548 Encyclcpa^dte Lib. XXVII. 



Pirtciic 

 CJbi. 



Dixtccica 



poius. 



aiitur.exquibus conlbr,id cft.calido.fngidoJiumidoA' ficco. 

 Ac tcpidum nequccalidura efl:,ncqut.'h-iG;idum:acproinde 

 p'2ter naturam. i. Snmntur fu*denie appetitii. 9. Vejpert pli^ 

 fH,wr„U<m. Nam ccmpus no^^turnum liabet coaionem vege- 

 tiorcm& diucuniiorem. Sed hoc prxceptum non conuenit o- 

 jnnibu; nacuris. Nam quibus tacilior ell dillnlnino , quam co- 

 diOjij p!us coenabunt: quibu5 vero difficilis dillribucio &faci- 

 lior'concocT:io, ij plusprandio indulgcbunt. lo.Temfora cibi 

 er p6ti:<i e.'.d. m funto. 1 1 . Cibus <jr }oiMi fuinantur pofl turba- 

 rkarm ccrporn ib exercStio. fei^atam. 11. Vbi itfjumptnm ejlali- 

 mtn'ti> jiiiiitn ^iiboranciumnonejl.fed panDi i^uiefcendum. Sicut 

 cnim lalutareeft antecibos exercitlum: itaperniciofa res eft 

 poft cibum commotio. Labefadat namque tetentricem,& co- 

 dlioncm intcrrumpit. 



V. DUteiicit clborum hicc efl. 



T. Cibut polmn prncedcit, injuiditi fo!'dum,co>!Cflitifar;lif dif- 

 ficdem Ratioeft.quia Iiic ordo ptomouct concodlionem. 1. /- 

 n:t:um fi.1t a frilfnmnjtu ,fi qu» funt.item ah oleribtM: quibttf 

 adinngatur caro. ^. PnmiJJ^ clbo atter>iatim efibibendum. Ita 

 enim faciliiis cibus cum potii mifcetur ac digeritur. A.Cibi 

 emnes iina mema famend ,fint fitniUimi, ijucad eii-s fieri pct'fi, 

 ni'lyoqtie temper^mento confent:en>es. Diuerfi enim & hetero- 

 genei cibi quafi feditionem excitant. 5. Cibifintex beni ha- 

 bit:-. Carncs v.g.fint ex iuuenibus, & pullis. *. Omnium ciko- 

 rum bitfis & finiAamentum efi pan:!. .J. Fanis eflo fermcsfatit!, 

 fialp adlperfu:; non r7iHcoft<t,atit riimihm ficcsa. %, Cibus efio du- 

 flus fere ad pot.m.; pmis,ditplus,(3' fefrpuiahcrad oua.triplns ad 

 carnes,qu:i.irupliis ad pfces,adipem.^ jrucfiis htoiud^ores. Hxc 

 proportio panis ad cibum piitatur maxime fecunduin naturam: 

 vtpote cx qua tempcratifnmum exiftit alimentum, quod nec 

 humiditatc aut ficcitate, ncque caliditate aut frigiditatecxcc- 

 dit. 9. €luihus ventriculus capacicr ^iis alimentt rr.clcs melior, 

 qiip.m farjiltni , tfy conira : Pioporrio ncmpe cibi totius fccun- 

 dum ventriculi conftitucionem eftxftimanda. Qiiibus enim 

 ftomachus maior , iis quidem copia cibi maior , at minus nu- 

 tricns conucnit. Nam li parum c:mcdcrent , non conftrin- 

 £;cretur ventriculus fuper cibum , fed remancrct fpacium va- 

 cuum, quod deindc flacibus rcpletetur, coftioncinque inhin- 

 !;erct. Iccjrco qui ita funt conftituti, melius habent, fi pkuinio 

 cibo minjis tamen nutrienti, leficiantur. Kfam fi be.ie nutriat, 

 ad plethoram difponit. Quibus vero ftomachus non itacapax 

 eft, iis cibi qutdcm copia minor prodeft, fed qua; multum nu- 

 triat,ne ex niniore cibi quantitate ventriculus diftendatur, 

 & debilis reddatur , corporique ex minusnutrience debitum 

 alimentu.n dencgecur. Er horeft, quod voiuic Hippocmtes lib. 

 de nHmentis, text. 84. Facultas, »»^/i.'r , alimenti melior quam 

 inoles , & moles alimenti niellor quam facultas. 10. Materia 

 ciborum fumrtur ex f.trpbus (y amm : libus . de quorum facul- 

 tatibus & prarparationibus vidc .,4f»o/(fowfrcitaot de efculn- 

 fis (fy potuUntis , Pantheitm hjgiaJlicumClaudij Dcodati , (y 

 altos. ., 



V L Dktetica potus hxc tj}, 



T .Exhibetur potus 'rbus decausii: puta,pro fiti naturali; pro 

 diftriburione & concodione ciborum in ventriculospro fiti 

 non natur.ali autmorbosa. i.Poiit^ pro fit' naturnli drbet ejfe 

 mtdti fy cttijfim- aitrimenii : quale eft vinum & cereuifia bene 

 co6la. Quod fi vires debiles fint , oportet parum (a;pcquc bi- 

 bere. ;. Potus pro defcenfii ©> co»,mi.\-tione , aut tiixat one ci. 

