Medicina! Se61:. I. Cap.VI. 555 



ftruitur : ita in compofuis mGdicamentisbafiseftpars illaprx- 

 cipua,i]Uim cuccr v omiies rpcrtanc. i. Bafis alin e]} fimpltx. 

 alia comp-fn» : (\\ix Juo diuerlis modis dicuntur. Nam (Im- 

 plcx bafis cft: , cvaxvcl vmuTi vlum pr.Tftat , liccc cx pluribus 

 fimplicibus , ciufdem facultatis , conipofita fit, vt in elctluario 

 Diatrion-pipcreon : w/, qux vno /implici mcdicamench con- 

 ftit , vc aloe in hier ^ picca. Iti crt;o b.ins compolita ciic , vcl 

 C[\ix plurcs vfus pr.ertat , vel t]u.v ex pluiibus limplicibus elt 

 compolita. ;. A b.ifi plerumi^uc tota c-mpofiiio dcmminatur, 

 jy ex h.tfifiieult.iSyfacuiiatif,juegriii{u4^iicftit<3t;tntncdt- 

 tiwiftui tjlimatur. 4. Itt compvfitis medic.xmentif pnttr bnfin 

 fotijftmum corifiiierntnur , corrigenii.t , dirigenti.i , ^ conferuan- 

 tia. Qiiorum proportio mcdico in compofitione obfcruanda 

 cric Nam mcdici eft in compolicione medicamencorum 

 omncm inx-qualitaccm collcrc , & mcdicamcntum niorbo 

 partiquc afFe;l.r , aut fanitaci conferuand.r accommodare. 

 Itaquc fi vis bafeos ignaua, dcbilis , & tarda lit , aut in ma- 

 teria rainus eflicaci , extimulantibus & .icuentibus corngi/w. 

 , Sub acuentibus concinentur corroborancia , qua: virtutem 

 medicamenti tenuis fubftanci.i; in vnum cogunt , augenc , & 

 guali conccncLant. Appropriata vero parti aifcrt.-c , vel iu 

 lanitatc conlcruand.r , rcdditur balis dircctiuis , Ccn .liriiren- 

 tibtef:i.u.h quibus comprehenduntur non folum , qu.-E fami- 

 liaritate fubftantia: parti conueniunc , fedeciam qu:c via'; du- 

 ^iitquc aperiunt, liumores prxpavant: & concoquunt. Hxc 

 omnia, vt melius componantur & agant , alia nonnullarc- 

 <]uitunc , qu£ cordgentia & dirigentia affigunt bali , vcl qu.v 

 forraam idoncam toti compolito attribuunc. Et his ipfis mc- 

 dicaracnta conferiinnnir. ^.iiodm compcnendi conftnt ratiom i=p 

 txptrientid. 6.1n compofi' om duo np'imis attendc det funtipatz 

 bafis proportio fiuc ca fimplex, fiue compofita fueric : Sc c.rce- 

 foriim iugredicncium proporcio ad balin. Nam ex debic.i lim- 

 pliciuni proportione tota compofitionis racio dcpendct. 

 7- Dofisyfiue delerminita qtnntitas hafis , dtpendet ex iffius 

 facultfiHi veheme»tJii. Nam fi balis fit robufta , vt fcammo- 

 nium,auc opiuni , de ea niinorc.Ti quancicaccm iii compofi- 

 tione fumiraus : fi dcbilis, vc calHa , rofa , maiorcm ; fi me- 

 diocriijVt agaricus, lacca, mcdiara. Sej & dofis variacur 

 pro nacura X"gri , magnitudinc , fcnfu , ficu, & dignitate par- 

 cis affedx , ite'mquc aclionis celcritate aut tarditatc. 8. Com~ 

 fofitos iafis, pro coiiiponcntium raticne muttismodis-varittur. 

