Medicin^ Sed. I. Cap. VI. 55 5 



:J|- 



«ne-' 



ex 



fub- 



V 1 1- ^Haru facnltates ttgmt occKlta ratlone, vel 

 pcr Mottifn locatem,vel per tranfmutittioncm 

 Jiiie alterationem Miqunm. 



Qnarta: medicamentoium facultates non piomanant a 

 icmpcramcnto, vt primxincque a materia pcifiisi primis qua- 

 litatibus, vt fccunda; & tcitia; : fcd immediatc a tot.-' fubllantia 

 & foraia fubftantiali. Agunt hx non cuidenti modo, vt fupc- 

 piorcs,' fcd occulta ratione, exttinfccus vcl intrinfccus , in 

 bonum aut in raaium , vel per motum aliqucm localcm , vel 

 per tranfmut.uionera. Permotum localem triplicitcr: •vclitii- 

 ncndo reprimendoque ea qua; pra;ter naturaiii niouentur, vt 

 attites brachio «alligatus conceptum rctinct , fimus porcinus 

 fanguinem fiftit : ■ufi/expellendo.vt lapis bezoar vcncnum cx- 

 peltit: ■Wfiattrahendo, vcfcorpius, vipcra, mus fuis propriis 

 vencnis fuccurrunt. Ter tranfmatationem, (mn zhcLinoncm, 

 agunt,qu.v ccrtas humani corporis partesrefpiciunt , eafque 

 totius fublbntia; limilitudine vel iuuant , vcl K\-dunj.Ita faluia 

 capiti,pulmo vulpis pulmonibus , fmaragdus & os dc corde 

 cerui cordi , &c. conferunt. Proinde fub hoc genere comprc- 

 iiendunturomniacephalica, cardiaca,fiomachica,&:c. itcmqua: 

 ccrtis morbis conueniunr,vt pceonia,vifcus quercinus,cranium 

 hominiscpilepfif, ftercus canis, anginxicinis Ieporis,caIcuIo-, 

 cercbrui» Icporis, tremori. Verum totius fubllantia; contra- 

 rietate, (iue ««7i7reS«'«,cantharides,velicam,Iepus marinuspul- 

 mones cxulcerat , argcntum viuum dentibus & ncruis cft in- 

 tcnlum. 



VIII. Gradui eorumcjue manjiones omnibrn qttidem 



medicamentortim facultatibm competunt , pra- 



cipue tamen fecundis & tertiis. 



Nam omnium calidorum , frigidorum , huiivdovum , & flc- 

 corum,non ell vnavis,aut .xque vaiida facultas,fedaliamagis, 

 aliaminus non alterant. Pioinde cxrcceflu atempcrato, ^«ii- 

 tior gradiu , fme ordines, fmgulos, medicamentorum faculta- 

 tibus medici alTignarunt^prout illi paulo ante fuerunt definiti. 

 Vcriimcilm in fmgulis gradibus intenlla & remilfio llt,& fitis 

 magna latitudo: cum omnia primo aut fecundo, Scc. gradu ca- 

 lida aut fiigida, non a;que nos calefaciant aut rcfrigercnt:igi- 

 tur medicieamlatitudinem in tres m*nfior>es, fmc partes, diui- 

 ferunt: fcil. in principium,medium , & finem. Nam qux in cu- 

 iufque gradus principio funt,rcmi(fius ; qua; in medio, vehe- 

 mcntiuS,qua: in fine^vehementiffime agunt. Et hiquidemgra- 

 dus , eorumque manfiones , confiderantur quldcm in cxteris 

 quoque medicamentorum facultatibus:verumeuidenti{lirac in 

 prirais deprehenduntur , qux funt caufa fecundaruni & tertia- 

 rum : licet in calidis & frigidis magis accuracc,quam in ficds, 

 & in his omnibus magis,quam in humidis. 



I X. Modui fubflanti& medicamenti triplex efl. 



Nam medicamenta alia dicuntur tenuis efleniia: , aut fub- 

 ftantia;,aliacrafl"oe,aIiamediQcris. Tenuii /»<ty2<»nri.e funt,qux 

 cclcritcr in partes tcnufs foluunt , fiuc prompte facileque in 

 corpus noftrum & humorcs fefe inferunt & infinuant. CraJJi 

 vcro contra, qua: fubftantiam corporis aut humorum non pe- 

 netrant, fed ha:rcnc & fubfiftunt. Mediocris, qux medio modo 

 fc habcnt. 



