MediciricT Sed.I. Cap.IIl. 54.^ 



tiitalitcrcalida & licca : nutumnus ex calote & frigoris miftus, 

 & (iccus : hycm!,ii\^'A3. & iiuinjda. Dcindi; iigioncs & loca 

 terrx acrem &: coriioia cjuocjuc contcnta immut.int & variant. 

 Diftcrunt autcm rcgioncs pro r.icionc :iinatum & pofitus 

 eoEJi. Quare regioncs lub Vrfj fiigida; iium.d.cquc funt : fcd 

 bomines ibidcm in,cqiiali tempcrimcnto lunt pia-diti. Nani 

 extcriora frigidiora fuiu,ideoqi.i'> coipoic niolli,pingui, &: al- 

 bo lunt : intcriora vcro imm' u;cccalciu , vndc moiiLnibfunt 

 niagis agrc(K'S,fcroces,aullcri,inliumani, iimplices. Q^i vero 

 in calidis rcgionibus dcgunt, ob ambientvm .vftum torrcntur, 

 iifque calor naturalis extrahitur, vlide cuiis ficca &nigracft, 

 corpusgracile,capillus nigcr,morcs fxui,ingcnium fubdolum 

 &allutmn. Verilm , quiin tcmperatis rcgionibns dcgunt, 

 naturaliter in medio om:jium exceiluum funt , & totuni cor- 

 pus magis temperatum liabeiu. Pr.xtcrea natura ipfius rcgio- 

 nis corpus animumque varic difponit , & aliter monto(a& 

 afpera, aliter plana ii. pr.uenlis : itidcm alitcr .icr tcnuis,ali- 

 ter cralVus. 



