55^ Encyclcp^di^ Lib. XXVII. 



jtimia quantitate planc obcundcre ,itecaliena qualitate per- 

 ucrtere debent , fed quaUtate (ua vires bafis lunarc, yt mcl in 

 fyrupis Sc eleauarils: aut viribus bafis nihil, aut quammini- 

 rauni rcliflere, vt faccanim in iyrupis & iulcpis, cera & oleum 

 in vnj;uentis & emplaftris. Quantitas utem anunc crteris x- 

 cjualis^ nunc maior, nunc minor, prout balis fortioraut debi- 

 lior. Q.ua; confiftcntiam compoliti varianc, in difpari propor- 

 jione fumuntur. Verum b.vc, aiiaque omnia, necclTarii & per- 

 petua lcgc definita non funt/ed pro intentione prudentis ms- 

 dici difcernenda funt. ' 



X V. j^pP^iratus & farrago medicamentornm 

 variis rnodu d.igcri folet, 



>ppnra;ui ' £t «/') quidcm ordine alphabetico recenfent omnis gene- 

 '^'^'^'^^- jls mcdicamcnta: /s//j ordinc tumultuaiio vtuntiu:^//] ad cer- 

 njcntuiunn. ^^^^ ^li^cs , put.i .id clccluaria , confcrius , fyrupos &c. omnla 

 rcducunt : itlij fecundura viiiamorboram gencra digerunt, vt 

 vna /i: methodus moiborum & medicamcntorum. Vbi rurfus 

 qufdani^vtuntur ordine aiphabctatio; quidam/nigularampar- 

 tium morbos coniunclim ttadunt. Ctra,! rncdican-.entcrum 

 (isffes vide infra in rhatmacopoetica: ori}:ncm iUerntn alphii- 

 fcY!Va7;p,fccundum omnis gcncris morbos vidc in Praftica Ru- 

 landi , fub fincm huius fyilcmatis Hippocracico-Galenici. 



McJifa. XVI. Magmm efl opene pretiurn in promptH hal^ere 

 vzi>'i%(H- prdicipua wedici!7nenta ■7rof.iiyj»?-t:e ijuibnsfe~ 



«<». anentia pr£cipuam laHdem ohtinent- 



I. A L o E cfl: balfamus naturar, cunftos hu.-norcs fuccof- 

 quc , fiquidem naturalcs adhucfuerint, confetaans,prx'Cerna- 

 turales euacuans , medios emendans , vnuierfos •puti.cficri ac 

 corrumpi prohibens , firraam praecetea corporis Ampagem, 

 ciiifque mtmbra oinn.a, ofia, neruos&c. dctendens. Eltlixc 

 hcrba foliis femper virentibus , pinguibus, & fucco balfamico 

 picnis prxdita : quibufdam Bafaujcis femperuiuum Indicuin 

 dicti. Opcima eft Succotrin^, fplendens, nitida,minime adul- 

 tcrata, faporc amarifTima, colore rufe, boni odoris,calculorum 

 cxpcrSjhycme friabilis, xftate lcntefcens manuum alFrirtu^de- 

 nique iecoris modo dcnfaca. In maximo fempcr vfu fuit non 

 ^infcis duntaxat medicis , qui varias remediorum tormasad 

 varios moibos cx aloe concinnarunt : fcd & neoterici omncs, 

 Galenici non foiiim,fed &. Hcrmetici,magnis eandcm laudibos 

 cxtulerunt : cum per fc fola pro fanitatc tuenda , liucprxpa- 

 ictur, liue non,fuft:ciaf. & piurimorura hcminum vires,robur, 

 incolumltaie'mque vnice iam olimtutata fit,&adhuc tuctur. 

 Arcet enim cuiufcunque gencris putredines tam in virafun- 

 i ftis quani in viuentibus. N.im cadaucra a corruptionc & in- 



teritu prsferuat : & humores in corporibus viuis ab omni cor- 

 ruptione vindicat , vfque adeo, vt tcbribus putridis, malignis, 

 concagiofis,& peftilcntibus materiamnon iclinquat. Si quod 

 vifus cxtra pulmones , veficain , & aluum cariem fenfit, aioe 

 fuppctias fcrt. Nec cft quod quilquam vermes , lumbricos , 

 & aLia id genus animalia in vcncre pros^igni, autpcrmancre 

 poire ^netuat , fi alocn crebro afliunpfcrit : cum nihil in ho- 

 jninc viucre permittat, nifi quod ad eius partes vcl vitamfpc' 