I X. Certijfimm modm indagandi d^ explorandi vircs 



medicamentorum eji ,t^ui fmnitur e.v faporibtu-.idi^ue 



per ratiocinationem , vel experientiam. 



Cogmtio cLe tnedieamentorriem viribtu ,permtiecinalic>tfm, 

 oritur cx primarumqualitatum manifeftis cfFeiftibus , vti funt 

 congclacio , condenfatio, refolutiOjCmoIlitio, combuftibile &: 

 incombuftibilc , durabile & indurabile, color, odor, fonus, fa- 

 por,duritics,molIicics,&c. His Auerrocs addit confidcrationem 

 Joci , regionis , tcmporis, & naturalium operationum. Ex his 

 omnibus ifumitutaliqua coniecluradc tcmperamcnco mcdica- 

 menti : & cx plerifque inccrta & dubia.prjterquam cx fapore. 

 Sapor cn\m eft qualitas ottaexficco terreo , dilutoaqueo hu- 

 more, actionc caloris in mixto, detcrminante torma fubftan- 

 tiali. Proindc diftinguuntur fapores pro varia mixtioiie humi- 

 di cumficco.per diuerfam aftionemcaloris. Vnde alij calidi,vc ' 

 acris, amarus, falfus: alijfrigidijVt acidus,acerbus,auftcrus:alij 

 temperaci, vcpinguis, infipidus,dulcis. Deinde ex tribus , um 

 calidis quam frigidls & temperatis,prior femper tenuioris iub- 

 ftantix eft : fecundus, eius refpeftu,tenuioris',tercius,vtriufque 

 comparatione,tancummediocris:itaacris lapor tenuis fubftan- 

 ti3:,eft,amarus terrenas & crafTxXalfus mediocris.Itaque tutilfi- 

 mum eft, vt medicus vires medicamentorum ex faporibus in- 

 daget: verum ita, vt antc omnia naturalcm faporem cuiufque 

 medicamcnti ab afcititio diftinguat,itemque fim.plicem a com- 

 pofito. Cogniti» dg medfcamentorum viribin , per experienliam 

 oritar ex manifeftis medicamentorum effc<3»bus. In cffedu 

 Tem, III. 



PrjtparatJi 

 mcfJica- 



autcm producendo tria confidcrantur. t.Efliciens, i.e. niedic'' 

 mentuin,quod cxplorirc dtfbcmus. i.SubieHum lorpm, fiuc pa' 

 licns.in quo cxplorainus. i..\loJns ct mpufijt^e ngendi. Q{\od ix.' 

 tinct ad mcdicamcncum,quod explorare debemus, ilhulomu' 

 qualitate alicna, fcu afcititia,aut accidcntaria,libcrum tflc dc- 

 bct,&luiitantum facultarc .agcrc.SubicClura corpus cft hunia- 

 num,vel alicuius bcftix'. Nam quam vim in hominc,caiideni in 

 alio animali nonncccfl"ariofortitur , licct in bcftiis intcrduin 

 &>:primcntum fiat. Ec corpus humanum, aquo prxcipuum iu- 

 dicanda; facultatis cxpcrimcntum fumitur,cft fanum vcl a:- 

 grum: & fanum.aliud tempcramcntum , aliud intempcratum: 

 .Ygrum,aliud fimplici,aliud compofita tcmpcrie laborat. Tan- 

 dcmin cxploraniis virlbus mcdicamcncorum obfcruandus cft 

 modus tempufque ai^cndi. Non cnim omnia vno codcmquc 

 modo fempcr agunt , fcd nonnulla alitcr initio, quando appli- 

 cantur, dcindc alitcr, pollquam applicata func : nonnulla vcro 

 indc aprincipio ad finem vno codcmqiic modo fcmpci- a<»unt, 

 id cft, calefaciunt, rcfrigcrant, &c. 



X. Prttparatio medicamenti duo reejulrit. 



Et frimo quidcm oportct diftingucre intcr niedicamcnta 

 fimplicia &compolitaNam pr.cparatio ilmplicium aliacfttan- 

 tuni line mixtionc , alia in mixtione , feu propter mixtionem. 

