico incumbit : 

 Sl huic refedio aut refumptio.illi pnfcruatio conucnit.Vcrum 

 cum neutra conftitutio fit qua; adiiones producit,vel non fatii 

 firmas vel leuitcr ofFenfas , vel cuius occafione corpus nunc 

 tnorbo, nunc fanitati fubiicitur: fi fcnfibilis fit ac^ionum la*- 

 fio, ad 9i^ircvTtic!ui , li vero aftiones fatis hrmx non fint , fed 

 finc fenfibili I.xfione,ad lyiiilw illa neutrius conftitutionis cu- 

 la refertur. CoiTigit ii. magna & euidcntia vitia S-egjoTKotixi, 

 parua & miniis fcnfibilia- iy<fi Nihilominus prxferuatio 

 ijuxdam eft , qux foli tbeiapeuticr dcbetur in morbis quiad- 

 nuc fiunt, & a caufa foucntur , qu.i: fimplex non eft ,fed cum 

 curatione propric dicla coniungitur. Nam curatio ptoprie 

 quantum morbi gcnitum eft tollic:pr.rfeiuatio viribus con- 

 fulit & progrcflum caularum noccntium impendit. Quod li 

 igiturvaletudo intra limitcs lanitatiscontcnta fit ,omniseins 

 curaad lytiyLu fiuef uAaK7(«^'referenda crit , qux a fubiefta 

 matcriain trcs fpecles dluidirur. Nam fanum corpus triplcx 

 cfti primo fanumxj ^ts-;», deinde i(j(*"c'|i», denique it/oiSi^^». 

 Quarc vna pars Medicinx falubris, ii/EicTinK dicitur, qux pcr- 

 fedle vTilentem accipiens , in eo hoc ipfum gradu conferuat. 

 Alteta nomlne gencris lyeoii vocatur , qux fanitatem in habi- 

 tu,&iBicuIpatam, non pcrfcftam, tuetur &confirmat. Tertia 

 tna.t^i^^Tixri , rf/t-iSrjA.-, dicitur , qux valctudincm non fatis rir- 

 tnam , & in habitudine foium accipicns , ad meliorem ftatum 

 petducit, aut faltcm a morbo defendit. Hsc maiora grauiora- 

 que mala, quamc.r[cr,-E dua», coriigit: & fube; contineripo- 

 ttunt illa; pavtes, qux neutrius conftitutionis ede dicuntur: 