 $. Cemmifcentur medtcamenta fecunditm qualitatcs prinins, 

 fecundas , tertias , aut qtiartas. Secundum primas autcm , 

 quando in vno fimplici non datur gradus, quem cupimus, fed 

 vel remifllor , vel intenfior : vt (\ opus fit medicamcnto cali- 

 do in fecundo gradu , & nullum detur firaplex tale , fod vcl 

 calidum , vel frigidum gradu primo , & calidum in tcrtio 

 gradu, dubitatur non folum, ex quibus componi debeat ca- 

 lidum fecundo gradu , fed etiaradedofi fingulorum. N.mi de 

 proporcione ordinum , fiuc graduum ,■ in alcerancibus non 

 confenciunc medici. TucifTime aucem confticuuntur gradus 

 alterantium , cx etFeiTtribus feufui euidentibus , vc parccs (iue 

 gradus xquales confticuancur , & aqua oinnium partium di- 

 ftancia. Ica namque mcdicamencum temperamentum, xqualcs 

 paxtes caloris & frigoris , humiditatis & ficcitacis habcc. Ni- 

 mirum, fi fummus gradus fic quatuorpartium in tempCratis , 

 etunt dux partes calocis , totidcm fri^oris. Si duodccim , 

 fex caloris , totidem frigoris. In intemperatis vero tantum 

 viniis contrarij fempercorrumpi debet , quantum alterius gc- 

 neratur. PfoTnde calidum in primo gradu dicitur , quia vno 

 gradu viitcic tempcricum : iii fccundo, quia duobus : in tertio, 

 tribus : in quarto , quatuor. Vt igitar intelligatur in quoli- 

 tet gradu , quot partcs vttiufque conrtarij finc, nimirumca- 

 lidi auc frigidi: primo a tocagraduumlacicudine, fcilicetqua- 

 tuor, auferacur numcrus appellacionis propofiti gradus. Dcin- 

 de dimidium relitfi numeri add;««r numero dati gradiis , & 

 ptodcuntpartes qualitatis pr.^-dtjminancis :alcerum relidi di- 

 jtjidiimi , cricquancicas, parcis^lceriusconcrarij in mixto. Ica 

 calidum in primo gradu parpi-s ly caloris z\ frigoris habct. 

 Calidum in fccundo gradu tres partcs caloris, vnam frigoris. 

 Calidum in tcrtio gradu , partes caloris i\. frigoris f. Ca!i- 

 dum in quarto gradu , omnes quacuor parccs caloris , nullam 

 fcigoris. Qux eft ratio in gradibus , cadem cciam in fiiigu- 

 lorum graduum manfionibus. Ica calidum in prima manlio- 

 ne primi gradus habec parces ij. caloris, frlgoris li. in fe- 

 eunda manfione fecundi gradus parces caloris 17. frigoris 1 \, 

 &c. Nam vc in compoficormn , ica in fimpliciiim parcibus in- 

 tenfum intcndit remiflum , & rcmifium remiccic intenlum ad 

 medium vtriulque. Proindc gradus in femifles, manlioncs 

 in fexcantes gtaduum diuiduntur. Ex hac ratione non erit 

 difficile determinare proportioncm fimplicium in conipofi- 

 tis,^ qualitatem, qualitatifque giadum. 10. Componimtttr 

 flura (imflicia vel etufdern facuhatis, v,l contrari&; item vet 

 eiufdem gradus , ■vel diuerfi. Quando plura vnius & eiufdem 

 facultatis & gridus componuntur , nccefTe cft & compoficum 

 ciufdem tam facultatis quam gradus efle. Verum vbi compo- 

 nuntur plura eiufdem facultatis, f(;d gradiis diuerfi ; vt pipcr 

 caliduin in tertio gradu, & fpica calida iji primo gradu, remif- 



fum rcmittit intenfum, & intcnfum intcndit remiflrim ad rac- 

 dium vtriiifquc, oriturque compofituni in tccundo gradu cali- 

 dum. Q^iando vcro plura mifcencur concrari.r qualitacis , (Id 

 giadus ciufdcm, vt rofa & fpica, oritur tc)npcracuin. Sin gra- 

 du.s diueifi , vt tofa &. piper , compoficum fcdiicitur ad mediuu» 

 vtritilquc, fcilicct ad calidura in primo gradu. ^udcm cft la 

 tio in manlionlbus. Nam calidum in prim.i raanlione prinii 

 giadus, rcducit frigidum in tcrtiamanfione terti| gr.tdus , ad 

 liigidum in prim.i raanfionc fccundi , ad cilidum in tcrtia 

 manlione primi : idcm reducit .ad primum gradura pcrfc- 

 i^um Venira in Iiis quantitas omniumcomponcntium.vqu;;- 

 lis eflc debet ; i\ in.vqualis , pro fuo augmcnto, & dccrcmcmo 

 cuiufquc , qualicas eiufdcm in compolito augctur & rauuiitur. 

 1 1 . Mcdxi ejl tion folitm viri s medicitmrnlirum, viriumaue t;ra^ 

 iit(t digmfcerc,fed eixni vires niodoftj; ftrme> tationis .'N.mt qu;f 

 liacTcnus diximus , ca locum liabcnt in compofitis ance tcr- 

 mcncationcm,qu.iuidiu vircs fimplicium inccgrrc adhuc func. 

 Poft fctmcntationcm aucem noua & occulca vis emecic. 

