Medicin:^ Sed.I. Cap. IV. 547 



& 



eoncitatio , a facultate irafcibili. Ji.Sacultiu nnimnlis efl vU 

 nmmi repdens Ui ctrebro , caiM funSilmes cernuniur Infenfa (jy 

 metu. Eftitaqiie partiin fcnfitiua,partiin motiua. F.iciiltM fen- 

 fittuit cernitur in qu-.nque (cndbus cxtcrionbus , vifu ncmpe, 

 auditu, olfadu, gullu, & taiVu ; & tribus intcrioribus,vti funt 

 fcnfus cnmmanis,p!ianta(ia,v>: mcmovia. Fncntt.is motiux cer- 

 nitur in motj locali , itemque in rcfpir.uione. Dc his vide fu- 

 pra in Phyiicis. 



I X. yl^ioncs ,malog£fmtfuiifactdtatibu.s. 



Nam facultas cflpropcer a£tionem,fiue funclionem.Itaquc 

 aftionum doiftrina lucem acciplt ex dodiina facultatum. Sic 

 v.g facultatis naturalis fcu vegetantis a£tio cll vcgetatio; vi- 

 ulis,procreacio Spirituum vitalium, cfFertio pulfus, & conci- 

 tatio alfccluumi animalis,fenfatio 5: motuslocalis. Atque ha:c 

 cfl Phyfiologia mejica : quam elcganter defcriptam vide apud 

 Heurnium , Riolanum, &: Ducanum, cuius veftigia nos fccuti 

 fumus. 



C A P V T IV. 



Dutetica gencralls delincatur. 



Pr.«cept a. 



Idinuis media naturalia, qiiibus fanitas procu- 

 ratur : fcquuntuc non-naturalia,qusE vulgo di- 

 cunturfexresnon-naturales, & funt hoc ordine. i. 

 acr. i. cibus & potus. 5. motus & quies. ^.cxcrcia 

 & rctcntajfeu redundantia & inanitio. y.rqmnus & 

 vigilia. 6. pathemata iiue peiturbationes animi. 



Horum doftrina dicitur Dia;tetica; qu.c piiEicri- 

 bit rationcm diitae^ellque gcneialis vel rpccialis:& 

 Vtraquc pra^fctibit dijetam regularem vel irregula- 

 rem. Nos hoc loco ttademus Diiteticam genera- 

 lem. Nam fpccialis efl: pars Higieinx vel Thera- 

 peuticx: quia perfequitur di.-etam fanorum & argro- 

 lum. 



R E G V L .<£. 



I. Diatetica expUcat vl^m ratlonem in vfn fex re- 

 rwn non-niitHralittm : efcjue prxcipna Aiedicinx pars. 



Dia:tetica nomen habet a di^ta , id eft', vidus ratione, quje 

 cft legitimaadminiftratio, fiue legitimus vfus fex rerum non- 

 natoralium, giacia fanitacis conferuandjc, & amiffa; reftaaran- 

 dx. Sexillxres non-naturales funt , fine quibus vitam duccre 

 impoffibile eft , nimirum aer , cibus & potus , motus & quies, 

 excreta & retcnta, fumnus& vigilia,& aniini affeftiones, qux 

 ob id dicuntur res non-naturalcs , quia per fe nccfecundum, 

 nec prstcr naturam hmnani corporis funt, fed natura: vtiles 

 aut noxijB efficiuntur , pro racione benc malcue vtentium. 

 Nam illarum dextro vfu &adm niftratione fanitas confciua- 

 tur, morbiquc a nacurafaciliiisdcpelluntur,contraminusdex- 

 txo vfu fanitas corrumpicur , variique morhi excicancur & au- 

 gentur. Merico itaque dia^ta magnam habet laudcm apud Me- 

 dicos : vtpote antiquifllma,vtiliflima,& facillima,inter 6ranes 

 Medicinx partes. Quod quidempaucis itafit planum. Qux- 

 cunquc aJnibcntur a medico , fiue ad corpus humanum curan- 

 dum,fiue ad fanitatcmconferuandam,fub triplici genere com- 

 ptehenduntur,dixt.i,me4icamcncis,& chirurgia.Inter qux om- 

 nium vetuftilfiina eft dia;tajSftpote fandis Patriarchis frequcn- 

 tata. Eadem eft vtililfima:quia dixts ad vitam conferuandam, 

 & morbum probanduin fummaeft neceffitas , qua dcrevide 

 infra Biegr.xfhiam, ^ Pantheum hygiajiicum CUudij Deedati 

 farte 1. Sed & diafta eft omnium facillima : quippe qux non 

 requitit aliqucm apparatum vel fumptum extraordinarium. 