 nimirum <iva>.i;jrt!»i,qux a morbis iam libcratos rcficit ; dcinde 

 quae facuitatem liuic oppofitam habet cr&fti/««2i«i : tcrtio 

 yt^iiH3uiK>i. qux fcnum curam fufcipit,qui licet non a-grotcnt, 

 firma tamcn valetudine non vtuntur : pra-terea iTiwii^SuliKti, 

 qux corpora & menibra debilia,morbo nondum detenta, pau- 

 latim corrigit & reficit.Materix auxiliornm,(iue operationum 

 medicarum , inftrumenta tria potifnmum funt : primo dixta, 

 qux comprehcndit curam fex rerum non-naturahum. Secun- 

 do loco funt medicamenta proprie dida : terti6,manuum ope- 

 ratio fiue adminiftiatio. Ex ifta opcrationis & inftruinento- 

 rum diuetfitate tota praftica Medicina in trcs fpecies diuidi- 

 tur. Q^arum prima e(i ^ic^-nlltyjt , qux adhibita confideratione 

 fex reium non-natuialium,vnicuique certamviuendirationem 

 prarfcribit. Huc etiam refcrtur Cymnaftica, non illa athlcta- 

 ruin,fed veterum,cuius n.eminit Placo.Secundacft (f«f^x£w 

 »ii<i),qux apto & conuenienti medicamctuoruni tam fimplicium 

 quam coinpofitorum vfu morbos e corpore tollit,& priftinara 

 lanitatem reftituit.Sub hac natura, v!ics,& vfus omnium me- 

 dicamentorum continentur, ac etiam illa artificiolii ratio pix- 

 parandi medicamcata m vfus medicinx \ fiue ca tiat vulgari & 

 vfitato modo,fiue arte fpagirica,qux vnico nomine ip«j^>Cj- 

 w»i>i2(x.i dici poterit.Tettia eft ^K^^jsfy^nJ, qux manuum admi- 

 niftratione, imponcndo, fecando,vrendo, & (imilibus,corpori 

 aftccflo mcdetur.Quia vero commoda vi(ftus lationc^non folilm 

 fanitas conferuatiir,fcdetiam morbi noii raro fanantur,tam5i- 

 jji»iu2ixii,quani ijii/iifuami^ft/T^TiKiupoftnlare videtur.Verum 

 lyiiiii commod.T viclus ratione potiirimum abfoluitur : quarc 

 ^iuj-miKH ci primaric) tvibuitur, & cognitio fcx vcrura non-na- 

 turalium,qu,xcaulxfalubres,circaquasarsconfcruatiua fanita- 

 tis vcrfatuv,i G.tleno cf. j .nrtis Aicfl^.dicuntur.Nam vbi modum 

 fcruarint in qualitate & quantitate, falubres funt : vbi ab hoc 

 modo recefleririt,movbot.i; cfficiuntur.Chirurgia vcro & if'*?- 

 HgLKtvltKtt proprie ad /i^-itivt.kIu/ reteruntur. Nihilominus in 

 his pene omnibus.mutuas fibi opcras^rfjtmt/TiKi) &i;>i</'.>) prx- 

 ftare videntur.Hxc itaque cftfententiaDuncanidc Medicin.T: 

 pattitione : qiiain nos fitla^KiTt^t ita proponiinus. Mcdic na 



eft gencralis,vel fpecialis:& illarurfus cft theoricaivcl praifli-: 

 ca. Thcorica pcrfequitur ca,.]u.r ad fanos & .xr;vos conimuni- 

 ter attincnt.Eftquc rcvum naturalium,vcl non-natunlium, vcl 

 artificialium.Ulic eft (pi'.-i,A«><Ki) ; ifthic,-'^MfT»(2iiii,hic,in)ttf.»7i<A 

 >5 fix(f(^KiiniK^. rraLtita cft fanovum , vt I .rgrorum. llla cft 

 pavtim i^KHJH.partim «rr.tfvAitiiTj^R.li.v.' dicitur S-i^mvuoixd- 

 quc partim 7>K*«^o><«ii.p.utii;i -.'j^Kf j<«« Kt iraquidcm hadcnus 

 ccnfco proponcnd.ini cilc Mcjicinam , ilii.ini ucuiit C.ilcni- 

 cam.Hoc itacjuc ordinc (ingula^ partes compcndiosc trademus. 



I I. Afedicwa phy/iologtcafi occupare dcbet in ifs,tjn£ 



poJitafuKt in accomtnodattonefeptem rerum natu- 



raltHm adfanittitem corporis hitmani. 



Vulgo in primam hanc Mcdicin.r pavtom congerunt iila,qu.r 

 in Pliyficis traduntur,i. c caqu,e pertinciit ad cxplicationcm 

 corpons naturalis , qu,xtcnus e(l natuvalc. Scdhoc cft pccca- 

 tum in legem homogenis t qu.r pr.rcipit vt modus conddc- 

 randi varict,vtut res confidciata (it vna & eadcm.ltaque huius 

 prxceptimemorcs, eafoliim hic tradcmus, qux ad Mcdicum 

 propric fpeiftant. 



III. De elementis hsftmt regtda Aledico cognofcendt- 



I. Elrmentorum eognith a^ciirata Medcerfl neceffana. Ficri 

 n.non potcll, vt cognofcat corporis humani caufas procican- 

 tcs,conferuantes,& corrumpentes ,fi prima fimpliciacorpova, 

 qu.r elementa vocantur, ignoraucrit. i. In elnnentis dun funt 

 (junl tJttes motius..feu lcco-mofiui,grauitns ^ Uuitas, ^ qiM- 

 tuor aberaf.us.,! ihr,frigH,hi<miditiu,ficrstis.'E\ \\\sgau'.tas ^ 

 leutta. duplex cft : alia fimpliciter & ablolutt:, alia compaiatc. 

 Ita ignis eft: abfolute lcui'itcrra,abfolutc grauis : aer ad natu- 

 ram igm<:,aqua ad natuvam tccrx acccdit ; Cttlcr ^frigus qui.-i 

 habcntrationfcaufqirtRcientis^matctiamdctcvminantis^aifliux 

 vocantuv: huwditas iy jiccitaf,(]m3 in h,ic aiftione materiam 

 faciuntobedicn-cai.^lioni caloiis&frigioris;pa(fiu.rquaiitatcs 

 vocatur. , . Zort orti inixtamotii ^naturam pr/idominamts eleme- 

 f.femp r i'. :;untu',(y' .iiiocu.-ri :r-s,dominantis, elementi^^atura- 

 liter meutntur y-vt ibiconferuc:y::r f^' qutcfcstnt 4. Caltditot ad 

 agendum pottntiffima efl sfy efftcactfftm.: ; ad rejijlendum vero 

 cwiiu!» max'm'e infirma ; deinde fr:giditas ; tirtto huwidttas; 