 ioruin tn vsniriculo , commodijfme cxhibettir, dum eibus afiiimi- 

 tur ,proquintit^te liborum Itaque qw coftofum cibum ajjumit, 

 copiofo etiam eget potu, fcd ncn confcrtim, aut fimul quam 

 plurimum,nifi virtus valida fuerit. nam qui rabufii non ftmt, & 

 parum per ambitum cotporis diftipant , largum potumvitare 

 debent, nc vis venrriculi lxdatur,& flucfuationes oriantur. in 

 cahdii biUofisn.iturls , aucdum alimenta leuiaafTumuntur, qua; 

 in calore !'acile diffipantuii aut corrumpuntut , potus lit vinum 

 tcnuifrunum, cereuifiatenuis, & fimilia,qu.T fua qualicacc calo- 

 remconcemperant;conrra infi-i£iJtsnaii(ris, auc dumfumuncur 

 a!imenca,qua; difficulccr fuperancur,pocus fi vinuni,auc cercui- 

 fia potentior, qux calorem natiuum cxcitat. P«tWj ccreuifia 

 aut vinum tcnuius; fenibus , mcracius conuenit. H;''TOi'pIus 

 eclerc expedit,minus, ftu meracius, bibcre. At ucr» paululum 

 Cibo dcmcndum, adiiciendum potioni, feddilutiiisbfticndum, 

 potillimum X'ftate. Vcrum^o// concociionem eibcrum inventri- 

 cido vt .ilimentum ad lecur pcr venas defcratur, «%«ipotii 

 millo indigcnt, quia amplos mcatu.s habcnt, & fatis validam 

 vim exp.ultriccm vcntiiculi,& attraftriccmvcnofi rcncris, aut 

 ahnK-iitumUu naturifatisliquidum:«/,7,quia contnnomodo 

 fe h.rbcnt potu a!:quo indi^cnt , qualis tcnuium partium cfle 

 debcf, yt lccum facihus alimentadcueliat ; cxhibetur talk po- 

 tus potiirmuim po/t integram concoftioncm in vcntriculo, 

 vb, rir.^us nuilam quahtacein ciborum rcf. runt , ad minimum 

 poll: quatuor aut quinquc horas a cibo : quo tcmpore , fi fiti 

 nolcilcntur, & gtauuatem circa venuiculum fcnfcriut, bibete 



commodifnme poterunc : dum vero elixacur cibus in ventricu- 

 lo,auc .ibftincre,aut parum aflumere potus confucti, ne cibi in 

 vcntriculo fluftuent, & eosminimeamplcfti queat. A.Potus 

 pro fiti non nituriili , vel morhosa, varte adminifiratur, pio \ a- 

 rietatt caufarum. Nam fi fitis oriatur GX aridirate ventriculi, 

 potus fic conlucco tenuior , magifque humtftans, vt vinum 

 dilutum aquahordei , Scc. paulatim fipiiifque bibant: fi a to- 

 tius corporis calore, potus fit poteftate higidus, firaulque te- 

 nuium partium , vt pcr totum corpus celeriterpcrmearequcat 

 &c. 5./» corponbtis fanis potus actu fi-ipdior pr&feren^iti cfi: 

 quiamclius fitim reftinguit , appetitum excitat , vifcerarobo- 

 rat, calorem natiuum auget. e.P.^ttts /» ex aquafit,i!la efiofu- 

 rii,li>npida, omnii fapcris expcrs, teniiis,aut leuis. Pluuialis opti- 

 nia eft , qu.i: in fine.rftatis , aut principio autumni dcfcendit. 

 Fontana optima, cuius fons .id folemorientem crumpit , cur- 

 vicque fupcr arcnas &terrampuram j.Cereuifiafiat e.x fiu- 

 tnento bene maturo ^' furo::^neqHe fiucceniooftime elixetur. 

 S. Vinitm e,1o defuaium fy tmuc. Si tartaro acri redundat,coi:- 

 rigatur aflumptis aliquot granis maftichis. Id enim Hermes 

 Trifmcgirtus obferu.abat, ne viimm tartareis farcibus corpus 

 cornimperet. y. S( aluu^ dura extitcrit , paufo liberalius bi- 

 bendiiro. 



f^ 1 1. Diaetica motus & quietk hizc cfl. 