I I. Di£tetica ejl geiieralis , vel SpeciaUs»& vtraqtte 

 eji diateretica , vel prophylaUica. 



Tutela fanitar.iscontinetur dia^ta. Vittaed ratio falubrlter 

 vtendirebus ad vuain neceifariis. Eius partcs dua: funt, Dia- 

 teretica & Prophyla/tica. Diateretica eil di.cta; pars,qua fani- 

 tas finnatur,Eius partcs dua" funt,communis & fpccialis.Com- 

 munis eft, qu,^ omnium famtatis eft fpecierum : Specialis eft, 

 qui corpori fecundum teinpctamenta varianti particularia 

 fanitatis obferuand=c prafccpta prifcribit. ProphyUciici eft cr- 

 rorum disetas correftrix: eaque itidem generalis , vcl fpecialis. 

 Nos hoc loco meditamur Diiceticam diatereticam & pro- 



phytafticamgcncralcm. Dc fpcciali vidc infra in Hygicina& D;itet'ca 



Thciapcutica. *""• 



I I F. Ditctetica aeris habct h.is regitLu. 



I. Aeri^ r.iiic,nem frici.teris hah.rc oficrtet. Hunc fiquideni 

 continenter attrahinnis & mittimus adfpiritus gencrationcm, 

 « caloris n.atiui contemperationcm: prxrerca coucacUi luo 

 corpora noftra atficit. Mcrito it.iqucacr refcicur intcr fouen- 

 tia & ambicutia. Sic enim quid.im fubdiuidunc rcs nor-.iatu- 

 rales i quod finc fomenta aut gclla : & fomcnta, vcl fumcnda 

 tantuin, vc cibi:s & potus:vcl liimcnja & foris ambientia,vt acr: 

 gclla funtmotus & quies, & reliqua. i.CoNfiiier,tntiir nalere 

 li*bftanli,i ^ quMiiai. Snhftantia fua .xili debct cfTc purus, tc- 

 nuis , nitidus : qu.iliiaie', pro lanis corpoilbus aer tcinperatus 

 eft vcilillimus, pio.cgris autnatutis intL-mpcratis , acr adcon- 

 trariam quaiitatcm declinans,aut .1 natur.i talis,autartepia;pa- 

 ratus. Acr purus niti Jus tam lanis quam .xgris conuenit:.»c craf. 

 ius, impuruSjinquinatus, omnibus inimicus. }. &ual tns aeris 

 orftur ex liijpofiiione coi:h,0-fotilj:mum e.v motu foits : dcmdeex 

 f fitu ^ nMHid, regionis. Nam fol motu fuo quatuoranni tem- 

 pora , diein & noftem conftiniit. Virniim lemfui , & inprimis 

 mcjium , natura calidum luimi Jum cft : «/?<k , calija & (icca: 

 aniumntif , in.vqualis ; fed ad liccicacem & frigiditacem vcr- 

 gcns : hy ms, frigida humida. Eadem rario infartibttt dtei, f\c\\i 

 in tcmporibus anni : nam timfus matulinum rcfpondet veri, 

 trjtridies xftati, vesperiirtum lemfu^ autumno,»OA.- hycmi. Affi- 

 milanturetiam rjuatuor feftiwan/i, menjit liintris , quatuoranni 

 temporibus. Hxc omnia tempora qualitatcs fuas aliquo mo- 

 do mutant pro n^twd ^fojiiu reftonis. Frigidiores enim funt, 

 quar fub zona trigida funt, & ad zonam trigidamdcclinantica- 

 lid.r,qu.Emagis ad zonam calidam i tempcrat.-c , in medio funt. 

 DeinJe montes (y loca montofa frigida ^\iiz:i funt, vallrs, calids 

 & humid.Ti ^^;??;;.';'fi, tcmperatxi m!tritimdrcgiones,c.\Vid[oves, 

 mediietr>ine&,f:i^'\Soxes. Slmiliccr & toca^qusiil fet>tintrionem 

 lpeilxnt;\lic perflantur ventis fcptentrionalibus,frigida funtij«<c • 

 ad mrriU em, calidiora &c. 4. Aer nonfolitm eft confulerandns 

 vniusr,alitcr, ratione qua^ir.mium anni.zonn, climatis, (yc. fed 

 etiam raticne dotr,iis, c H!tati6,;late/i, rj -veflimentortim. Ea fi- 

 quidem omnia debcntclfe munda& nacui2egrata..<4c»^fs,«i«/- 

 taies, (^ tla:e& faluberrini.T func oricnci occidenciquc loli pa- 

 tences , & refta: atque inter fe .-cqux^cx vrbis partibus cditiffi- 

 ma: lunt om.iiumfaluberrimx. ry?<»wf"M itaconficiantur & 

 induantur , vt acrem benignum admittant, vchcmentcm ex- ; 