 cmnium vero ad agendum efficacijfima/iccitar , a! refifltnium 

 vero firmiffim.x;deinde humidit.xi,icrtio fi^igiditas^qu.irti calidi- 

 tas.Quod quidem' mira rationc faftiielt a naturxopifice.Nam 

 vt ccrta qu,rdam clenientotum propottio effet,illi vim contra- 

 riarii qualitatum in agendo & refiftcndo pro; ortione quadam 

 librauit & compcnfatiit.Hinc cft,qu6d calidu in frigidum agit 

 calefaciendo j &frie'dum viciTim in calidum , refrigerando : 

 pari ratione humidum in ficcum,humei.^ando ; & vicillim fic- 

 cum in humidum exficcando in fuain natur.am,conuerrit.Pro- 

 inde vbiqualitates contrari.r,pIane imparcs concurrunt,imbc- 

 cilliorcm vaiidior fupcrat, & in fuam natuiamconucrtit : fcd 

 li viribus quodammoiio pares fucrint , altcra altcvam in fuam 

 naturam conuerterc nequit , fcd mutua a6tione & paftione 

 fefe mutu6 contundunt & conteinperant, doncc fub commu- 

 nis forrax imperio deuinclx perfefte vniantur. Talis vnio 

 tantilm in mixrione confpicitur ex illa duplici quatuor quali- 

 tatum pugna, vbi noua oritur adio, qu.r non eft contrarij in 

 contrarium,fcd velutavtificis in matcriam 5.<..<iAA'/ij omnium 

 qualiiatumnojt folitm eft aliucfiftma,fi d ^ prtflantifsima.mu- 

 lavirtutu C'leftif eiufque 'roximtm inftrumintum. Nam vt 

 horaogeiieain vnum cogit,& hcterogenea difioluit, proxima 

 coinpofitioni5,fcu generationis,mixti,& rtfolutionis caufa iu- 

 dicatur. Pvoinde caloris refpeiSu cxtcrxqualitates vicem ma- 

 terixquodammodo obtinentipeculiavitcr verofrigiditas ratio- 

 nem priuationis & intcritus habct. 6. Vrigiditaf in vmim^ cogtt 

 homegenea ef heteregenea. Proinde conftipat,& corpus ad mo- 

 tum reddit ineptum.DWwii^ calorem renti mperat , e^ exti rnam 

 determinationem miflis interdum addi-. 7 Siccitoi jj< humidiirts 

 duobiis prtcedentibus qualitatibus m agendo funt iaferlores , in 

 refiflendo firmiores ■.precipue verofnciras : Vndenonnulli nul- 

 lam aclionem per fe,nifi mediante calore & frigore,ficcitati & 

 hamidkm tnh\.\unt.^.CalorhumeHatnonperfe,fedferaccidens: 

 quatcnus ncmpe vapores excitat. ldemexficcat,quattnus hu- 

 midum abforbet.^.Satura humiditatis efl,primi calorem, deindg 

 frigus obtuadere . atque ficciiarem mixtione formabilem redde- 

 re.io.^icrtatis eft,cahrtm & fngus aiuere,ac humiditatrmflm- 

 dam invnum cogere. iz.Ignis nntura efl ral'di: imus. Proinde 

 omniumelemencorum adagendumeiiicaci(fimus,fcd refiftcn- 

 tix rainimx. £/(■ item leuifiima^ fy- rarifsimm. Itaque eius e(l 

 naturx , vt apud nos vlla vi continevi poftit ,quin continuo 

 euoIet,& ftatira cortiipatur. Quave vt confcructur, pabulo in- 

 diget,ex quo continua fucceftione gcnevetur. Pabulum autem 

 iftud proximura apud nos eft vapor acreus , tcrreftri ficcitate 

 pcrmixtus. 1 x. Aer rfl natiira fua calidus ©> humidus, licet ab 

 humiditate pndominante caloru vis obtundatur. nominatur n. 

 in aerc naturalitcrhumidiras proprie dii."ta,qu,ralicnotcrmmo 

 nonfacile continctur,altius;;ue penetrat,& permear.i .f--^?"* 

 refttau ignis a> aetis vicem materii in mixtis quodammode ob- 

 )t i <-' ^_^ ^ „„ent. 



M*dici'n.i 

 phifiologi' 

 ca vc cra. 

 dcndai 



Elcmento, 

 ru"! confi- 

 diraHo 

 fhyficD- 

 mcdica 