V. De himorthHs hitfunt re^ttU ph)Jio-mcdtc£. 



I. Btimoris ■vscahulnm fumitur lati , (Iriiii , ^ firiBiJjlmi , 

 Humor Ute cd: omne corpus liquidum & pcrfluens , uon fu.i 

 fedalienafupcrficie conccntum.Haclignilicationeomnesfuc- 

 ci& liquorcs dicuntur iiumorcs , vti funt in humano corporc 

 omnia liquida cauitatibusaut folidis partibuscontcnta. Talia 

 VJiius gencris non funt. Nara nonnuUa contenta natura: (unt 

 ▼tilia.nonnulla tuperuacanca aut planc noxiiEt aliqua cx pri- 

 ina concottione gignutur in vcntriculo,vt chilus,ta:ccs,&: vi- 

 fcidus humor oblinensjntcrtina: qua;damexfecnndi conco- 

 ftione , vtchymus,niartal"cilicetfanguiniscum tribus excrc- 

 mentorum generibus:aliquaexcertia concoiflioncinpartibus 

 dum nutriuntur : quxdaifi dcniquc (unt l"uperfluitaces,aliis vfi- 

 bus necelfariaSjVt lac,fcmen, & alia idgcnus. Stricii liumores 

 <]icantur corpora liquida , qux iu (ecuiida concokflionc ex 

 ch)-|o , & in tertia ex fanguinc oriunrur. Vnde plerique di- 

 uidunt humores in alimentarios & excrcmcnticios. Stncitf- 

 Jimi ac propriiffimc liumorcs funt corpora liquida , in qu.r 

 chylus vi iecoris pro corpore alcnUo tranfmutatur. Et ica 

 Iiumores funt alimentarii,vcl excrcmentitij. Alimintari] Cunt 

 primi vel fecundi. Ibi funt quatuor fucci , cx quibus chymus 

 liuemafla fanguinis componitur , qui corpori alendo infer- 

 uit ; hic funt humores , qui ex primis oriuntur, & in parcitium 

 nutritione confidcrantur. Exeremeutitij funt naturales , qui 

 alimentariis primis rcfpondcnt , & non naturales.. i./iK- 

 mores tilimentiirii frnni junt quituor : fsnguit nimirum , fi- 

 tuita , bilis flaua , ^ melancholtx. Ex his malfa fanguinis 

 oritur, qu.x- a potiori parte fanguis dicitur. Chymici appei- 

 lant quatuor falia fanguinis. ; . &HAttiO' ifli hurnores refponder.t 

 quatuor elemsntt!. Vndc dicuntur humorcselenientarij. Nam 

 iilis , fuccus fubftantii tcnuis , calidus ficcus , igni refpon- 

 det : fanguu , calidus humidus , aeri: f//«JM , fuccus trigidus 

 tumidus, aqus: meUncholt.i , huraorfrigidus ficcus, terra'. 4. 

 Proportio qua't4or humoritminmajja f.in^H:n.< hem nis fani hs.c 

 eft. In mafla ifta fanguinis plurimum eft puri fanguinis , mi- 

 nus pituiti,minimum melancholia: & bilis flau.T. In non fanis 

 plcrumque hxc proportio violacur. .Seritm ■ oncft farsm^jfi 

 jfangumis , fed vihcul^im 5r e.xcremen:um omnibus ei»s pirtibus 

 eor.mune. Nam cot fpccies funt ferofi humoris , quot fpccics 

 fuccorum in venis, & quilibet fuccus fuumhabct ferum,aquo 

 ■vrina varie coioratur. Nam a fanguine prodit ferumcoloris 

 mtri , a pituita, albi, a cholera, flauiii mclancholia, fubtufci. 

 6. Humeres alimotlarii fecundi fitnt , qut primos confeijuunur, 

 ^ex illif immedi.^le criuntur, Hi fingulis partibus dcllinaci 

 funt,nutritiqnis & conferuationis grat>a, quatcnus alimencum 

 fuum prsparant , & per gradus altcrant. Himagis humidita- 

 tes quamliumoresdici merentur. 7. Humoresfecundariifunt 

 itidem qutfufir. Primus eft in extremitatibus exilium ■Jcna- 

 rum & artcriarum, qus fuigulis partibus appropriat.^' func, 

 eafque irrigant. Dicicur humor fanptin^us.Si:candus cx primo 

 illo gignicur,duni in vacua inembrorum fpaciarorls modo dif- 

 fimdicur, & fingulis membrorum parcibus apponitur : vnde a 

 Cmilicudine ros appellatur. Nutrimentum vbi partibus appoli- 

 tum fuerit.infito calore cogitur,& concoftione primum parti- 

 bus agglutinatur & afflgitur. Dcinde abfolucc & vfquequaque 

 alTmiilatur^fiuc in fubllanciam parcis conuertitur. Ex hac dupli- 

 cioperacione duo pofteiiores humidicaccsoriiicur , puca^/M<(7i 

 (^ camhium. 7. Humores excrementitifunr qt,i in corfore abun- 

 tUnt, ^ a ccrpore expelli ^ (eparari dehent. Hi func vel vtiles, 

 vt fel adaluum irricandam,& dccergendos humores craflos ab 

 inteftinis,melancholia ad cxcitandumappetitum: alij inutiles, 

 vellimplicitcr,vt ftcrcus,lotium,ludores : vel plane noxij, qui 

 "fxxiQmitmilciyociniMi.^i -^lu.-ituor humores primartj iniecore 

 f,enerantur,hoc modo. In prima concoftione ex alimentis in vf- 

 iriculo chylusoritur, qiicm Galenus recenci mufto comparac: 