 Vtraquc prxfupponic omnium fimplicium , qux pr.T;paranda 

 func, cxa£i:amcognitionem,itcm elFcduum, omniumquc opc- 

 rationum naturalium. Vcrtim pr.x-tcr h.rc pr.xparacio compo- 

 fitorum exigit , vt non lohimpropottioncm omnium faculta- 

 tura & eff"eftuum cognofcamus, fcd ctiam, il ficri qKcat,omncs 

 mixiurarum raciones;quld,quantum,& quale oriatur,fi hoc cum 

 illo coniungaturjiiemquc fernicntationum vircs. Deinde moii 

 pr.rparationum funt varij : ex quibus alij funt communcs & 

 vfitati,alij chyraici. lHi ccrto numcro dcfiniti nonfunc, veriiin 

 praxipui cxiltimancur intufio fiuc maccratio, clixario, affatio, 

 vftio, calcinacio, liquatio,diflolutio,triturafiue puluerifatio,& 

 leuigatio. Adduntur his exprcflio, percolatio,defpumatio, pu- 

 trefaiftio, extractio, humc£tatio,cxficcatio,fe£lio &c. Chymicc 

 prxparationes magis eflicaces funt, magifque laboriofx & in- 

 geniofx, vt fiuit verba Duncani lib.^. de therapeutica c.\ r. 

 E)e huiufmodi prxparationibus vide infra Pharmacopoe- 

 ticam. 



X I. Dofis yf?ue etuantitas , cuiufque medicamenti , in ^^*"' '""" 

 / ^ ]• ■ jL. n- • dicaitientov 



humano corpore medin &tatu cr conjtttutionts , j„„,_ 



ex facultatis- ipftus ordine fltie vehe- 



mentia dcprehenditur- 



Qua? cnim pari ordine funt , eadcmque vehementia agiint, 

 pari menfuri , fiue dofi , ftatuuntur : qux difpari modo agunt, 

 difpari dofi. Verum in akeiantibus pocifllmum , pro magni- 

 tudinc fitiique partis affcftx, dofis augenda minuendaqueerit. 

 Simplicia mcdicamenta , vbi pcr fc fatisfaciunt opcribus effi- 

 ciendis,nullum pcculiarc artificium requirunt.Vcrumquiaper 

 fc plerumque minusidonea funr, vt id prxflcnt,quod intentio 

 mcdicarcquirit , ars aliqua ^«5t<^i(0TH(i)ixi neccflaria videtur; 

 qux Jvel in debita prxparacion'; , vcl in Icgitima limplicium 

 compofitione,veI in vtraque confiftat: vt ait Duncanus lib.^.dt 

 therapeutica e. %. Hanc arteminfra dclineatama nobis vidc. 

 De dofibus vide paulo poft Rulandum. 



XII. Medicamenta fimplicia fumnmur ex mine- 

 raisbi-u^ vegetabilibits, & animalibtts. 



Sub mineralibus continentur hoc loco non folum foflilia, Medlcam!- 



ta rimplicia 

 vnd« fu- 

 nian«uf-S 



fcd etiam aqux thcrmales, & omnia mixtainanimata,conten- 

 ta terra & aquis. Sub vtgetabilihus continentur omncs ftirpes, 

 fiue plant.-c, nimirum gcrbx, fuffruticcs, tniticcs,arborcs;eo- 

 riunque partes , vt funt radices, rami, Iigna,corticcs, ftipitcs, 

 furculi, folia, florcs,femina,fruclu>,f"ccijiquorcs,gummi,refi- 

 nx, olea &c. Sub animalibtu contineniur animalia tota,vt lum- 

 brici , cantarides , cancri , hirundincs &c. illorumque par- 

 tes & cxcrcmcnta, veluti pingucdines, adipcs , medullx, of- 

 fa humana , coagulum , cor, & ccrcbrum Icporis; earo & 

 lapidcs cancroruni , cornu & fanguis ccrui,tunicx ventri- 

 culorum galliiix , lac, oua , mcl , tcra , fcl, vrina, ftercus 

 c.n>rinuin"&c. Dc his apud lacokum Syluium eik wiimodx 

 tabella. 



Medicamcnta fumuntur ex 

 i.Plantrs,& haruin f Radice Surculis Cotticibus 

 pavtibus fimila- J Floribus Foliis Succis 



ribus , & diffi- ^ Scipitc Fruftibus Liquorlbus 

 inilaribus V Ramis Scminibus Refinis Gummis. 



^Vulpc Limacibus Oftreis 



z.Animali- ) Hirundinc Cicadis Buccinis 



Cantharidibus Purpuris ^ 



Canctis l.umbricis,T!nc.i. 



Aaa j . Orgamci», 



buscocis \ Motacilla 

 (.Galcrita 