I. Vommem finums^ &grttmin motu ^ quiett modum fer- 

 uare dccet^. i. Sub motu continentur varix exercitatitnes. Eas 

 primo funtleuiorcs, vc dcambulatio, veftio &c. vel validiores, 

 vt ill:c,quxanhclitummutant, &i tandcm crebram refpiratio- 

 nem iriducunt. Deinde excrcitationes funt vel fimplicitcrta- 

 lcs, vt curfus,faltus &.c. vel cxercitationes & opcra fiue labores 

 fimul , vt vcnatio , folTio &c. Tertio, exercitationes alis fiunc 

 cum roborc, fiue contcntione & nixu.alixfine robore : item a- 

 lia; celf ritcr, alia; Icnte. Exercitatio cum roborc,fine ccleritate, 

 valida dicitur , vc fi quis magno onerc fublaco in eodem loco 

 confiftac,vcI paululum procedac: at exercitatio robuftacuin 

 celeritate , vehemens vocarur , vt graui armatura pugnare, re- 

 niigarc, ac in fumma omnis valida cxercicacio,fi accedac cele- 

 ricas mociis. Excrcicationes , qua; celeriter fiunt finc robore, 

 funt curfus , paru.i: piL-B lufus &:c. 6J«'wro cxercitationes ali« 

 cum intermilfionc fiunt,alix continue.Sf.)c/oalixtotumcorpus 

 a;qualiter excrcent,vt parua; pila; lulus : alix potiflimum certas 

 corporis partes, vt faltus & curfus crura& lumbos ; remigatio, 

 brachia & manus ; rcfpiratiomagna&vociferatio , peftus & 

 pulmones. Ocidno, excrcitationcs qux-dam antecedunc, vtfii- 

 iflio pr.-ppaiacoria: quxdam fequuncur , vc friftio recuracoria, 

 Grxcjs iijj.^igyarHa dicta : aliquando etiambalnea. Dc his, &C 

 fimilibus exercitationimi generibus vide intra in Gymnaflica. 

 3. FriBionis dijf.rtntii,prii..iius.fumuntura qualitate ^ quan- 

 litate. Ratlone qualitatis fricVioeftdura,mollis,vcl media: ra- 

 tione quantitatis, multa, pauca.vel mcdioctis :exhisfimplici- 

 bus nouemconiugationes oriuntur. Dura autem fricfio cor- 

 pus indurat , cogit, denfit ; mollis contra emoUit, laxat,foluit: 

 media mcdiam ratlonem obtinet : at multacarnem minuit,dif- 

 foluit , & gracilitacem inducic ; pauca,eadcm quancicace relin- 

 quic; mediocris carnem auget : qtiarc dura mcdiocris carnem 

 duram augct , inollis mediocris carnem mollem auget , mulca 

 dura carnem minuit & indurat. Ex his tacileerit .xftiinare, 

 qualis t'ii(fbio vnicuique corpori conueniat. nam fi quis fanus 

 mediocri corporis habitu fit prxditus , ci nec qualitate dura 

 aut moUis, ncc quantitatemulta aut mediocris conuenic , fed 

 pauca & qualicace mcdiocris : ac fi corpus moIIe,& fupra mo- 

 dum rcfolutum fit, duriter fricare oportet,fi corpus durumfic- 

 cumue, mollitcr : fin gracile, fine qualitatis alteratione decet 

 reficere,& augere adnibita mediocri fri(ftione in quantitace 

 & qualitate Si.c.^.Infiitn.itur friBio potijfimiim mane,<oJl co>n- 

 »iunium juperfiititaium excretioHtm:a'iquando vejferi ante cibos. 

 ^.Frictio praparatoria adhibetw ante ext:rcitat:on;m:c\^\2. nem- 

 pe validos motus non oportec aggredi ex improuifo. 6. FriStii) 

 fiat fuccejfiue. Icaquc fricccur coipus linccoprimiira blandiiis, 

 deinde fenfim, paulo forciiis, donecincalcfcac,& corpus rubo- 

 rc fufFundacur. 7. Seruit exercitatio ad excrenunterum inanilie- 

 nem,^ ivi^icui.fiue bonum cortors habitum comparandumfHxn 

 in exercitandocorporc tria perficiuntur: videl.augmcntum ca- 

 loris infiti, fpirituum motus concitatior, & membrorum duri- 

 ties fiue robur ex mutuo attritu. Hinc c-cceia fequuntur : ali- 

 mcntorum melior attraftio, coiicoiibio, & nutritio,excremen- 

 toium cxpulfio , a.rt:ionum oraniuin robur , & firailia. Nam 

 otium calorcm n.rtiuum obtundit , vires corporis eneruat, ex- 

 ctementorura copiam gignir. 8. Otrmismotus -vehemouior len.' 

 te fufcipiatur ; tum inuaufcat; alui ^y veficiexcrementis prihs 

 depcfitis,mane vcntre itiinio,capite retrorfum btnepexo, i.Fxer- 

 citatio c rporis vniuerfalis ita infliiidtur. Corpus lcnitcr frice- 

 tur, oleoque dulci inungatur, & ambulatiuncula prxparctur. 

 Vocis contcntiocti.am hiclocumhabere potcft. ic. Particu- 

 l.iris exercitatio corpcrs ita injlituarur. Oculi falubritcr exer- 

 centur, fpccfando piata, flumina.gcmmas, montes, fyluas,in- 

 ccrdiu , fidera aoG.u: j u.mo , cancu & fcrcacu ; J^ina O" renes, 



dcambu 



mf 