 clat. C^od fi caput cacharris obnoxium, humido &a;ftuanti 

 vcncriculo refpondeat, & defluxiones ad articulos ruituras 

 jnolitur, aloe has fubcrahlt; adeo vcclarilfimi medici aufi fue- 

 rint iis , qui fibi continuum aloes vfum familiarem fccerint, 

 polliceri , cos ab omni podagra & arthritide fecuros fore, 

 Mcrito itaquc aloe dicicur bafis mcdicinx , tcrtia medicinas 

 pars , & parua panacea. Cauendum tamen cft', nc modumex- 

 cedaraus vfj nobllillimi huius mtdicamenti : quod Caluinum 

 feciffe auchor cflBezain ipfius vita. Nam ex immodico alocs 

 vfii incidic in hrinorrhoidas vlcerofas, & in fanguinis excrea' 

 tionem. Itaquc & hic obfcruetur illud : .Ki/i» «p«v. C-ccerum 

 vfus aloes potiffimum clt: triplex. Frimo fol^aloe tumicur, 

 e4que vel lota, vel non. Dei/ide commenda:ur ipfius vfus in 

 pilulispcfti!entialibus & angelicis: qiuT iuremerito habcntur 

 loco panace*, Vide iilarumdefcrlptionem infra in rharma^ 

 copoetic.i, DfM/5"«balfamus , & cxtrailum,feu tinftutaaloes 

 commcndatur. Sed h.xc , & fimilia vide apud Mindercruni in 

 , Alocdario, & apud Ciaudium Deodatum lib.i . Panthei hygia- 



uici cap.ij. Ego primo doftus fum praiftantcm hiiiusmedi- 

 cin.x,fimplicis,inquam,aIoes,vfum a Gencrofo viro^.fMcxandro 

 GrotioSlupcczKi,Domino in Kinar,quia Maiefchallo Po!o- 

 Ji\x didiccrat , aloen omnibus fimplicibus inedicinispalma.Ti 

 ptaeripcie. 



II. Tabacvm & ipfum panacc.-c loco habetur: vt in- 

 fra in Tabacologin docuimus. 



n .'^^"'•^THrNA omnium refinarum mitiffi- 

 Bia eft , & intcr omnes rcfinas principcni obciiict locum , ob 

 vim& proprictatcm balfamicam: vnde & omnibus vulneri- 

 bus familiatcm pr.vbct bainimum. Colligitur autem ex arbo- 

 re terebinthino , oranes Gcrmama: arbores f^ci!? fupcrante; 

 liqucr fcilicct pinguis , totus balfamiciis , clarus , pelluci diis, 



albus, acris, & odorus. Moderate caIcfacit,moIlit,exputgat re" 

 nes & vniucrfum corpus, difcutit, vrinam cict,vi fuaballami- 

 tica totum corpus ab omni corruptione & putredinc vinditat. 

 adeo quidcm , vt qu.-E hoc fucco inunguntur cadaucra , lum- 

 quampurrc(cant,vti nec Iingua,nec plant.-e eo illita^.Vndc me- 

 rito cenletur vecus & nacuralis balfamus, ipfo Indico non in- 

 ferior ; pr.Tfcrtim quia rcmporis diuturnicatc aliqm infuptr in 

 balfamationc concipit cfl"enciam,vt altcrl'omnino limilis eiia- 

 dat. Varia & infiguia remcdiaad vario": morbos pcrlanandos 

 e tcrebinthina parantur.Datur emm prinio in fubftantia,prius ■' 

 probc lota, & ad niueam quafi albcdinem rcdada. Laiiatuf 

 autein aquis appropriaris , prx pra'fentis afFciftus ratione : da- 

 turquc ad vnciam tcmis.;vcl drachm. iij , in forma boli , cum 

 faccaro ; vel foiuta in brodio calentc: vel, quod commodlus 

 fuerit, iTangitur ouum recens , & cortici intcrion glurinofo 

 intunditur aliquid iulcpi violati ; mox iniunditur terebinthi- 

 na pr.rparaca: iterum fupcrfunditur aliouid iulcpi : moxvnii 

 vice forbetur,oui forbilis mftar. Hoc modo ii.impta fedes mo- 

 uct , laxatque , (abuiofos & atc nofos renes cxpur:;at , obltru- 

 >ftos apcric, vriram ciet, aliaque cgregia prx'flat. Dcirule in 

 forma puiueris cxhibetur ttrebinthina. Denique inde paratur 

 olcum. 



JV. LlGNVM GVAI ACVM, SASSAFHAS, SAL- 



SAPARiLLA, ET CHINA; ha.'c,inquam,vcgecabilia pof- 

 fidenc maximas vires balfamicas: vtpote quibus non folum 

 grauifTuni morbi curantur, fcd & corpus humanum ab humo- 

 rum corruptionibus liberum , & ad plurcs annos fartum rc- 

 diimque fcruari poteft. 



V. R o s s o L I s, fiue s o i A R I A.tefte Ifaaco Hollan- 

 do, cft hcrba mirabiiis, fupra quam fol radios vicales efFundir, 

 & balfamicas inftucntias cxpandit, vfque adco, vc rascttndio- 

 rcm & ditiorcm cam reddat oninibus plantis a Deo creaHs. 