 <]ui dum in inceftina protruditiir , pars eius vtililTiraaad iecur 

 pCr venas nlcferaicas dcducitur,vbi formam fanguinis recipit, 

 quiquatuor illos alimentarios humores concinet. Nam vtcx 



mufto,dum dcfentcfcit, quatuor cmergunt:ita cx chylo , dum 

 in iccore concoquitur , qtiatuor liumorcs oriuntur,qiioium 

 vnus piivcipuus cft , & puiiilimo vino adimilatur , vt fanguis 

 fiiKcrus i alcer llvtibus, vt nielani.hoiia i terrius floribus com- 

 par.uur , vt bilis flaua,quartus crudib& incodis in vino txci- 

 bus,^t putiica. Oriumur hiquatuor m iccorc naturalicer , ah 

 vno codcmquc caloic, pro varia materi.r difpofitione. Dum 

 cnimiecur calor.- inlito,& virtutc fpecific.i, in chy!i'i agit, mc - 

 diocres partcs in langiiiiicm,tcnuioics talidiores in biuin, flc- 

 ciorcsfrigidiorcs in mcl.incholiam.frigidiorcs huiiiidiorcs in 

 puuiram commutat. Vcriiin vt florcs a vino,icach<)kia& me- 

 ' holi- -' '" • .... .... 



laiicholia a languine 11011 plancfcparancui,(cd vtriulqiic par/s 

 vtMffinia cum(anguinc& picuica vi iccoris dcbicc pcimi(cccur, 

 ac inmaflam fanguinis coit.qu.x-poftea v.hiculo (croli liumo- 

 ris,pcllcnte iecorc,,ic cialKiitilms priniu partibus , dcindt ve- 

 iiis,m cocum corpus diltnbuj lui. Rcliqua vero pars bilis & mc- 

 lancholixiedundans,advc(icui.uiifdli.s&l;cncmrcU-gatur.!*. 

 Humores omnes,^' jcorftmfingult,iu corpcr.- ■vclxnttiraHur f, ha- 

 bciit.-jel a Mtur.ili conjlitMienc dijccuanl. Ac priiiio fa/iguii ex 

 quKtutr humortbus <-«i>«»;;.vi«^,nacuralicer fc ]iabet,li cx dcbita 

 proponionequatuor luimorum coniponaturidcindc,li rcmpe-, 

 ratus lir, & (ubUanti.c mcdiocris: vtrum ipfe fa>,^^au purm ©• 

 perje, naturalis iudicatur, (i calidas & huinidus,TaporeduIcis 

 & extra vala taciJlimc concrcfcat vilibrarum , quas a vcnofo 

 gcnere acccpit : nihilominus qui tn artcriu co>,tnc!ur , mao-is 

 lorm.Yrationem obtinccquia cordis calorc abfoluitur,vndc ca- 

 lidior, lubtilior, ciarior, & flauior ctficitur : qui vero in venii, 

 coioris rubri & fubftantia-craflioris eft. iion-nattifalit finjiim 

 ab his naturx lcgibus di(i:edit, vel quancitatc, (i virespremat. 