 Oricur ai,item leriTnncallo ex mucua limi'licium alcer.icione, 

 ab ignc , vapore, acie, putrcfadionc, & fimilibus. 1 1 . §lu£ rfi 

 ratio in . i^ mis q:t.tlitjitihtti , cid.m ■jUOijitc in fecundis rertiif- 

 quc. VcrUm cum fcciindx, cercixque viribus primarum dun- 

 taxat aganci neccffe elt conccmper.acis fimplicium primisqua- 

 litacibu; , in compofitis fccundas, &ccrtias vnafimilique ra- 

 tionc altcrari. Proinde to;a, compolitionis ratio mcdicamen- 

 torum tccundum qualitates fccundas,tertiafque,pendct .i coin- 

 poficionc &: affcLtibus primarum. i ?. Purgantia mifcentur 

 variis modi : primiim fimilia fimilibus, nimirum lcnientia 

 Icnicncibus, mcdiocria mediocribus, vehemenria vchcmen- 

 cibus: deinde ditfimilia diflimilibus.vt leniencia medlocrlbus, 

 auc vehrmencibus , nicdiocria vchcmentibus. Qiiando fimilia 

 flmilibus mifccntur,&: alccrum akerius aclioncm promouec, 

 tocius compofiti quantitas nunquam cxcedat iuftam corum 

 itofin. tantum enim dccuiufquc dofi detrahendum eft ,quan- 

 tum reliquorum quanticicc liipplecur. Venim racionemlu- 

 berc oportct taculcacis , qu.c nobis raaximc nccciraria elf : ve- 

 luti , fx maxime neccflacia fit taculcas bilein purgans, & mif- 

 ceatur rhabarbarum cum agarico, compofici quantitas non 

 exccd.u duas dtachmas , qu.c vtriufquc dofis eft : vcrum 

 maior pars in compofito fic rhabarbari; minoragarici. Quan- 

 do componunturpurgantia, quorumvnum altcrius aft^onem 

 impcdit, vt caflla cum hieri , femper augendaeritcompofi- 

 ti dofis. Qiiando lenicntia mcdlocribus , aut validis mifcen- 

 tur, vtriufque ea dofis fic,qu.e tcp.iratim. Vbi valida rae- 

 diocribue, vc vires mediocrium acuanc , mediocrium dofis fit 

 vficaca , vchementium minor : fin pari racione purgare de- 

 beanc , au':;eacur mediocrium quantitas fupra partis debitx 

 proportioncm. Verum in his omnibus cautio adhibenda 

 cfl , vt perpcndamus, qux inanifcfta, qu.x occult.i viagant. 

 Nam tutius cft multo pUua inifcere , qua- manifcfta , quam 

 qu.e occulca quabcate agunc. 14. Cum in omni compofitione , 

 bafis , fi iion qrantittis , faltetn vis fiimma iffe debeat, cum 

 h:ifi nuntjuam mifcenJa trunt vehrmentiora maiori dofi. Pro- 

 porcio autcni bafis , &: cxterorum ingredicntium , cx bafis 

 vchemcncia & dcbilicatc .xftimatur , habita rarione morbi, 

 partitque fan.r aut affedx. Nam (i bafis vehemens fuerit , vt 

 opium , de ca minorem quancic.accnifumimus; fi debilis, mul- 

 10 maiorcm quam crterorum. Dcindc vbi bafis vna fim- 

 ple'xque eft , plus in compofitione requiritur ; vbi ex diucr- 

 (is compofita, fingulorum miniis. Prxterea qux partcm af- 

 fcrtam fimul alterant & conoborant, aut longe penccrare, 

 &: in profundum agerc debenc, auc quoruin vis cito facile- 

 que difroluicut ; maiori quantitate fcmpcr fumuntur: contra 

 minore, vbi partcm afrei.T:am tantumaltcrant , aut in fupcr- 

 ficicm tantum agunc , aut quorum vis carde ditficulterquq 

 ditToIuicur. Eodcm niodo & illius , quod faculcatc alicna, &: 

 non neccn"aria,prxdicum fit,auc quodnullura in concrario ha- 

 bcacoppoficuui. i ^.Corrigentia, (jiIa augem, velminuunt facul- 

 tatcjH hafisfm mimri quanni ate femper effe dehent . Communiccr 

 auccmbafis proportio ad minucnria &acucntia nipla nonnul- 

 lis putatur. Vcriim variatur h.rc piof ortio pro natura bafis , & 

 ipforum corrigentium. Nam alia niagis, alia niiniis vires bafis 

 augcnr, niinuuntque. Deimlc varlatur proportio pro variain- 

 tentione medici. Qu.x dcniquc malignitacem bafis occult.i 

 narur.r proprictacecorrigunc, vbi plurimiim .rquali quancicacc 

 afllimuncur : qu.r vero qualiiatibus raaniteftis non-neccflaria, 

 auc fupcruacinea cocrigunc, quaba pocifninum oppoTicis vi- 

 ribusconftanc, .xquali, aut maiori. I(?. Dir:gen'ia fquiinlur 

 rarienembii.fi s. Quo enimbafis dcbilior eft , elufque quancitas 

 maior, eoquantitasdirigentium minor fi^adeo^vt txpe odu- 

 pla, auc dccuplafit baiis ad dirigcncia. Contra quobafisvehe- 

 mcntior , eiufque dofis minor, eo dirigcncium quancicas ma- 

 ioi cfle debct , nimirum quan-icaci bafis xqualis , auc pauKi 

 niaior: qucmadmodum efl: ftccchas in pilulis cochiis , qu.t ob 

 idccphallcr vocancur. Nam vis medicamenci dirigcncis vali- 

 da non cft,& in cxigua dofi ad parccm afFcclam aliorum mc- 

 dicamencorum vires deducere nequic. 17. §>«.« confer^itntms, 

 formi, ^ fuaititiitts iratia comfofitis permfcentur , badn ncc 



^ a a 4 nimia 



/ 