cludant. 5. Medicum decet aertm accommodatumfrs.fcrihere, 

 t^ liitia, in fub'lan'id ^ quaiitite corrigere. Corrigitur aeris 

 corruptio & linquinatio pcrflatione ventorum, & mutatione 

 loci': vcncnata qualiras, vt in peftc, vaj?ore aceti, aut fumo cx 

 baccis iunipcri,mirrha; &c. frigiditasfoco, & iimilibus calefa- 

 cientibus : caliditas, refrigerantibus,vchiu adnimiam caiidita- 

 tem a;ftiuam conteniperandam,a:gri domos frig. Jiores eligant, 

 quales funt fubtcrranc.-c , aut ad tetram verfus feptcntrioncm 

 ^ix & perflatx cxtra radios folis,& p.-iuimcntaalfiJuo confpcr- 

 ganc aceto cum aqua rofarum, aut ftcrnanc foliis falicis , vicis, 

 rolaruni,&c. Prxcipit halei,tti comm.^ m 6.Efid. calidos loco 

 frigido dormire,vt frigidum aerem infpirent , fcdcontcdlos 

 ftragulis calefacientibus , vt calor ab interioribus ad cutim rc- 

 uellatur.In aere calido concIufo,vcl in vaporariis dormire,nec 

 fanis,nec xgrisfatis expedit. 6. Aertnbtu moais « nobii h/turi- 

 tur. Primo perafperam arteriam, ad pulmones & corifccundo, 

 per palaci fotamina,ad narcs & ccrcbrumiccrci6,pcr ofcula cu- 

 tisin ambitucorporis. 



I V. Didtetica alimemorHm ingenere hxc ejl- 



I. Aiimentum omne fubflantii cotfons noftrijimile cjje iehet, 

 ant aftutti,vtfimilem fubft.imii jpecim e',ijuii, defuxi-,rc[arare 

 queat. Intellige alimentum folidum.idcft cibum.S: alimentum 

 liquidum,ideft,potuni. %. Omne aUmcntum , fue iihiit ,fiHe 

 fotui., eft Juflex. Aliud fimplicitcr tale , aliud mcdlcinale fcu 

 medicamentofum. 3. Aiimenla varte diuidiiniur. Et /n»?» 

 quidem funt calefaciencia, refrigerantla, liumeaanria, vel fxc- 

 cancia:*/Wi<V,aci;cniiantia,incraiRuitia,vclmcdia: nMMxxuertio, 

 nutrientia mulcum, pariim, mediocrircj- : quar "0, concoftionis 

 facilisvel difficilis: ^K;'»M,qux facile vel difficilc corrumpun- 

 tur: fexto,(\icc'\ boni vel praui^/t/K^wo.generantia humores pi- 

 tuitofos , niclancholicos, biliofos.crallbs, crudos : oiiauo , al- 

 uum fubduccntia vel fiftcn tia : non^ . flatus gigncntia, vcl diffi- 

 pantia : decimo , qux difliculter tatdcque, ve! facilc .atquc cito 

 diftribuuntur. Vide Dumamimlt' . ^. artis medii^ af.io. 4. 

 Tetreftria vcluiriim generi comjararam.-Jgis alunr,^ c.iro ani.^ 

 tnalium ugefcent um, magis lemfer quim fenio cenfeBorf.m cc 

 qinbonihahiius, oheftordqiiefuntjmagi^iquamgr.ialiora ^ ma. 

 i'ilcnta,dur& nermfnqiie larnis. ^.Ex ffcihin flurimiim aluiit te- 

 Jlacea (f cruftacea;vx. cancri,aftaci. 6.AUmfntum rs fondcat fn- 

 mentis vir'hus,Cr temfer.imento ccnfeniijt. Si pcrfe vires fupe- 

 rat,f.imendum parciiis: /i fupparfic, m.-i!orcquantitate, quan- 

 tum ad indigcntiamcxplendamfat crit. ■;. AlimentiimnuTi- 

 quam tefidum fumtndum. Ratio eft i quia corpus noftiuro iis 

 ■* ■* • ahtur, 



Di.^ttiica 

 aliirenia- 



rum. 