 Eius ca cft natuiaj vt quo calidior tuerit regio, yr-1 anni tem- 

 pus , aut maior folis .xftus, aut quo lol eam diutUis, eo inagis 

 rore perfundatur tota ,pendentibus c caulicuio plus quani 

 niille guttulis.quibus flcxili ferula leuiter excuflis,& lato vitro 

 cxccptis , tocum vicrum mirifico lioc rorc fo;ari adimplcre 

 queas. Quod fi cencics eadem ferula rorcm excutias , hxc 

 planta nouis guttulis abundabit. quod fanc miraculi ioco ha- 

 bendum eft;:cum lolis ardor reliquas plantas aridiorcs rcd- 

 dac cxlicce'tquc,h3nc vero folam aquis perfundat. Hinc merito 

 admirandis viribus pollere iudicacur. Nam aqua ifta vuro ex- 

 cepta, omnes oculorum morbos, orrncfque cord^s affeftiis & 

 punCtionescurat; hcpai,& ventriculu.n cal.diorem contcmpe- 

 rat,omnem c.pitis doloiem a calore ortummitigatjdcliri.i tol- 

 lit,C3ncrum & lupum fanat, venenatorum an.malium morfibus 

 medctur, peltcm nrccr , aliaque fexccnta commoda prxftat. 

 Arnoldus de Vilia-noaaauthor eft, niiruincfle,hominem mO- 

 ri, qui quotidie aliquid de hac plant.i , etiam in crafsa fua fub- 

 ftanti.1 dtgullaucrit. Quod fi ad fuam tenuitacem rcdig;itur, 

 & a fafcibus repurgetur, poculo venenato iisiul.i, vitrum dif- 

 filirc facic ; parturientis vtero ailigata , fcEtum illico euo- 

 cac , dcmoiciium veio ac putridum ftatim excutit ; geftan- 

 tes , & quocidic de ea guftahtes , ab aftralibus morbis , epile- 

 pfia , apopiexia , paralyfi|&c. !iberati,fcnsiis omnes & Irque- 

 lam vcgetam ccHifeniat &c. Hinc Ifaacus hac planta nullam 

 in terris prxftantiorem c(le ait ; & Penotus in fuo vege- 

 tabiiium traftatu tria fimplicia proponit , admir.indis vir- 

 tutibus pr.EdJca, faccanina fcilicet, mel , & hanc ipfanl het- 

 bam. 



V I. O P I V M eft fuccus , qui cx nigri papaueris capi- 

 tibus vulneratis, vel etiam fponcefuaeffluic. Varix func e- 

 ius dlfFerehtix, pro rcgionum, in quibus colligitur, varictate. 

 in affignandis eiufdem qualitacibus magn.T; aurhoritatis fcii» 

 ptores inter fedifcrcpant. Ga^enus, Diofcoridcs, & Auicenna 

 opium quarto gtadu frigidum efte fcribunt. M.-.cchiolus & 

 plciigiic Hennetici calidiilimum efle ftatuunt, quod fit ama- ' 

 rillimum. Huc accedit, quod cocum fit fulphureum,vt flammatn 

 facile concipiat , fuiinique odorem narcocicum , eciam poft 

 ignjs examcn diii retineat. Qualitas ergo illius narcotica , SC 

 foporifcra, noa a frigiditate oritur,fed a fulphurc inflam- 

 m;;bili,quoabundac. Nonigicur mirum, fiopiurii crudum, in». 

 digeftum , miiiiifque prxp.lratum , multis vencrii !oco habea- 

 tur , eo quod paucorum granorum ponderc lumptum,vit.r fpi- 

 ritus fufFuce: , mortcirique adfcrat. At fi ritc pr.Tparatum, ex- 

 co£tuin, ^ a fuo fulphure narcotico libcratum fuerit , vtilc, . 

 viuificiimquc aiiodynum euanit , quod ii''l.uirat & fcdac fpiri- 

 tu3- pcrturbatos , iplifque dulcem & pla;idam c|nictem con-t ' 

 ciliai. Pauci profe.''o fi.int morbi , ad quoruin "(-rociam' in 

 ardoribus , inflammatianibus , !anr;uorib':s , opprcllioniboi^ 

 vigillis , deliriis , dcfluxicnibus, doloribu; capitis, peitoris, 

 .ventiricnli , vcntris, vteri , vel cuiufcunqllc .^'terlus partis, 

 compcfccndam , opium non habeat fpecificani & peculia- 

 rem proprictatem , qua vel vnum cx his fympcomatibus 

 ■fcorfim, vcl plura cum morbo coniumf-a firaul, cum' ad- 

 rniratione adflantium , ipforumque xgrorum vincat & fubi- 

 gat. Ynde in.vcteriufl antidocis , & reccntiorum lauda- 



ni» 