 aut vafa diftendat , vnde oritur plcnitudo ad vircs & vafa : vcl 

 qualitacc,'fi caiidior,frigidior, (iccior, aut hiimidior rcddacur, 

 vcl alieno humore copiofe pcrfundatur(qui' cacochyniia dici- 

 tur ) aut corrumfatur & putrcfcat. Stcundo giguitui bilis cx 

 calidifTima & lubtilillima chyli partc , vndc n.auux ignei- cft, 

 fubft.inti.v rcnuifiima- & fuhtilillimx , ac per fe faporis .iniari, 

 coloris fl.»ui , nili Itrofo huniote permirceatur , a quo pallida 

 efficitut. Huius portio vtililfi.ma vi iecoris cum tanguinc ncr- 

 inifcetur, vccum fanguine niembra calidiora alat,& huniorcs 

 higidos calefaciat & extenuet. Rcliqua pars ad vcliculam fcl- 

 lis , ac tandcni ad duodcnum relegatur, vt cxcretioncm adiu- 

 uet,& inteftina a craffis vilcolis humoribus repurgtt. Ncnna- 

 turalts btlii quadtuplex eft : ^nm3.v:tettiHa , oui vitello iimi- 

 lis,quaiii Auiccnnabilcramaioris famxappcllat : l"ecunda/or- 

 >-;iCf.?,ar5«OT6««»j, porro limilis : tcrtia ir.<^inoi'a , iciiSr,^ , xm- 

 glnem refcrens : quartaglaftina ,imTa^h' , glafti feii iCatidis 

 colorem referens, fub qua ccerulea quoque continccur. Me- 

 lancho ia n.Wtralis ea cft,qua ji nitdicis plerumque iJttXa^y^H- 

 Kts ;tt|aef , id eft,atcr fuccus,&non atrabilis,vocatur. H.vc in 

 iecore cumaliis humoribus gignitur,per refidentiam quali, vt 

 frx in vino, ex niaximt terreftri chyli portionc. Eius pars vti- 

 liffima & benigniirinia curafanguine milcetiir , & per vcnas 

 diftribuitur , ad corporis nutruionem. Supcruacanca vcro & 

 inutililfimapars , qu.v acerba magis & acida eft , adlicncm, 

 propriam lctiem , prxcipue relegatur : portio vero ad ventri- 

 culummittitur.vt ventriculuin conftringat,faracmque excitct. 

 Nainquo iecur& fanguis arcdundanti melancholiaex.purge- 

 tur,in(eruit lien. quarc filien minus quim oportct ad fc tra- 

 hat,corpus mclanchollco humore redundabit. Accrahit autcm 

 licn melancholiamvt ca mutata& confedla perfruatur, vnde 

 quafi altcruro fiue iiniftrum iecur ab Ariltotcle vocatnr : quod 

 vcro in liene deinde rcdundat,pcr ventrcm naturalitcr cxpur- 

 gatur. Pntcr n-ituram melaneholia,ninnx nox\3. &.\nuiUis,on- ^ 

 tur cxprimis liumoribusper aduftionem,vcl putrcdincm , in 

 cinerem quafi conuerfis,& non tam acidaquim acris cft. Ori- 

 tur autem primo ex fucco melacholico,deindc ex cholcraadu- 

 fta. Ita cnini fit,vt & fanguis aduratur , atquc in bilcm flauam 

 conucrtatur , & picuita liac falfa, Pituitj. deniquc , feu phlcg- 

 ma , fi naturaliter fc habeac , cft maflalanguinis crudior, qux 

 fanguis ex dimidio coclus vocari folcc, ac pcr vcnas in cocum 

 corpus diftrlbuicur , vt partcs frigidiores, humidiores, qualis 

 eft c<:xi:hinm,3.\zi.?ituiiation-natiiratii, Cc\i excrcnicnticia, cll 

 vel acida,vel vitrea, vcl falfa Prima cft narurali multo fri- 

 gidior & crudior : fecundaeft multo crudior , frigidior , vif- 

 cidior , & craiTiorquam prima , &partibus adh.\-refcens , vc 

 intcftinis , dolorcs colicos & cruciatus grauiflimos , cxcitat: 

 tertia cftcalida & licca , piane diflimilis duabus prxccdcnti- 

 bus. Arquc hi funt humores alimcntarij & excrcmcncicij, 

 ex quibus corpus humanum nucritur , in fe varie difponi- 

 tnr & afficitur ; qu.v varictas pro fingulorum humomm di- 

 ucriitate , & conftitutione eucnire folct , quarcnus in cor- 

 pore vel augentur vcl minuuntur. Augentur autcm vel 

 niinuuntur pro tcmpcramcnto , natura , & conftitutione 

 corporis , pro .Ttate , dma, anni tempore , regionc , & 

 firailibus. 



I V. De'siirittbus hxc fttm tenenda Medko. SpirU<j«rA 



' / .; conjidora- 



I. SpiritM ejl corjtu mixtum, ex vaprtgenitum,ai conferua- mciJica. 



tionerrt 



